Poprzednia

ⓘ Ulica Augusta Cieszkowskiego w Bydgoszczy




Ulica Augusta Cieszkowskiego w Bydgoszczy
                                     

ⓘ Ulica Augusta Cieszkowskiego w Bydgoszczy

Ulica Augusta Cieszkowskiego – ulica łącząca ulicę Gdańską i Pomorską w bydgoskim Śródmieściu, tworząca stosunkowo jednorodny kompleks kamienic oddających tendencje artystyczne architektury z przełomu XIX i XX wieku. Należy do ciekawszych architektonicznie ulic w Bydgoszczy, oddając ducha "bydgoskiej secesji” z okresu fin de siecle’u.

                                     

1. Położenie

Ulica znajduje się w środkowej części Śródmieścia Bydgoszczy. Rozciąga się w kierunku południowy wschód – północny zachód od skrzyżowania z ulicą Gdańską do skrzyżowania z ulicą Pomorską. Na jej wylocie przy ul. Pomorskiej znajduje się zbór metodystów, zaś jej przedłużeniem w kierunku południowo-wschodnim jest ul. Słowackiego prowadząca w kierunku tzw. dzielnicy muzycznej.

                                     

2. Historia

Powstanie ulicy wiąże się z dynamicznym rozwojem miasta w II połowie XIX wieku. Lokalizacja w 1851 roku dworca kolejowego w oddaleniu od dotychczasowego centrum Bydgoszczy Starego Miasta wymusiła urbanistyczną ekspansję w kierunku północnym i północno-zachodnim. Po zabudowie nowych kwartałów wzdłuż głównych traktów: ul. Gdańskiej, Dworcowej i Pomorskiej, nastąpiła kolejna faza rozbudowy, polegająca na wytyczaniu prostopadłych, krótkich ulic bocznych, wzdłuż których możliwe było stawianie kamienic czynszowych. W 1894 wytyczono ulicę Cieszkowskiego, łączącą ulicę Gdańską z ulicą Pomorską. Jej zabudowa przypadła na czas korzystnej koniunktury gospodarczej i związanego z tym ożywienia ruchu budowlanego w Bydgoszczy. Nowe pierzeje wznoszono z rozmachem, w duchu wielkomiejskim i z użyciem nowej stylistyki. Zadbano również odpowiednie wyposażenie ulicy: bruk, szerokie chodniki z granitowymi krawężnikami, oświetlenie gazowe, po 1900 elektryczne oraz miejsce na założenie tzw. przedogrodów.

Kompletną zabudowę pierzei ukończono w ciągu dekady do 1905. Ulica stała się miejscem, gdzie stanęło szereg luksusowych kamienic czynszowych według projektów znanych bydgoskich architektów, prezentujących różnorodne tendencje stylistyczne, zarówno tradycyjne neorenesans, neobarok, jak i awangardowe. W pierwszej fazie zabudowy właścicielami działek i inicjatorami budów byli głównie bogaci rentierzy, handlarze nieruchomościami oraz architekci i przedsiębiorcy budowlani, wznoszący budynki na własny koszt, a następnie z zyskiem je sprzedający.

Pierwsze kamienice ukończono w 1897, zaś najbardziej intensywny etap prac budowlanych nastąpił w latach 1900–1903. W 1904 ulica uzyskała już kompletną, ciągłą linię zabudowy. Wzniesione tu budynki wyróżniały się starannym opracowaniem elewacji o różnorodnych, formach detalu. Wzdłuż pierzei północnej ciągnęły się niewielkie "przedogrody” z kutymi parkanami. Ulica została wybrukowana kostką porfirową, otrzymała chodniki z płyt kamienno-betonowych oraz została skanalizowana i oświetlona.

Okazała zabudowa i położenie ulicy predestynowało do zamieszkiwania przy ul. Cieszkowskiego ludzi o średnich i wysokich dochodach. Wśród mieszkańców i właścicieli kamienic zarówno w okresie pruskim do 1920, jak i dwudziestoleciu międzywojennym znajdowali się wyżsi urzędnicy, kupcy, przedsiębiorcy, przedstawiciele wolnych zawodów, nauczyciele, oficerowie i kadra techniczna.

Po 1990 większość budynków przy ulicy doczekała się remontu i przywrócenia oryginalnych ozdób na elewacjach. Od 2008 Stowarzyszenie Mieszkańców Ulicy Cieszkowskiego organizowało coroczne festyny: "U-Rodziny Augusta Cieszkowskiego”, mające charakter kulturalno-integracyjny i promocyjny, przybliżając walory ulicy mieszkańcom Bydgoszczy i turystom. W 2011 roku rada i magistrat miasta Bydgoszczy zdecydowały o budowie ulicy Nowomazowieckiej, która miałaby odciążyć komunikacyjnie ul. Cieszkowskiego, wyprowadzając z niej ruch tranzytowy i komunikacji miejskiej. Realizację odłożono jednak w czasie ze względu na konieczność wyburzenia jednego z obiektów Akademii Muzycznej. 25 lipca 2017 rozpoczęła się kompleksowa rewitalizacja ulicy szacowany pierwotnie koszt 3 mln zł uległ w przetargu zmniejszeniu do 2.5 mln zł, której wykonawcą są Polskie Surowce Skalne i która miała się zakończyć 10 października 2017. W jej ramach odtworzono historyczny wizerunek ulicy z początku XX w., z kamienną kostką z czerwonego granitu na jezdni oraz kamiennymi płytami chodnikowymi z opaskami z szarego granitu lub bazaltu, a także stylowym oświetleniem wraz z małą architekturą. Liczba miejsc parkingowych została zmniejszona do 25 na południowym pasie ulicy, a przy nasłonecznionej pierzei północnej wytyczono chodnik o szerokości 4 m. Wbrew zabiegom mieszkańców zachowane zostało historyczne różnicowanie poziomu jezdni i chodnika. Ponadto w 2018 w południowym narożniku skrzyżowania z ul. Gdańską miał się pojawić mural Juliana Nowickiego przedstawiający patrona ulicy, jednak ostatecznie zdecydowano o realizacji muralu z Józefem Święcickim, który zrealizowano w październiku 2018 i odsłonięto 30 października 2018. 3 grudnia 2017 świętowano zakończenie przebudowy, choć nie zakończono jeszcze wszystkich prac wykończeniowych. Podjęto też decyzję o wycofaniu z ulicy linii autobusowych, co istotnie wydłużyło ich trasę w obrębie Śródmieścia. Wyremontowaną ulicę oddano ostatecznie do ruchu 11 grudnia 2017.

                                     

3. Nazwy

Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwy:

  • 1939-1945 – Moltkestraße
  • 1894-1920 – Moltkestraße Helmut Karl Bernhard von Moltke – pruski feldmarszałek, naczelny dowódca podczas wojen Prus z Danią 1864, Austrią 1866 i Francją 1870)
  • 1920-1939 – Augusta Cieszkowskiego
  • od 1945 – Augusta Cieszkowskiego
                                     

4. Zabudowa

Ulica Augusta Cieszkowskiego uznawana jest za jedną z okazalszych architektonicznie ulic Śródmieścia Bydgoszczy, oddających stylistykę i ducha belle époque. Zabudowa ulicy jest przykładem koegzystencji form klasycznych eklektycznych z formami awangardowymi ornamentyka secesyjna, formy wczesnego modernizmu.

Zabudowę pierzejową ulicy projektowała elita środowiska architektów w Bydgoszczy przełomu XIX i XX w., m.in.:

  • Karl Bergner – projektował eklektyczne kamienice urozmaicane detalami secesyjnymi głównie w duchu berlińskim;
  • Fritz Weidner, Rudolf Kern, Paul Böhm – pozostawili kamienice w stylu malowniczym, operując nowymi w owym czasie, awangardowymi środkami stylistycznymi secesja, elementy modernizmu klasycyzującego.
  • Józef Święcicki – jego projekty to eklektyczne kamienice łączące wzornikowe układy detalu z dominantą form i elementów historyzujących neorenesans, neobarok;

Najstarsze budynki realizowane przy ul. Cieszkowskiego narożne z ul. Gdańską i Pomorską reprezentowały formy eklektyczne z detalami renesansowymi i barokowymi. W późniejszych budynkach, wznoszonych zwłaszcza po 1900 r. tradycyjne dekoracje sztukatorskie na fasadach kamienic redukowano na rzecz wzbogacenia form architektonicznych. Wznoszono budynki o niesymetrycznych fasadach, nieregularnej artykulacji otworów, z malowniczym wtopieniem wieżyczek i wykuszy. Formy te zwieńczone okazałymi szczytami i hełmami nadawały kamienicom malowniczy charakter. We wszystkich realizacjach w dekoracji fasad pojawiały się motywy historyzujące, lecz przestylizowane i uproszczone zgodnie z nowymi trendami sztuki na przełomie XIX i XX w.: akanty, rocaille, rozety, hermy i inne.

Wśród rzeźbiarsko opracowanej dekoracji alegorycznych fasad kamienic znajdują się: ornamenty geometryczne, stylizowane ornamenty roślinne, inicjały, symbole kartuszowe, płasko rzeźbione i pełne rzeźby figuralne. Symbolika użytej dekoracji fasad odnosi się generalnie do "domu” jako miejsca spokoju i odpoczynku oraz nawiązuje do faktu przemijania i kontemplacji życia.



                                     

4.1. Zabudowa Zabytki

W rejestrze zabytków w 2015 r. znajdowała się większość budynków położonych przy ul. Cieszkowskiego.