Poprzednia

ⓘ Ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Tarnowskich Górach




Ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Tarnowskich Górach
                                     

ⓘ Ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Tarnowskich Górach

Ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Tarnowskich Górach – jedna z głównych ulic Tarnowskich Gór. Łączy centrum miasta z dzielnicą Stare Tarnowice i stanowi jeden z odcinków drogi powiatowej klasy G nr 3275S powiatu tarnogórskiego.

                                     

1. Przebieg

Ulica rozpoczyna się w centrum miasta na oddanym do użytku w 2010 roku rondzie NSZZ "Solidarność”. Następnie przez około 1100 metrów biegnie wzdłuż parku miejskiego po północnej jego stronie, po czym przecina obwodnicę miasta, będącą częścią drogi krajowej nr 11 i stanowiącą granicę między dzielnicami Śródmieście-Centrum i Stare Tarnowice. Dalej przebiega przez obszar dawnej Kolonii Wolności oraz mija Osiedle "Przyjaźń”. Swój bieg kończy na skrzyżowaniu z ulicą Mieczysława Niedziałkowskiego przy nowym kościele św. Marcina.

                                     

2. Nazwa

Trakt wiodący od Tarnowskich Gór do wsi Stare Tarnowice od początku istnienia miasta nazywany był "drogą” lub "szosą starotarnowicką”. Oficjalną nazwę Alttarnowitzer Chaussee względnie Alt-Tarnowitzer-Chaussee zyskała w drugiej połowie XIX wieku, kiedy to wszystkie ulice w mieście zostały urzędowo nazwane. 25 maja 1925 roku – trzy lata po przyłączeniu Tarnowskich Gór do II Rzeczypospolitej – w ramach akcji zmieniania niemieckich nazw ulic i placów na polskie, ulicy nadano nazwę ulica Starotarnowicka. Obowiązywała ona do 1936 roku, kiedy to dla uczczenia postaci Michała Grażyńskiego – działacza niepodległościowego i społecznego oraz długoletniego wojewody śląskiego, politycznie związanego z sanacją – przemianowano ją na ulica Michała Grażyńskiego. W latach II wojny światowej ulicy nadano nazwę nawiązującą do miasta Pyskowice, w kierunku którego również prowadziła – Peiskretschamerstraße. Po wojnie na krótko przywrócono nazwę z lat 1925–1936, jednak wkrótce dla upamiętnienia ogłoszonego w 1944 roku Manifestu PKWN nazwę zmieniono na ulica 22 Lipca. W 1990 roku w ramach dekomunizacji nazw ulic w mieście, Rada Miejska nadała ulicy nazwę ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego, która obowiązuje do dziś.

                                     

3. Historia

Już od czasu założenia miasta w XVI wieku istnieć musiał trakt łączący Tarnowskie Góry z wsią Tarnowice, na ziemiach której gród został założony. Jedną z najwcześniejszych map, na których pojawia się droga, której częścią jest obecna ulica Wyszyńskiego, jest mapa księstwa opolskiego autorstwa Iohannesa Wolfganga Wielanda z 1736 roku.

Granice szesnastowiecznego miasta wyznaczały trzy służące głównie do celów fiskalnych bramy, z których jedna – Brama Gliwicka zwana także Bramą Wrocławską – znajdowała się u zbiegu obecnych ulic Gliwickiej i Wyszyńskiego. Funkcjonowała ona najdłużej, do 1832 roku, po czym została rozebrana, na jej miejscu pozostawiono jedynie rogatkę do poboru myta.

Od roku 1801 począwszy wzdłuż drogi powstawać zaczęły domostwa dla górników pracujących w kopalni kruszców srebronośnych "Fryderyk”, która znajdowała się w pobliskich Bobrownikach. Tak zwana Kolonia Wolności niem. Col. Bergfreiheit była kolonią fryderycjańską założoną na terenie dóbr Johanna Gottlieba von Büttnera, dziedzica Starych Tarnowic.

W 1806 roku rozpoczęła się budowa szosy z Tarnowskich Gór do Starych Tarnowic i dalej do Pyskowic. Trakt został wówczas utwardzony. Pod koniec wieku natomiast, tak jak wiele tarnogórskich ulic, szosa starotarnowicka została wybrukowana.

Tereny położone po obu stronach obecnej ulicy Wyszyńskiego były do początku XX wieku obszarem intensywnego wydobycia rudy żelaza. W pobliżu drogi znajdowały się liczne szyby wydobywcze, szosę przecinał zaś tor kolei wąskotorowej prowadzący do hałdy "Sawina”. W 1903 roku po stronie południowej szosy starotarnowickiej na terenie pokrytym tzw. warpiami, na którym dawniej działała kopalnia żelaziaka brunatnego, założono park miejski. Za inicjatorów jego powstania uważa się burmistrza miasta, Richarda Otte, oraz proboszcza parafii katolickiej, ks. Franza Kokotta.

Na zachód od parku w latach 1916 i 1918 powstały dwa nowe cmentarze. Cmentarz założony w 1918 to cmentarz wojenny. Spoczywają na nim żołnierze polegli w czasie II wojny światowej. Z kolei przy bramie wejściowej cmentarza z 1916 roku, wybudowano w 1919 roku okazałą halę cmentarną inspirowaną antycznymi świątyniami rzymskimi. W 1959 roku przekształcono ją w kościół noszący wezwanie św. Józefa Robotnika. Jego wejście poprzedza klasycystyczny portyk z trójkątnym tympanonem wspartym na czterech kanelowanych kolumnach, ściany świątyni są poprzedzielane pilastrami na zewnątrz, a lizenami wewnątrz, cały budynek zaś nakryty jest czterospadowym dachem.

W 1948 roku przy ul. Wyszyńskiego 1 w miejscu dawnej willi Josefshof należącej do Antona Klausy – burmistrza miasta i dyrektora dóbr hrabiego Ballestrema – wzniesiono – zaprojektowany jeszcze w 1936 roku – dom mieszkalny dla urzędników Spółki Brackiej.



                                     

4. Zabytki

Najstarszym zabytkiem znajdującym się przy ulicy Wyszyńskiego jest późnośredniowieczny gródek stożkowaty w pobliżu kościoła w Starych Tarnowicach. Ma on postać kilkumetrowego kopca, na którego szczycie rośnie lipa drobnolistna licząca wg badań dendrologicznych ok. 200 lat. Najprawdopodobniej była to siedziba właścicieli dawnej wsi Tarnowice. Podczas prac archeologicznych przeprowadzonych w latach 80. XX wieku odkryto wokół kopca pozostałości fosy, a także pozostałości drewnianej konstrukcji, kamiennej podmurówki, polepy oraz fragmenty ceramiki z XIV wieku. Obiekt wpisany jest do rejestru zabytków archeologicznych nr rej. C/1332/85 z 5 czerwca 1985, figuruje również w Gminnej Ewidencji Zabytków GEZ. Stanowisko obejmujące gródek ujęte jest w Archeologicznym Zdjęciu Polski AZP 94-46/1.

Drugim cennym zabytkiem jest położony po południowej stronie ul. Wyszyńskiego 22-hektarowy park miejski. Został on założony w 1903 roku i jest jednym z najstarszych w Europie udanych przykładów przekształcenia krajobrazu postindustrialnego i rewitalizacji terenów poprzemysłowych na tereny rekreacyjne. W 2016 roku został wpisany do rejestru zabytków nr rej. A/483/2016 z dnia 23 sierpnia 2016, natomiast rok później, jako jeden z 28 obiektów wchodzących w skład Kopalni rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach, został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ochroną konserwatorską w ramach wpisu do rejestru zabytków objęte są również znajdujące się na terenie parku obiekty małej architektury: drewniana glorieta, drewniana altana w kształcie grzybka, metalowa pergola ze schodami, drewniany kiosk oraz dwa głazy narzutowe stojące u wejścia do parku od strony ul. Wyszyńskiego. W części zachodniej parku, między cmentarzem komunalnym a cmentarzem parafii św. Józefa, znajduje się wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków zespół cmentarza wojennego upamiętniającego żołnierzy poległych podczas II wojny światowej z dwoma pomnikami ku czci ofiar terroru hitlerowskiego.

Wpisana do GEZ została też modernistyczna zabudowa północnej pierzei ul. Wyszyńskiego. Obejmuje ona 11 budynków mieszkalnych, w tym 8 willi wybudowanych lub zaprojektowanych w latach 1924–1939 pod numerami: 1, 3, 5, 7, 17-19, 21-23, 25, 27, 29, 41 i 47.

                                     

5. Komunikacja

Ulicą Kardynała Stefana Wyszyńskiego kursują autobusy organizowane przez Zarząd Transportu Metropolitalnego do 31 grudnia 2018 MZKP Tarnowskie Góry oraz KZK GOP na liniach:

  • 153 Tarnowskie Góry Dworzec – Stare Tarnowice Pętla – Pyskowice Plac Wyszyńskiego,
  • 142 Tarnowskie Góry Dworzec – Strzybnica Kościelna,
  • 80 Tarnowskie Góry Dworzec – Gliwice Plac Piastów,
  • 791 Tarnowskie Góry Dworzec – Pyskowice Plac Wyszyńskiego.
  • 64 Tarnowskie Góry Dworzec – Stare Tarnowice Pętla,
  • 134 Tarnowskie Góry Dworzec – Wieszowa Dworzec PKP,
  • 739 Tarnowskie Góry Dworzec – Pyskowice Szpitalna,
  • 614 i 615 Miasteczko Śląskie Osiedle – Rybna Lotników,
  • 191 Tarnowskie Góry Dworzec – Kamieniec Szkoła – Zbrosławice Urząd Gminy,
  • 135 Bytom Dworzec – Stare Tarnowice GCR,

Przy ulicy znajdują się przystanki autobusowe Tarnowskie Góry Wyszyńskiego, Tarnowskie Góry Krótka i Stare Tarnowice Pomorska do 11 stycznia 2016 Stare Tarnowice Spółdzielnia.

Użytkownicy również szukali:

...
...
...