Poprzednia

ⓘ Starołęka




Starołęka
                                     

ⓘ Starołęka

Starołęka – dzielnica Poznania, na osiedlu samorządowym Starołęka-Minikowo-Marlewo. Położona jest nad wschodnim brzegiem rzeki Warty.

Wieś duchowna Starołęka Mała, własność Klasztoru Karmelitów Trzewiczkowych w Poznaniu pod koniec XVI wieku leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego.

                                     

1. Położenie, obszar i historia

Obejmuje obszar dwóch dawnych podpoznańskich wsi - Starołęki Małej potocznie po prostu Starołęki oraz Starołęki Wielkiej.

W rejonie Starołęki terasa warciańska znaleziono najstarsze ślady pobytu człowieka na terenie obecnego Poznania - wyroby krzemienne kultur mazowszańskich z około 20.000-10.000 lat p.n.e. drugim takim miejscem był Szeląg.

Początkowo była wsią książęcą, a od 1253 miejską. Po 1314 Władysław Łokietek skonfiskował ją miastu i odtąd była wsią szlachecką, następnie mieszczańską, podzieloną na kilka części, będących w posiadaniu różnych rodzin poznańskich, m.in. Macieja Starołęskiego. Starołęka Mała w latach 1408–1413 była własnością Strosbergów, którzy sprzedali ją karmelitom trzewiczkowym od kościoła Bożego Ciała. W połowie XVI wieku funkcjonował tu młyn wodny tzw. korzecznik, czyli nasiębierny.

Na przełomie XIX i XX wieku Starołęka stała się dynamicznie rozwijającym przedmieściem przemysłowym Poznania. W 1885 miała 185 ha powierzchni i liczyła 322 mieszkańców, głównie katolików. Były tu 42 budynki mieszkalne. W 1875 oddano do użytku linię kolejową do Kluczborka ze stacją Luisenhain. W 1886 urządzono przy dworcu stację pocztową. Położenie bezpośrednio przy Warcie i linii kolejowej zwróciło uwagę poznańskich przemysłowców, którzy rozpoczęli tu lokowanie zakładów przemysłowych. Jednym z pierwszych był Roman May, który wzniósł Chemiczną Fabrykę Nawozów Sztucznych w 1879. W 1881 zbudowano nabrzeże przeładunkowe nad Wartą. Dynamiczny rozwój przyniosło ostatnie dziesięciolecie XIX wieku, a od początku XX wieku wieś zaczęła zyskiwać charakter przemysłowy, co wiązało się z poważnym wzrostem cen gruntów. W 1901 powstał znacznych rozmiarów spichlerz nad Wartą, w bezpośrednim sąsiedztwie stacji kolejowej i mostu na Warcie nieistniejący. W 1905 gmina Mała Starołęka zajmowała 198.5 ha i liczyła 1105 mieszkańców, w większości Polaków i katolików. Bliskość stacji Łęgów Dębińskich sprzyjała również rozwojowi funkcji rekreacyjnej – przy ul. Starołęckiej wyrosły ogródki rozrywkowe, m.in. popularna restauracja ogrodowa Bogusława Kempfa wcześniej Zameczek nad Wartą, czy oberża Zum Deutscher Kaiser. W 1902 powstała szkoła gminna. W 1905 powiększono i rozbudowano stację kolejową. W 1903 dobudowano do mostu kolejowego kładkę pieszą, co uderzyło w funkcjonującą obok przeprawę promową braci Kanoniczaków. W 1905 przejście piesze oświetliły lampy elektryczne. W tym samym roku skasowano przystanek kolejowy na Dębinie, co wywołało protesty ludności bezskuteczne.

Licznie powstawały różnego rodzaju towarzystwa, tak polskie, jak i niemieckie. W 1912 założono np. polskie Koło Śpiewackie, czy niemiecki Związek Kombatantów powstały w 1904. W 1905 powołano Towarzystwo Biblioteczne, a w 1908 powstało Towarzystwo Ochotniczej Straży Pożarnej Małej Starołęki.

Starołęki nie omijały też klęski, zwłaszcza pożary. Dwa największe miały miejsce 5 października 1907 w Fabryce Mydła Ludwiga Ascha i 31 lipca 1910 w młynie braci Brummerów.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości przeprowadzono 11 czerwca 1919 wybory radnych gminy. Do głosowania upoważnione były 803 osoby. 1 października tego roku wybrano pierwszego polskiego sołtysa Starołęki – Kazimierza Wyszyńskiego. W 1921 we wsi mieszkało 1997 osób, w tym 1825 Polaków.

Poznań, przeżywający gwałtowny rozwój gospodarczy, cierpiał na brak gruntów pod rozwój przemysłu i budownictwa mieszkaniowego. Było to przyczyną poszukiwań nowych terenów, o które można by powiększyć obszar miejski. Starołęka Mała m.in. rejon ul. Maya i ul. św. Antoniego przyłączona została do Poznania w 1 stycznia 1925, wraz z innymi miejscowościami podmiejskimi, m.in. pobliskimi Żegrzem i Ratajami. Przez 10 lat od przyłączenia mieszkańcy nie byli obciążani podatkami gruntowymi. Władze miejskie podkreślały wówczas, że akt włączenia ma wymiar symboliczny – do Poznania wróciła bowiem piastowska Starołęka, która była własnością miejską już w 1253, przy lokacji miasta. Ostatnim sołtysem był Stanisław Grajczak, zamieszkały przy ul. Starołęckiej 41.

Problemem mieszkańców była słaba komunikacja z centrum Poznania. Docierała tu tylko linia autobusowa. Najbliższa pętla tramwajowa znajdowała się na Dębcu, a otwarto ją w 1937. Dostępna była za pomocą kładki przy moście kolejowym na Warcie. Tramwaj na Starołękę dotarł dopiero w 1955. Stan dróg bocznych też był bardzo słaby, były one dziurawe, błotniste i w dużym stopniu nie oświetlone.

Starołękę Wielką m.in. ul. Żorska, Kotwicza i inne włączyły w granice miasta niemieckie władze okupacyjne podczas II wojny światowej.

                                     

2. Przemysł

Dawna Starołęka Mała to w dużej mierze tereny przemysłowe - funkcjonują tam takie zakłady jak:

  • Stomil-Poznań SA – zakład oponiarski o najdłuższej tradycji w Polsce, założony w roku 1928, produkujący opony diagonalne przeznaczonych do maszyn górniczych i maszyn do prac ziemnych, opony do wózków przemysłowych i podnośnikowych, opony do samochodów ciężarowych i przyczep, opony do maszyn rolniczych, ogumienie do samolotów, helikopterów i szybowców, opony pełne do transportu wewnętrznego i maszyn drogowych.

Przez wiele lat funkcjonowały na terenie Starołęki zakłady:

  • Poznańska Fabryka Maszyn Żniwnych "Agromet”
  • Pollena-Lechia – późniejszy Beiersdorf-Lechia SA, Nivea Polska SA – fabryka kosmetyków marki Nivea zakład w Starołęce został zamknięty,a budynki fabryczne wyburzone. Produkcja odbywa się w innym miejscu Poznania - ul. Gnieźnieńska.

Historyczne, większe zakłady funkcjonujące na Starołęce:

  • Knorr Zakłady Wyrobów Odżywczych, od 1932, w 1938 zatrudniały 120 pracowników, ul. Starołęcka 42,
  • cegielnie Richarda Pornitza i Gustawa Weidemana, ul. Starołęcka 6-8, a także Perkiewicza nr 18,
  • Fabryka Chemiczno-Techniczna i Tłuszczów Jadalnych Standard Fryderyka Abla wcześniej Chemofar, producent margaryny ul. Forteczna 2,
  • pralnia chemiczna z farbiarnią A. Sieburga od 1848, na Starołęce od początków XX wieku, ul. Starołęcka 28,
  • fabryka chemiczna Romana Maya przy ulicy jego imienia,
  • młyn Brummerów Luisenhainmühle, spłonął 31 lipca 1910, odbudowany w 1911, ul. Starołęcka 62-64.
  • Wytwórnia Marmolad i Konserw Ruitera, wykupiona w 1928 przez Centralną Poznańską Fabrykę Wyrobów Gumowych późniejszy Stomil, ul. Starołęcka 18,
  • Fabryka Chemiczna Hermes Stanisława Filipowskiego 1908-1937, ul. Starołęcka 40,
  • Wielkopolska Wytwórnia Chemiczna Blask, wcześniej fabryka mydła od 1858 i proszków do prania od 1904 Karla Regera Blask zatrudniał w 1921 około 450 osób; produkowano też lakiery i pokosty, ul. Starołęcka 2-4; część budynków zaprojektował w 1921 Adam Ballenstedt,
  • gazownia Towarzystwa Aerogengas z Hanoweru przy ul. św. Antoniego 35 1906,
  • odlewnia Ressel & Kedziora od 1905, ul. Starołęcka 19,
  • Fabryka Chemiczna Tukan Karola Sandera od 1927, ul. Starołęcka 6-8,
  • Bałtycko-Amerykańskie Towarzystwo Importu Nafty Hamburg-Poznań od 1902, ul. Starołęcka 44-50,
  • Polskie Zakłady Pirotechniczne od 1930 – producent ogni sztucznych, ul. Starołęcka 2-4,
  • Elegancja Poznańska, pralnia chemiczna i farbiarnia Mieczysława Kempfa od 1922, ul. Starołęcka 60,
  • Przemysł Smołowcowy Louisa Lindenberga od 1897, fabryka papy, ul. Starołęcka 35-37,
                                     

3. Inne osobliwości

Na terenie Starołęki znajduje się stacja kolejowa Poznań Starołęka na linii Kluczbork – Poznań. Mostem kolejowym wraz z kładką dla pieszych zamkniętą w roku 2013 Starołęka łączy się z lewobrzeżną częścią miasta - Dębiną położoną na terenie dwóch osiedli samorządowych: osiedla Wilda i osiedla Zielony Dębiec. Przy ulicy Książęcej znajduje się Fort I, natomiast przy ul. Gołężyckiej - Fort Ia. Obydwa obiekty są zabytkowymi elementami zewnętrznego pierścienia fortyfikacji Twierdzy Poznań. Zabytkiem jest też dwór starołęcki, jak również niektóre budynki osiedla robotniczego w rejonie ulic Romana Maya i Bystrej.

Na terenie Starołęki znajdują się kapliczki przydrożne:

  • na rozstaju ulic Starołęcka i Głuszyna Starołęka Wielka – figura Matki Boskiej z 1913 ufundowana przez mieszkańców wsi napis: Fundowała gmina Starołęka Wielka; ukryta przed okupantem niemieckim przetrwała wojnę Niemcy zniszczyli jedynie cokół; sporadycznie odbywają się tu Apele Jasnogórskie.
  • ul. Starołęcka 62, przy pętli autobusowej – murowana, z blaszanym daszkiem i drewnianą figurą Zbawiciela Świata, ufundowana przez rodzinę Kempfów w drugiej połowie XIX wieku, od otoczenia wydzielona metalowym płotkiem; przed II wojną światową zmierzały doń procesje błagalne o urodzaje i obfite plony,
  • ul. Starołęcka 11 – figura Serca Jezusowego, postawiona przez rodzinę Bińczewskich wraz z domem w marcu 1933 Niemcy zrzucili ją z cokołu, okupację przetrwała schowana w kościele,

17 kwietnia 2019 otwarto przy ul. Starołęckiej Centrum Pozarządowych Organizacji Sportowych.



                                     

4. Komunikacja miejska i podmiejska

Linie tramwajowe:

  •   12 – Starołęka – Osiedle Jana III Sobieskiego
  •   11 – Starołęka – Piątkowska
  •   5 – Stomil – Górczyn
  •   4 – Starołęka – Połabska
  •   13 – Starołęka – Junikowo

Linie autobusowe dzienne:

  •   158 - Starołęka - Sypniewo
  •   194 – Starołęka - Marlewo - Garaszewo - Minikowo - Starołęka linia okrężna
  •   189 – Starołęka – Minikowo - Garaszewo - Marlewo - Starołęka linia okrężna
  •   165 – Starołęka pętla obok zajezdni tramwajowej Forteczna – Rondo Rataje

Linie autobusowe dzienne obsługowane na zlecenie ZTM przez KPA KOMBUS

  •   527 – Starołęka – Daszewice Pętla/Kamionki Pętla/Kamionki Szkoła

Linie autobusowe nocne

  •   245 - Starołęka pętla obok zajezdni tramwajowej – Mogileńska
  •   247 - Rondo Rataje - Sypniewo
  •   237 - Starołęka pętla obok zajezdni tramwajowej – Głowna/Koziegłowy Osiedle Leśne/Kicin Pętla

Użytkownicy również szukali:

gratka dom starołęka,

...
...
...