Poprzednia

ⓘ Ulica Tadeusza Kościuszki w Katowicach




Ulica Tadeusza Kościuszki w Katowicach
                                     

ⓘ Ulica Tadeusza Kościuszki w Katowicach

Ulica Tadeusza Kościuszki w Katowicach – jedna z najważniejszych arterii komunikacyjnych Katowic, jest najdłuższą ulicą w Katowicach. Biegnie przez dzielnice: Śródmieście, Brynów-Osiedle Zgrzebnioka, Piotrowice-Ochojec do Mikołowa.

                                     

1. Przebieg

Ulica rozpoczyna swój bieg w Śródmieściu, przy skrzyżowaniu z ulicami: Św. Jana, Wojewódzką i Jana Kochanowskiego, obok Kinoteatru Rialto. Następnie krzyżuje się z ul. Mikołaja Kopernika i ul. Jagiellońską w rejonie placu Karola Miarki, dalej z ulicami: PCK, Powstańców, Józefa Poniatowskiego do ul. Mikołowskiej i Marcina Szeligiewicza. Za wiaduktem nad autostradą A4 biegnie wzdłuż Parku im. Tadeusza Kościuszki. Widać stąd zabudowania osiedla Alfonsa Zgrzebnioka i Osiedla Ptasiego. Przy skrzyżowaniu z ul. Rolną ulica Kościuszki łączy się z ulicą Brynowską przyjmując nr 81 drogi krajowej. W rejonie skrzyżowania z ulicami: Kłodnicką, Rzepakową i Zygmunta Waltera Jankego znajduje się pętla tramwajowa. W Piotrowicach krzyżuje się z jedną z ważniejszych dróg – ulicą Armii Krajowej. Za wiaduktem nad linią kolejową do Tychów, ul. T. Kościuszki ponownie łączy się z ul. Zygmunta W. Jankego, biegnie przez Lasy Panewnickie, krzyżuje się z ul. Owsianą do Starej Ligoty i ul. Pstrągową do Zarzecza. Dalej przebiega granica miasta w Mikołowie zmienia nazwę na ulicę Katowicką.

                                     

2. Historia

Przebieg ulicy T. Kościuszki na odcinku od obecnego Brynowa wzdłuż parku im. T. Kościuszki do centrum Katowic został wytyczony w pierwszej ćwierci XIX wieku, zapewne w latach 1812-1827. Pierwotnie była to droga, którą transportowano węgiel wydobyty w Kopalni Beata do centrum osady. Do czasu powstania linii kolejowej jej przedłużeniem była ulica Pocztowa. Nazywano ją zwyczajowo drogą "na Brynów ” lub "na kopalnię Beata ”. Nawet po 1865 r., kiedy Katowice otrzymały prawa miejskie, droga ta w granicach miasta nie wyglądała wcale jak miejska ulica. Był to zwykły, nieutwardzony trakt, który przecinał m. in. pola należące do rodzin Warzecha, Weichmann i Zaionc lub Zaianz, dobra Winklerów oraz mijał niewielkie cegielnie.

Z czasem wzdłuż drogi zaczęły powstawać pierwsze kamienice i inne budynki. Do końca XIX w. powstała zwarta zabudowa do wysokości dzisiejszego Placu Miarki i nieliczne budynki powyżej niego. Do początku I wojny światowej ciągła zabudowa sięgnęła ulicy Poniatowskiego. Wraz z podziałem starych działek konieczna okazała się zmiana numeracji i w 1906 r. wprowadzono nową, która obowiązuje do dziś.

Na posiedzeniu Rady Miasta Katowice z 13 października 1890 roku ulicy nadano nazwę Beatestraße. Po przyłączeniu Katowic do Polski w 1922 r., nazwę ulicy zmieniono na ulicę Tadeusza Kościuszki. Przejściowo w okresie II wojny światowej ulica nosiła imię Karla Hoefera niem. Höferstrasse, głównodowodzącego śląskich sił proniemieckich walczących z powstańcami śląskimi. Po wojnie wrócono do nazwy Tadeusza Kościuszki, a ulicę wydłużono aż po granicę z Mikołowem.

Przy ulicy Tadeusza Kościuszki w latach międzywojennych swoje siedziby miały: jadalnia Pawła Wielocha pod numerem 1, spółka budowlana Karola Korna pod numerem 42, biuro Huty Poldi ul. T. Kościuszki 22, biuro techniczne Szmidt i Stiebing pod numerem 45, Śląskie Kamieniołomy Sp. z o.o. biuro, ul. T. Kościuszki 1a, Śląska Spółka Sprzedaży Sody pod numerem 1a, Towarzystwo Elektryczne Elberyd pod numerem 42, Dywidag Dyckerhoff i Widmann – przedsiębiorstwo budowlane ul. T. Kościuszki 12, Górnośląskie Zjednoczone Huty Królewskie i Laura Spółka Akcyjna Górniczo-Hutnicza ul. T. Kościuszki 30, od 1909 firma budowlana Johanna Kohla pod numerem 37, działająca od 1923 drukarnia Emanuela Braszczoka ul. T. Kościuszki 49, Drukarnia Śląska pod numerem 15, firma Pancerpol Franciszka Sodzuja pod numerem 52, działająca od 1933 drukarnia A. Gorzelika i M. Komisara ul. T. Kościuszki 39, fabryka wędlin i jadłodajnia Ruckera pod numerem 28, restauracja "Wzgórze Wanjury” pod numerem 15, redakcja "Gazety Ludowej” ul. T. Kościuszki 16, dziennik Volkswille pod numerem 29, redakcja gazety Der Oberschlesische Wanderer pod numerem 2, kawiarnia Karola Gogołka pod numerem 53, nocna restauracja "Gastronomia” Szczepana Kopela ul. T. Kościuszki 48, Wiedeński Salon Mody pod numerem 42, restauracja "Bristol” pod numerem 2, restauracja A. Glucksmanna "Hangeka-Dom” ul. T. Kościuszki 8, "Grant Restaurant” Ludwika Nalepy pod numerem 38, szkoła im. Świętej Jadwigi pod numerem 15, piekarnia i cukiernia E. Bartoschika ul. T. Kościuszki 13, fabryka stempli Adolfa Leopolda oraz Apteka Nowomiejska pod numerem 9, Związek Podoficerów Ziem Zachodnich pod numerem 2, zakład obuwniczy Ludwika Skrzypka ul. T. Kościuszki 38, cukiernia E. Fabera pod numerem 27, Konsulat Duński ul. T. Kościuszki 13, hurtownia "Cukropol” od numerem 12, Agencja Wschodnia pod numerem 3, Śląskie Koło Organizacji Naukowej ul. T. Kościuszki 30.

W 1909 pod numerem 16 założono przedstawicielstwo gazety Kurier Zagłębia ; w 1901 z Berlina do Katowic na ul. Tadeusza Kościuszki 46 przeniosła się siedziba redakcji "Gazety Robotniczej”. W 1926 Spółka Budowlana Urzędników Państwowych, Wojewódzkich i Nauczycieli wybudowała sześć domów przy ul. T. Kościuszki. Od 1945 pod numerem 14 działa księgarnia; w 1975 zaadaptowano Halę Parkową na filmowe atelier.

Opis ulicy T. Kościuszki pojawia się w powieści Wilhelma Szewczyka Ptaki ptakom, której akcja dzieje się w pierwszych dniach września 1939:

Ulica jest wspomniana w książce dla młodzieży Alfreda Szklarskiego Sobowtór profesora Rawy. Opis z 20 lipca 1962:

Na ulicy nakręcona została sekwencja wjazdu żołnierzy do miasta w filmie fabularnym Kazimierz Kutza pt. Krzyż Walecznych 1958; nowela Pies. Wojskowy gazik jedzie ulicą Kościuszki w tle drzewa Parku Kościuszki, po czym skręca w lewo, w ulicę J. Poniatowskiego.

Od 1957 przy ul. T. Kościuszki 9 istnieje biuro podróży Juwentur ; od 1945 pod numerem 2 – zakład Optyka ; od 1963 – wytwórnia balustrad i witraży pod numerem 54. W styczniu 2005 na fasadzie kamienicy pod numerem 56 umieszczono tabliczkę pamiątkową ku czci Andrzeja Szewczyka – artysty, plastyka, który mieszkał w tym budynku. W 2008 na fasadzie budynku na rogu ul. Tadeusza Kościuszki i ul. Józefa Poniatowskiego 34 w Katowicach odsłonięto tablicę, poświęconą aktorce Aleksandrze Śląskiej; w tej kamienicy się urodziła i wychowała.

Uchwałą Rady Miasta Katowice nr VIII/130/11 z dnia 18 kwietnia 2011 skwerowi, położonemu u zbiegu ul. T. Kościuszki i ul. Brynowskiej nadano nazwę plac Tajnej Organizacji Nauczycielskiej. Uchwała weszła w życie 7 czerwca 2011.

                                     

3. Opis

Ulica na odcinku od autostrady A4 do ulicy Brynowskiej jest drogą publiczną o przekroju jednojezdniowym klasy technicznej Z. Pod ulicą zlokalizowany jest wodociąg O 400 mm i O 160 mm, będący w eksploatacji Rejonowego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji oraz kanał odprowadzający ścieki Ks O 500 mm.

Planowana jest budowa Parku Wodnego przy skrzyżowaniu z ul. Alfonsa Zgrzebnioka. Natężenie ruchu na ul. T. Kościuszki pomiędzy ul. Świętego Huberta a ul. Rolną wynosi 2323 samochody na jedną godzinę popołudniowego szczytu. Ulica T. Kościuszki biegnie obok Fabryki Maszyn Górniczych "Famur”. Tą ulicą kursują linie autobusowe KZK GOP oraz tramwaje o numerach: 6, 16, 19.

                                     

3.1. Opis Obiekty nieistniejące

  • modernistyczny budynek przy ul. T. Kościuszki 1
  • modernistyczny budynek przy ul. T. Kościuszki 1a
                                     

3.2. Opis Obiekty zabytkowe

Przy ulicy Tadeusza Kościuszki znajdują się następujące historyczne obiekty:

  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 22;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 28, róg z ul. J. Ligonia;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 59;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 48, róg z ul. H. Jordana;
  • willa z ogrodem ul. T. Kościuszki 67, wzniesiona w latach trzydziestych XX wieku, w stylu funkcjonalizmu;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 45, róg z ul. J. Rymera;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 14;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 8;
  • dawny gmach Górnośląskich Zjednoczonych Hut Królewskiej i Laury ul. T. Kościuszki 30, wzniesiony w 1927;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 43, wzniesiona w 1936;
  • modernistyczny pawilon z lat 50. XX w. – tzw. "Dom Służewca” ul. T. Kościuszki 73;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 57;
  • domy Spółdzielni Budowlanej Urzędników Państwowych i Komunalnych ul. T. Kościuszki 60–72, wzniesione w 1926 według projektu Zjednoczonego Przedsiębiorstwa Budowlanego;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 13, ul. S. Batorego 1;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 27;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 18;
  • zabytkowa willa Ludwiga Schneidera ul. T. Kościuszki 31, wzniesiona w 1892 w stylu eklektycznym;
  • zabytkowa kamienica ul. T. Kościuszki 49, wpisana do rejestru zabytków nr rej.: A/1646/97 z 21 sierpnia 1997, wzniesiona w 1913 według projektu Josephra Kutza, w stylu modernizmu;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 26;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 17;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 36;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 10/12;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 33, róg z ul. Żwirki i Wigury;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 55;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 3, ul. M. Konopnickiej 1;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 9, ul. Andrzeja 2;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 4;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 41, róg z ul. PCK;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 25;
  • dawna zajezdnia tramwajowa – obecnie przebudowany salon samochodowy ul. T. Kościuszki 94;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 35, róg z ul. Żwirki i Wigury;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 51;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 31b;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 53;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 56;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 2, róg z ul. J. Kochanowskiego;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 40, ul. Powstańców 1;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 6;
  • kamienica mieszkalna ;
  • narożna kamienica mieszkalna ;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 37;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 5;
  • willa w ogrodzie ul. T. Kościuszk 69;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 47, ul. J. Rymera 2; w kamienicy mieszkał artysta Hans Bellmer, obecnie mieści się tu Dział Grafiki im. Pawła Stellera Muzeum Historii Katowic;
  • Hala Parkowa ul. T. Kościuszki 90;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 19, róg z ul. M. Kopernika;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 24;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 29;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 39;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 34;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 50;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 38, ul. Powstańców 2;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 23, róg z ul. M. Kopernika; posiada elementy architektury secesyjnej;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 11;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 15, róg z ul. S. Batorego;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 54;
  • narożna kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 7, ul. Andrzeja 1;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 16;
  • budynek biurowy ul. T. Kościuszki 63;
  • willa z ogrodem – dom inżyniera Jana Krygowskiego ul. T. Kościuszki 65, wzniesiona według projektu Tadeusza Michejdy, wybudowana w latach 1928–1930 w stylu modernizmu;
  • kamienica mieszkalna ul. T. Kościuszki 52;
  • kościół św. Michała Archanioła, z 1510, wpisany do rejestru zabytków nr rej.: A/1179/71 z 9 marca 1971; przeniesiony do parku z Syryni w 1938;
  • cmentarz żołnierzy Armii Czerwonej przeniesiony do parku Kościuszki w 1967 z miejsca dzisiejszego pomnika Powstańców Śląskich;
  • park im. Tadeusza Kościuszki w Katowicach, wpisany do rejestru zabytków nr rej.: A/1515/93 z 26 lutego 1993; założony około 1898 tzw. Südpark;
  • spichlerz dworski z 1688, przeniesiony do parku z Syryni w 1938; spłonął w latach siedemdziesiątych XX wieku;
  • zespół zabudowy dawnego folwarku ul. T. Kościuszki 138; pochodzący z połowy XIX wieku; obejmujący jednokondygnacyjny murowany budynek mieszkalny z facjatą dawny dwór oraz budynek gospodarczy, wzniesione w stylu klasycystycznym;
  • modernistyczna willa ul. T. Kościuszki 186, wzniesiona w latach 20. XX wieku;
  • murowana dwukondygnacyjna willa ul. T. Kościuszki 188; wzniesiona w latach dwudziestych XX wieku w stylu późnego modernizmu;
  • zachowany reliktowo młyn nad Ślepiotką w Piotrowicach; nie jest objęty ochroną.
  • murowana dwukondygnacyjna willa ul. T. Kościuszki 182; wzniesiona w latach trzydziestych XX wieku w stylu późnego modernizmu;
  • modernistyczna willa ul. T. Kościuszki 190; wzniesiona w latach dwudziestych XX wieku;

Przy ulicy T. Kościuszki 94 znajduje się cenny architektonicznie obiekt salonu samochodowego i stacji serwisowej Škoda. Budynek wzniesiono w latach 1996–1998 według projektu M. Polaka i M. Skwara z lat 1996–1998. Obiekt posiada powierzchnię całkowitą 1690 m² i kubaturę 8500 m³. Konstrukcja została zaplanowana przez inżynierów J. Mańkę i S. Nogalskiego.