Poprzednia

ⓘ Ochrona przyrody w Polsce




Ochrona przyrody w Polsce
                                     

ⓘ Ochrona przyrody w Polsce

Pierwsze ograniczenia prawne, dziś interpretowane jako przepisy chroniące przyrodę, pojawiły się już na początku istnienia państwa polskiego. Początkowo miały one jednak głównie znaczenie praktyczne – umożliwiały zachowanie na potrzeby królów i innych możnowładców cennych zasobów środowiska przyrodniczego, w tym przede wszystkim grubej zwierzyny łownej. Na przestrzeni wieków następowała ewolucja w kierunku prowadzenia ochrony z pobudek konserwatorskich, estetycznych, historycznych i naukowych.

W XI wieku Bolesław I Chrobry ograniczył polowania na bobry. Najstarszym polskim dokumentem dotyczącym ograniczenia niekontrolowanego wykorzystania zasobów naturalnych jest Statut wiślicki 1347 wprowadzający kary za wyrąb dębów oraz drzew owocowych w cudzych lasach. Za panowania Władysława Jagiełły wprowadzono też ograniczenia w wyrębie i eksporcie drewna cisowego oraz ustanowiono okres ochronny dla zwierzyny łownej trwający od 23 kwietnia do końca żniw. W 1523 roku Zygmunt Stary unormował prawnie ochronę tura, żubra, bobra, sokoła wędrownego i łabędzi, a Stefan Batory w 1578 roku wydał dekret wprowadzający podczas tarła okresy ochronne dla ryb oraz zakazujący stosowania do ich połowu pewnych typów narzędzi, w tym sieci o zbyt drobnych oczkach.

W Polsce działania mające na celu ochronę przyrody mają długą, wywodzącą się ze średniowiecza tradycję, jednak przemyślane i planowe działania oparte na naukowych podstawach podjęto na szerszą skalę dopiero w XX wieku. Po zakończeniu I wojny światowej, w 1919 roku została powołana Państwowa Tymczasowa Komisja Ochrony Przyrody przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Organ ten, w 1926 roku został przekształcony w Państwową Radę Ochrony Przyrody. Na stanowisko przedstawiciela ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego ds. ochrony przyrody został wybrany profesor Władysław Szafer.

W 1928 roku powstała, z inicjatywy Państwowej Rady Ochrony Przyrody – Liga Ochrony Przyrody.

Po zakończeniu I wojny światowej w Polsce było 39 rezerwatów przyrody 1469 ha powierzchni potrzebne źródło. W wyniku działań Państwowej Rady Ochrony Przyrody oraz jej współpracowników w okresie międzywojennym uchwalono pierwsza w Polsce ustawę o ochronie przyrody 1934, utworzono 4500 pomników przyrody i 180 rezerwatów. Do 1939 roku powołano też sześć obszarów chronionych nazywanych parkami narodowymi – Białowieski 1932, Pieniński 1932, Wielkopolski, Babiogórski i Tatrzański oraz Park Narodowy w Czarnohorze w Karpatach Wschodnich. Jednak ze względu na małą powierzchnię i brak odpowiedniej administracji, nie odpowiadały dzisiejszej definicji parku narodowego.

W okresie PRL-u problemy ochrony przyrody wyszły poza gabinety specjalistów i dotarły do wszystkich obywateli. Wielki w tym udział miała Liga Ochrony Przyrody wraz ze swym miesięcznikiem "Przyroda Polska”. Wielkim sprzymierzeńcem stały się Lasy Państwowe. Powołano łącznie 23 parki narodowe, ponad 100 parków krajobrazowych oraz znacznie zwiększono liczbę rezerwatów i pomników przyrody potrzebne źródło.

                                     

1. Cele

Zgodnie z obowiązującą aktualnie Ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody celem ochrony przyrody w Polsce jest:

  • ochrona walorów krajobrazowych, zadrzewień oraz zieleni w miastach i wsiach
  • utrzymywanie lub przywracanie do właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych, a także pozostałych zasobów, tworów i składników przyrody
  • zachowanie dziedzictwa geologicznego i paleontologicznego
  • utrzymanie stabilności ekosystemów i trwałości procesów ekologicznych
  • kształtowanie właściwych postaw człowieka wobec przyrody poprzez działalność edukacyjną, informacyjną i promocyjną
  • zachowanie różnorodności biologicznej, w tym zapewnienie ciągłości istnienia wszystkich gatunków roślin, zwierząt i grzybów wraz z ich siedliskami

Do najważniejszych powodów, dla których stosuje się ochronę przyrody, należą potrzebne źródło:

  • historyczno-naukowe – dla pokoleń.
  • natury estetycznej rekreacyjne – aby podziwiać i móc odpocząć,
  • przyrodniczo-naukowe – aby badać gatunki dla młodszych pokoleń; aby tworzyć leki,
  • społeczne – aby odpoczywać,
  • gospodarcze – aby pozyskiwać surowce i rozwijać gospodarkę,
                                     

2. Podstawy prawne

Niektóre akty prawne regulujące ochronę przyrody w Polsce to obecnie lub dawniej:

  • Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.
  • Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody
  • Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju.
  • Ustawa z dnia 7 kwietnia 1949 r. o ochronie przyrody.
  • Ustawa z dnia 10 marca 1934 r. o ochronie przyrody.
  • Rozporządzenie Ministra Oświaty z dnia 21 kwietnia 1947 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych o rejestrach tworów przyrody, uznanych za podlegające ochronie.

Część zapisów wyżej wymienionych ustaw i rozporządzeń wynika z podpisanych przez Polskę porozumień międzynarodowych oraz dwóch dyrektyw Unii Europejskiej, definiujących działanie programu Natura 2000.

                                     

3. Formy ochrony przyrody w Polsce

Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 roku ustanowiła dziesięć form ochrony przyrody. Poza ochroną gatunkową roślin, zwierząt i grzybów są to parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000, użytki ekologiczne, pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne i zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. Liczbę i łączną powierzchnie obiektów poszczególnych typów według danych z 2017 roku przedstawia tabela:

Podstawowym składnikiem systemu ochrony są 23 polskie parki narodowe. W obrębie parków, których łączna powierzchnia zajmuje 3151 km² bez wód przybrzeżnych Bałtyku, wydzielono na obszarze 712 km² strefy ochrony ścisłej, gdzie nie dochodzi do ingerencji człowieka w działanie ekosystemów. Na pozostałych terenach pracownicy parków i naukowcy wspierają odradzanie się naturalnej przyrody.

Mniejszymi, chociaż równie cennymi obiektami przyrodniczymi są rezerwaty przyrody. Jest ich w Polsce ponad 1498.

Innym ważnym składnikiem są 122 parki krajobrazowe o łącznej powierzchni 26 060 km², a zasadniczą różnicą jest to, że można w nich prowadzić działalność gospodarczą i rolniczą. Z kolei obszary chronionego krajobrazu są łącznikiem w systemie ochrony tak, że stanowi on ciągłość. Chroni się także niewielkie odizolowane obszary tzw. użytki ekologiczne, mniejsze fragmenty pięknych krajobrazów zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, a także pojedyncze obiekty – pomniki przyrody i stanowiska dokumentacyjne przyrody nieożywionej.

W 2004 r. rozpoczęto też wprowadzanie w Polsce europejskiej formy ochrony przyrody – obszarów Natura 2000, na których chroni się te elementy przyrody, które są zagrożone w skali Europy. Docelowo takie obszary obejmą prawdopodobnie ok. 15-20% powierzchni kraju.

Niezmiernie ważnym dopełnieniem w systemie ochrony przyrody jest gatunkowa ochrona zwierząt, grzybów i roślin.

Ważnymi osiągnięciami polskiego systemu ochrony przyrody jest odbudowa krajowych populacji między innymi takich gatunków jak żubr, bóbr europejski, łabędź niemy, sokół wędrowny czy też łoś.



                                     
  • Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2014 r. w sprawie rezerwatu przyrody Augustowo Dz. Urz. Woj. Kuj.
  • Ochrona krajobrazowa forma ochrony części terenu parku narodowego lub rezerwatu przyrody polegająca na zachowaniu cech charakterystycznych danego krajobrazu
  • Rezerwaty przyrody w Polsce Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego m.st. Warszawy. Wykaz nr 7. Ochrona przyrody formy ochrony przyrody
  • artykuł: Parki krajobrazowe w Polsce Miano parku krajobrazowego nosi m.in. w Polsce i Słowenii wielkoobszarowa forma ochrony przyrody zaliczana do kategorii
  • rezerwatów przyrody nieożywionej jest zachowanie form i śladów świadczących o dziejach i budowie skorupy ziemskiej. W 2015 roku istniało w Polsce 75 rezerwatów
  • Park narodowy jedna z form ochrony przyrody w Polsce Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody z 2004 r. obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami
  • przyrody w Polsce i drugi pod tym względem w Europie. W roku 2017 minęło 190 lat od chwili jego założenia. Jest to największy rezerwat cisa w Polsce
  • w Polsce przedstawicieli ogrodów botanicznych jest Stowarzyszenie Rada Ogrodów Botanicznych i Arboretów w Polsce arboretum ochrona przyrody w Polsce
  • Ochrony Środowiska w Łodzi z dnia 25 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody Długosz Królewski w Węglewicach W
  • przyrody którego celem jest ochrona populacji i siedlisk ssaków, ptaków, gadów, płazów, ryb i bezkręgowców czyli fauny W 2015 roku było w Polsce 139

Użytkownicy również szukali:

cele ochrony przyrody, międzynarodowe formy ochrony przyrody, ochrona przyrody w polsce parki narodowe,

...
...
...