Poprzednia

ⓘ Tomaszówka (obwód brzeski)




Tomaszówka (obwód brzeski)
                                     

ⓘ Tomaszówka (obwód brzeski)

Tomaszówka – wieś na Białorusi, w obwodzie brzeskim, w rejonie brzeskim, centrum administracyjne sielsowietu Tomaszówka. Miejscowość jest zasadniczo osadą małomiasteczkową, położoną w trójstyku Polski, Ukrainy i Białorusi, na terenie atrakcyjnego pod względem turystycznym Polesia nadbużańskiego.

                                     

1.1. Historia Rosja I wojna światowa

Wieś założona na przełomie XIX i XX w. na terenie dóbr Przyborowo ówczesna gubernia grodzieńska Tomasza Zamoyskiego 1861-1935 z włodawskiej linii Zamoyskich; prawdopodobnie po tym, jak wybudowano linię kolejową Chełm-Brześć 1887 r. Wówczas w miejscowości powstała stacja kolejowa Włodawa. W 1900 r. w Tomaszówce założono nasycalnię materiałów drzewnych okręgowej dyrekcji kolei w Wilnie. W czasie I wojny światowej zwłaszcza w 1915 r. w okolicach miejscowości toczyły się walki, których pozostałością są groby żołnierzy niemieckich, austro-węgierskich, rosyjskich i polskich łącznie 1346 osób.

                                     

1.2. Historia II Rzeczpospolita

W okresie międzywojennym miejscowość należała początkowo do gminy Przyborowo w powiecie brzeskim województwa poleskiego. Spis powszechny z 1921 r. pod nazwą Tomaszówka ujmuje jedynie leśniczówkę liczącą 3 domy i 18 mieszkańców: 8 mężczyzn, 10 kobiet. Pod względem wyznania byli to przede wszystkim rzymscy katolicy 17 i 1 prawosławny. Oprócz 1 Białorusina, wszyscy deklarowali narodowość polską 17. Ujęta oddzielnie stacja kolejowa Włodawka dziś na terenie Tomaszówki liczyła w sumie 24 domy. Mieszkało tu 185 osób: 98 mężczyzn, 87 kobiet. Pod względem wyznania żyło tu 128 rzymskich katolików, 46 – prawosławnych i 11 żydów. 129 osób deklarowało narodowość polską, 36 – białoruską, 11 – żydowską, a 9 – rosyjską). W 1928 roku wraz z całą gminą Przyborowo weszła w skład gminy Domaczów.

Z zachodnim brzegiem Bugu miejscowość połączona była poprzez most kolejowy koło Orchówka oraz most drogowy we Włodawce. W okresie II Rzeczypospolitej powstały dogodne warunki do rozwoju Tomaszówki. Zaraz po wojnie hrabia Tomasz Zamoyski rozparcelował swój majątek w Tomaszówce, a działki nabyli Żydzi z Włodawki. Z Włodawą i lewobrzeżnymi terenami nadbużańskimi Tomaszówka związana była licznymi więziami społecznymi i gospodarczymi, m.in. osadę obejmował urząd pocztowy we Włodawie, a tomaszowska młodzież stanowiła znaczny odsetek wśród uczniów włodawskiego gimnazjum. Do zabudowań wsi ciągnęły się grunty mieszczan włodawskich położone na wschodnim brzegu rzeki. W celu uregulowania tej sprawy magistrat Włodawy wystąpił w 1930 r. z wnioskiem rozszerzenia granic miasta m.in. poprzez przyłączenie Tomaszówki wraz ze stacją kolejową Włodawa. Projekt przyłączenia zabużańskich terenów do Włodawy rozbił się częściowo o kwestię różnic prawnych pomiędzy terenami byłego Królestwa Kongresowego i niegdysiejszych ziem zabranych. W okresie międzywojennym Tomaszówka stała się ośrodkiem handlu drewnem w różnej postaci, rybami, bydłem i mąką. Drewno z lasów państwowych lub z dóbr Zamoyskich było przecierane w trzech miejscowych tartakach, które powstały w tym czasie. Ryby pochodziły z okolicznych jezior oraz gospodarstw rybnych województwa poleskiego i wołyńskiego. Mąkę produkowano w tomaszowskim młynie, częściowo z pszenicy przychodzącej na stację kolejową Włodawa.

Dobre połączenia komunikacyjne, sąsiedztwo ośrodka administracyjno-gospodarczego we Włodawie oddalonej o 5 km i atrakcyjne warunki turystyczne, przyciągające letników, spowodowały szybki rozwój Tomaszówki kosztem podupadającej Włodawki, a nawet Włodawy, pozbawionej własnej stacji kolejowej. W l. 1930-1937 ludność Tomaszówki wzrosła dwukrotnie, do 3 tys. mieszkańców.

                                     

1.3. Historia II wojna światowa

Na początku września 1939 r. mosty włodawskie zostały zbombardowane. We wsi znalazło się wielu Polaków uciekających przed wojskami niemieckimi, w tym wielu Żydów. W rejonie Tomaszówki z inspiracji NKWD zaczęły działać bojówki mordujące polskich oficerów i inteligentów. 17 września do wsi wkroczyły wojska niemieckie, które następnie wycofały się, oddając ten obszar pod kontrolę Armii Czerwonej. Wraz z ustanowieniem władzy radzieckiej Tomaszówka weszła w skład BSRR.

W 1940 r. za zgodą władz radzieckich i z udziałem przedstawicieli Armii Czerwonej, NKWD i miejscowych urzędników Niemcy dokonali uroczystej ekshumacji ciał żołnierzy niemieckich poległych z rąk polskich w czasie kampanii wrześniowej, a złożonych na miejscowym cmentarzu. Ekshumowane zwłoki zostały następnie przewiezione do Rzeszy.

W l. 1939-1941, gdy Tomaszówka znajdowała się w rejonie przygranicznym pomiędzy III Rzeszą a ZSRR, funkcjonowały tu dwie placówki wojsk pogranicza.

Po agresji hitlerowskiej na ZSRR 22 czerwca 1941 r. wieś znalazła się pod okupacją niemiecką. Szczególnie okrutny los spotkał miejscowych Żydów rozstrzelanych po likwidacji miejscowego getta. Ciała 2200 pomordowanych spoczywają w zbiorowym grobie.

22 lipca 1944 r. Tomaszówka została zdobyta przez wojska 1 Frontu Białoruskiego. Po wojnie znalazła się w granicach Białorusi.



                                     

2. Współczesność

Obecnie miejscowość chlubi się głównie muzeum kosmonautyki od 1978 przy miejscowej szkole średniej. Znajduje się tu m.in. ławka, przy której ponoć siedzieli: Piotr Klimuk urodzony w pobliskiej Komarówce, radziecki i białoruski kosmonauta oraz Piotr Prakapowicz, prezes Narodowego Banku Republiki Białorusi w latach 1998-2011. Brat tego ostatniego – Wasilij – jest zresztą dyrektorem przedsiębiorstwa rolnego w Tomaszówce OAO Komarowka.

Ponadto w miejscowości znajdują się hotel, restauracja oraz białorusko-ukraińskie przejście graniczne: Tomaszówka-Pulemiec, stacja kolejowa "Włodawa” w Tomaszówce i parafia prawosławna dekanatu благочиние Brześć–Rejon eparchii brzeskiej i kobryńskiej Egzarchatu Białoruskiego Patriarchatu Moskiewskiego przy cerkwi Opieki Matki Bożej Pokrowska, Свято-Покровская церковь.

Przez kilkanaście lat na różnym szczeblu prowadzone były rozmowy na temat budowy mostu na Bugu i uruchomienia polsko-białoruskiego przejścia granicznego Włodawa – Tomaszówka.

                                     

3. Zabytki

  • Budynek stacji kolejowej Włodawa z pocz. XX w.
  • Braterska mogiła pograniczników z 1941 r.
  • Mogiła ofiar faszyzmu z 1941 r.
  • Cmentarz żołnierzy z I wojny światowej.

Użytkownicy również szukali:

tomaszówka, lubelskie,

...
...
...