Poprzednia

ⓘ Cmentarz Grabiszyński




Cmentarz Grabiszyński
                                     

ⓘ Cmentarz Grabiszyński

Cmentarz Grabiszyński – obok Cmentarza Osobowickiego, Cmentarza Świętej Rodziny, Cmentarza Świętego Wawrzyńca jedna z największych nekropolii we Wrocławiu. Cmentarz w swoich obecnych granicach to jedna z trzech części stanowiących w pierwszej połowie XX w. większy kompleks cmentarny. Początkowo był to cmentarz na którym chowano zmarłych z południowych parafii Wrocławia, ewangelickich: św. Elżbiety i św. Trójcy, katolickich: św. Karola Boromeusza i św. Elżbiety Węgierskiej oraz zakonników z klasztoru Bonifratrów. Później stał się cmentarzem komunalnym - Kommunal Friedhof in Graebschen.

                                     

1. Historia

Cmentarz Grabiszyński I znajdował się między ulicami: Hallera, Romera i Grabiszyńską, w miejscu, w którym znajduje się dziś Park Grabiszyński. Został założony w roku 1868, w centralnej części cmentarza stała kaplica, wybudowana według projektu architekta Zimmermanna w stylu naśladującym renesans włoski. Kaplica i cmentarz zostały zniszczone w czasie oblężenia Wrocławia. Po wojnie cmentarz nie był użytkowany i ulegał ciągłej dewastacji, decyzję o likwidacji cmentarza podjęto w latach 60. Po likwidacji cmentarza w jego miejscu utworzono park, dawny układ alei cmentarnych został zmieniony, jedynie w kilku miejscach znaleźć można fragmenty grobów i innych urządzeń cmentarnych.

Cmentarz Grabiszyński II został założony w 1881 r., jest jedyną częścią dawnego kompleksu cmentarnego, używaną do dziś. W 1882 r. wybudowano według projektu architekta Kesslera neoromańską kaplicę poświęconą pamięci Karoliny Gierth, kaplica ta używana jest dziś do odprawiania ceremonii żałobnych. Zdecydowana większość niemieckich nagrobków została zlikwidowana w latach 50. Oprócz pól grzebalnych, z grobami ziemnymi znajdują się także pola urnowe oraz kolumbarium, dwie kwatery zarezerwowane są dla zmarłych wyznania prawosławnego.

Cmentarz Grabiszyński III powstał w 1916 r. po wschodniej stronie ulicy Grabiszyńskiej, na południowym skraju najstarszej części kompleksu cmentarnego. Centralny element cmentarza stanowiło wybudowane w 1926 r. według projektu Konwiarza krematorium. W 1927 r. w jednej z wolnych kwater na południowym skraju nekropolii urządzono Cmentarz Żołnierzy Włoskich we Wrocławiu, zmarłych w niewoli niemieckiej pod koniec I wojny światowej, który dziś, wraz z niewielką kwaterą grobów dziecięcych znajdującą się przy pętli tramwajowej, stanowi jedyny zachowany element dawnej nekropolii. W latach 1946 - 1949 obok nekropolii włoskiej urządzono Francuski cmentarz wojenny, zlikwidowany w 1952 r. Tereny Cmentarza Grabiszyńskiego III stanowią obecnie zasadniczą część Parku Grabiszyńskiego.

                                     

2. Pochowani na Cmentarzu Grabiszyńskim

Na cmentarzu spoczywają m.in.:

  • Kazimierz Michalczyk 1955‒1982 – tokarz z Elwro, ofiara stanu wojennego, postrzelony 31 sierpnia 1982 r., zmarł w szpitalu 2 września
  • prof. Józef Wąsowicz 1900‒1964 – kartograf, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego
  • Edward Kalisz 1951‒2017 – aktor
  • Krystyna Tyszkowska 1926‒2017 – polska dziennikarka
  • Marek Motas 1945‒2007 – kompozytor i autor tekstów, satyryk, reżyser dźwięku
  • Tadeusz Szwed 1938‒1999 – fotoreporter
  • Zdzisław Smektała 1951‒2018 – dziennikarz, felietonista, aktor
  • Tadeusz Hordt – major piechoty Wojska Polskiego
  • prof. Józef Ziółkowski 1934‒2008 – chemik, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego
  • dr Bronisław Turoń 1923‒1984 – mediewista, działacz ruchu turystycznego
  • Henryk Jagodziński 1928‒2000 – satyryk, aforysta
  • prof. Władysław Czapliński 1905‒1981 – historyk, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego
  • Stanisław Szeligowski 1887‒1966 – astronom
  • prof. Zdzisław Zagrobelny 1932‒2011 – chirurg, twórca polskiej szkoły krioterapii, rektor Akademii Wychowania Fizycznego w latach 1984‒1990 i 1996‒2002
  • Ryszard Francman 1943‒2010 – kaskader
  • Andrzej Adamus 1949‒2004 – wydawca, założyciel Wydawnictwa Dolnośląskiego
  • prof. Janina Bogusławska-Jaworska 1930‒2002 – lekarz, założycielka Kliniki Onkologii i Hematologii Dziecięcej we Wrocławiu
  • dr Aleksander Korman 1926‒2004 – ekonomista, samorządowiec, działacz społeczny i historyk-amator, doktor ekonomii, radny miasta Wrocławia
  • Bolesław Hebrowski 1921‒2014 – żołnierz AK, Honorowy Prezes Dolnośląskiego Oddziału PZITS
  • Zbigniew Cynkutis 1938‒1987 – reżyser teatralny
  • Mikołaj Michalewicz 1978‒2005 – aktor współzałożyciel teatru Ad Spectatores
  • Jan Mazur 1947‒2008 – dziennikarz muzyczny
  • Jan Kaczmarek 1945‒2007 – satyryk
  • Zygmunt Molik 1930‒2010 – aktor
  • prof. Stefan Ślopek 1914‒1995 – lekarz mikrobiolog
  • prof. Wojciech Wrzesiński 1934‒2013 – historyk, rektor Uniwersytetu Wrocławskiego
  • prof. Wojciech Walczak 1916‒1984 – geograf, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego
  • Michał Żywień 1927‒2008 – dziennikarz
  • Adam Wójcik 1970‒2017 – polski koszykarz, wielokrotny reprezentant Polski
  • płk. Zygmunt Cšadek 1895‒1979 – oficer Wojska Polskiego
  • Bruno Tschötschel 1874‒1941 – rzeźbiarz
  • Bronisław Trytkozm. 2018 - plastyk
  • Roman Jasielski – wydawca
  • Piotr Bednarz 1949‒2009 – działacz opozycji w PRL-u, odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
  • doc. Stanisław Baranowski 1935‒1978 – meteorolog, glacjolog, polarnik wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego
  • Jan Trzynadlowski 1912‒1995 – literaturoznawca
  • Vilma Illing 1871‒1903 – aktorka dramatyczna
  • prof. Mieczysław Teisseyre 1925‒2008 – wykładowca Politechniki Wrocławskiej
  • prof. Czesław Ryll-Nardzewski – matematyk, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego i Politechniki Wrocławskiej
  • Jan Różewicz 1953‒2008 – reżyser i scenarzysta teatralny
  • prof. Marcin Bukowski 1902‒1997 – architekt kierujący odbudową wrocławskich zabytków
  • Lothar Herbst 1940‒2000 – poeta, dziennikarz
  • Józef Kaleta 1925‒2007 – ekonomista, prof. AE, polityk
  • prof. Marian Jakóbiec 1910‒1998 – pisarz, slawista, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego
  • prof. Stanisław Rospond 1906‒1982 – językoznawca, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego
  • Agnieszka Kotlarska 1972‒1996 – Miss Polski 1991, Miss International 1991
  • prof. Andrzej Karol Teisseyre 1938‒1991 – geolog, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego
  • prof. Henryk Zieliński 1920‒1981 – historyk, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego
  • Andrzej Waligórski 1926‒1992 – poeta i satyryk
  • Stanisław Chaciński 1936‒1990 – poeta
  • Rafał Maszkowski 1838‒1901 – muzyk, dyrygent Wrocławskiego Towarzystwa Muzycznego
  • prof. Jerzy Czernik 1938‒2010 – chirurg dziecięcy, prezes Polskiego Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych
  • prof. Seweryn Wysłouch 1900‒1968 – historyk państwa i prawa, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego
  • Antoni Jahołkowski 1931‒1981 – aktor
  • ks. Paweł Szuflat 1889‒1981 – duchowny greckokatolicki
  • prof. Andrzej Klisiecki – pierwszy rektor Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu
  • Jan Pławnicki 1936‒2009 – dziennikarz, działacz społeczny
  • Matylda Szczudłowska 1902‒2006 – lekarz weterynarii, specjalistka okulistyki weterynaryjnej
  • Wawrzyniec Staliński 1899‒1985 – piłkarz, reprezentant Polski