Poprzednia

ⓘ Jakość hedoniczna




Jakość hedoniczna
                                     

ⓘ Jakość hedoniczna

Jakość hedoniczna to wynik ocen wrażenia zmysłowego lub ocenianej próbki pod kątem subiektywnych emocji - pozytywnych lub negatywnych: przyjemny-nieprzyjemny, ładny-brzydki, smaczny-niesmaczny. Analogiczne znaczenie mają pojęcia "smakowitość”, "pożądalność”, "akceptowalność konsumencka” lub "preferencje konsumenckie”, stosowane w analizie sensorycznej żywności.

                                     

1. Etymologia

Źródłosłowem określeń "jakość hedoniczna” i "ocena hedoniczna” jest wyraz "przyjemność” gr. ἡδονή, hedone i nazwa doktryny filozoficznej, uznającej dążenie do przyjemności za główny motyw ludzkiego postępowania hedonizm. Doktryna została sformułowana przez Arystypa, ucznia Sokratesa. Głosił on, między innymi, że: "Jedynym dobrem jest przyjemność, a jedynym złem – przykrość". Jedną ze współczesnych form hedonizmu jest konsumpcjonizm hedonizm materialistyczny.

                                     

2. Od pobudzenia receptorów do emocji

Pozytywne lub negatywne emocje towarzyszą percepcji wszystkich wrażeń zmysłowych.

Odbierane wrażenia są - bez trudności - uznawane za przyjemne/ładne lub nie. Emocja często wyprzedza rozpoznanie, albo pojawia się bez rozpoznania wrażenia. Wyjaśnienie mechanizmu powstawania tych emocji wymaga odwołania się do wiedzy z zakresu takich nauk, jak psychofizjologia zmysłów, neurobiologia, psychologia poznawcza, fizjologia emocji, filozofii umysłu i innych, a przede wszystkim do interdyscyplinarnej kognitywistyki.

W największym uproszczeniu można stwierdzić, że proces hedonicznej oceny próbki/wrażenia obejmuje etapy:

  • porównanie odebranych informacji z pamięciowym "katalogiem” i rozpoznanie bodźca identyfikacja; równocześnie - często wcześniej - pojawiają się emocje, które w przeszłości towarzyszyły podobnym bodźcom, zarejestrowanym w pamięci w różnych sytuacjach życiowych np. zapach dymu może wywoływać podświadomy lęk u osoby, która w dzieciństwie przeżyła groźny pożar.
  • odbierania bodźców, które równocześnie docierają do odpowiednich receptorów, występujących w narządach zmysłów,
  • przetwarzania tych sygnałów w sieci neuronowej mózgu, na kolejnych poziomach analizatorów odpowiednich wrażeń, kodowania odebranych sygnałów,

Szczególnie silne i trwałe są asocjacje między ośrodkiem emocji a ośrodkiem rozpoznawania wrażeń węchowych. W czasie wykonywanych z użyciem fMRI badań mechanizmów odczuwania emocji stwierdzono też, że rozpoznanie może być wyprzedzane przez emocję – pozytywną aktywność lewej części kory przedczołowej w czasie odczuwania zapachów przyjemnych lub negatywną.

                                     

3. Oceny jakości hedonicznej

"Ocena hedoniczna” ocena jakości hedonicznej polega na określaniu, w jakim stopniu wrażenie lub zespół równocześnie odbieranych wrażeń podoba się oceniającemu. Oceny hedoniczne są stosowane w czasie badań jakości artykułów żywnościowych.

                                     

3.1. Oceny jakości hedonicznej Rodzaje badań

  • Badania konsumenckie polegają na gromadzeniu bardzo dużej liczby opinii reprezentatywna próba określonej populacji.
  • Badania eksperckie są wykonywane przez kilkunastoosobowe zespoły oceniających. Sensoryczna sprawność członków zespołów jest kontrolowana w znormalizowany sposób, zgodnie z zasadami analizy sensorycznej.
                                     

3.2. Oceny jakości hedonicznej Skalowanie jakości hedonicznej

Skalowanie jakości hedonicznej jest wykonywane z użyciem skal:

  • graficznych
  • werbalno-punktowych
  • standardów wzorców
  • punktowych

W olfaktometrii przemysłowej badania jakości zapachu zanieczyszczonych gazów, emitowanych z różnych źródeł najbardziej popularne są skale werbalno-punktowe, takie jak symetryczna skala dziewięciostopniowa: -4, -3, -2, -1, 0, +1, +2, +3, +4 z werbalnymi określeniami stopni.

Niektóre typy produkowanych olfaktometrów są wyposażone w programy przewidziane do gromadzenia licznych indywidualnych opinii o hedonicznej jakości zapachu badanej próbki - po jej rozcieńczeniu w różnym stopniu różna intensywność wrażenia - i do statystycznego opracowywania zbiorów zgromadzonych danych.

Graficzne skale jakości hedonicznej mają często formę zbioru prostych rysunków, jednoznacznie ilustrujących różne emocje. Stosowane w Stanach Zjednoczonych skale graficzne, to odcinki linii prostej - z podziałką lub bez podziałki. W drugim przypadku tylko końce odcinka są opisane werbalnymi określeniami emocji skrajnych. Osoba rejestrująca swoje emocje zaznacza punkt w swobodnie wybranej odległości od końców odcinka.

Skalą wzorców hedonicznej jakości zapachu może być zestaw roztworów kilku, odpowiednio dobranych, związków chemicznych. Przygotowane roztwory powinny mieć taką samą intensywność zapachu i powinny być – przez grupę reprezentatywną dla populacji - zgodnie szeregowane od najładniej do najbrzydziej pachnącego. Osoby oceniające zapach próbki porównują jej zapach z zapachem wzorców i wskazują wzorce o podobnej jakości - pachnące trochę ładniej i trochę brzydziej.

Zbiory opinii, zgromadzonych w czasie skalowania jakości hedonicznej, są opracowywane statystycznie.

W specjalistycznych badaniach eksperckich są stosowane bardziej złożone techniki badań emocji. Sporządzając tak zwane "profile polarności ” wykorzystuje się zestawienia wielu różnych określeń przeciwstawnych, takich jak: miękki-twardy, figlarny-poważny, pusty-pełny, pasywny-aktywny, wesoły-smutny, harmonijny-nieharmonijny itd. Zadaniem osób uczestniczących w badaniach jest wskazanie odpowiadającego opisywanemu zapachowi miejsca na skali liniowej między kolejnymi przeciwstawnymi określeniami. Otrzymywane są podobne profile dla zapachów o różnym rodzaju, ale budzących podobne emocje. Podobny są też profile zapachu tiofenolu i pojęcia "smród”.