Poprzednia

ⓘ 1Aw




1Aw
                                     

ⓘ 1Aw

1Aw – wąskotorowe wagony pasażerskie wyprodukowane w latach 1954–1957 w Fabryce Wagonów w Świdnicy w liczbie 126 sztuk. Wszystkie były przeznaczone dla kolei dojazdowych PKP. Według danych z 2009 zachowało się 31 sztuk, w tym 2 przeznaczone do ekspozycji. Oznaczane były serią Cx, a następnie Bx i Bxhpi. W oparciu o konstrukcję typu 1Aw powstały kolejne polskie wagony dla kolei wąskotorowej.

                                     

1.1. Historia Geneza

W latach 50. koleje dojazdowe wciąż odgrywały ważną rolę w transporcie lokalnym, co było wynikiem słabo rozwiniętego transportu drogowego i jego niewielkiego udziału w transporcie publicznym i indywidualnym. Były to jednak ostatnie lata ich świetności, ze względu na przestarzały tabor i dynamiczny rozwój innych środków transportu. Często zdarzało się wówczas, że do przewozu ludzi przerabiano prowizorycznie wagony towarowe. Aby unowocześnić tabor wagonów, Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Taboru Kolejowego w Poznaniu skonstruowało pierwszy po wojnie pasażerski wagon wąskotorowy.

                                     

1.2. Historia Produkcja

Wagony zostały wyprodukowane w latach 1954–1957 przez Fabrykę Wagonów w Świdnicy. Powstało ich w sumie 126, wszystkie były przeznaczone dla kolei dojazdowych PKP. Początkowo produkowano je tylko na tory o szerokości 750 mm, z czasem 5 sztuk zostało przebudowanych także na typowo pruską używaną na Śląsku szerokość torów 785 mm 30 cali pruskich.

                                     

1.3. Historia Eksploatacja

1Aw pozwoliły wycofać najbardziej zużyte wagony starszych typów. Wagony te, wraz z 3Aw, stanowiły podstawę wąskotorowego taboru pasażerskiego o szerokości toru 750 mm, aż do drugiej połowy lat 80., kiedy to wprowadzono do eksploatacji wagony motorowe MBxd2 wraz z doczepami.

                                     

1.4. Historia Wykaz zachowanych 1Aw

Według danych z 2007 zachowało się 31 czynnych wagonów: 8 w Sochaczewie Sochaczewska Kolej Muzealna, 4 w Rogowie Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała, 5 w Ełku Ełcka Kolej Wąskotorowa, w tym jeden przerobiony na wagon barowy dla celów turystycznych, 4 w Rudach Raciborskich, 4 w Środzie Wielkopolskiej Średzka Kolej Powiatowa oraz po 1 w Nowym Dworze Gdańskim, Zbiersku, Miliczu, Praszce, Mławie, Bachórzu i Dynowie.

                                     

2.1. Konstrukcja Wózki

Układ jezdny stanowiły dwa skrętne, toczne, dwuosiowe wózki, zbudowane z blach 12 mm oraz ceowników. Na jednym z wózków od strony toalety, znajdowała się prądnica. Wagon posiadał jednostopniowe sprężynowanie składające się z resora piórowego podwieszonego przez sprężyny walcowe. Konstrukcja ta bywa mylnie nazywana dwustopniową. Wózki charakteryzowały się niespokojnym biegiem przy wyższych prędkościach, co spowodowało konieczność ich modernizacji, wprowadzonych w kolejnych wagonach: 2Aw i 3Aw.

                                     

2.2. Konstrukcja Hamulce

W wagonie zastosowano hamulec zespolony systemu Westinghouse’a LuV.X.R1. Hamulec ten był sterowany z lokomotywy. System posiadał cylinder 9-calowy dociskający klocki hamulcowe. Wagon był również wyposażony w hamulec bezpieczeństwa, który mógł zostać użyty przez pasażerów. Na postojach wagon zabezpieczano przy pomocy hamulca postojowego, indywidualnego dla każdego wagonu.

                                     

2.3. Konstrukcja Cięgła i zderzaki

W wagonie zastosowano typowe dla kolei wąskotorowej zderzaki i cięgła. Układ ten składał się z centralnego zderzaka i dwóch bocznych cięgieł orczykowych odwrotnie niż w wagonach normalno- i szerokotorowych.

                                     

2.4. Konstrukcja Instalacja elektryczna

Wagony posiadały niezależną instalację elektryczną prądu stałego o napięciu 24 V. Instalacja była zasilana z prądnicy PW-104a o mocy 2 kW, zawieszonej na specjalnym wysięgniku jednego z wózków. Prądnica była wprawiana w ruch przez oś zestawu kołowego, za pośrednictwem pasa płaskiego lub kilku pasów klinowych w zależności od typu. Prądnica współpracowała z regulatorem napięcia typu ARW1. Instalacja posiadała, umiejscowioną pod podłogą wagonu, baterię 12 akumulatorów zasadowych typu WP50/III. Akumulatory o napięciu ok. 2 V i pojemności 111 Ah, zgrupowane były po cztery, w trzech drewnianych skrzyniach o wymiarach 359 × 250 × 514 wys. × szer. × głęb. w mm. Instalacja zasilała 10 żarówek o mocy 25 W oraz jedną pięciowatową żarówkę kontrolną. Instalacja elektryczna była wykorzystywana do oświetlania wnętrza pojazdu, ale posiadała również gniazdo na czole wagonu pozwalające na podłączenie drugiego wagonu. Wówczas należało ograniczyć prąd poprzez przełączenie oświetlenia na połowę mocy. Służył do tego specjalny przełącznik pakietowy wyłączający 4 z 7 lamp umieszczonych w przedziale pasażerskim.

Oświetlenie awaryjne wagonu stanowiło 6 specjalnych lamp świecowych.

Sygnał końca wagonu był nadawany przez lampy zewnętrzne, takie same, jak w wagonach towarowych.



                                     

2.5. Konstrukcja Ogrzewanie

Wagony miały system ogrzewania parowego, zasilany z kotła parowozu. Ogrzewanie to jednak w przypadku kolei wąskotorowej miało istotną wadę, gdyż wagony wymagały wcześniejszego sprzęgnięcia z parowozem oraz musiały znajdować się zaraz za nim, co w przypadku pociągów mieszanych towarowo-osobowych było kłopotliwe. Z tego powodu, część wagonów została wyposażona w indywidualne instalacje centralnego ogrzewania dla każdego wagonu. Niewielki kocioł był zamontowany pod podłogą przedziału pasażerskiego. Obecnie wagon z czynną instalacją tego typu kursuje na Kolei Wąskotorowej Rogów – Rawa – Biała. Przedział pasażerski i ustępowy były ogrzewane przez grzejniki biegnące wzdłuż ścian przy podłodze. Ogrzewanie parowe było sterowane przez kierownika pociągu za pomocą pokrętła w zamykanej szafce. Ogrzewanie indywidualnym kotłem wymagało dorzucania węgla podczas postoju na stacjach, gdyż dostęp do pieca był możliwy tylko z zewnątrz. Po wprowadzeniu trakcji spalinowej, oryginalne parowe systemy ogrzewania nie mogły być dalej wykorzystywane, gdyż wąskotorowe lokomotywy spalinowe nie posiadały dodatkowych kotłów mogących zasilić te instalacje.



                                     

3. Pudło wagonów

Pudło stalowe samonośne, składało się z ostoi, ścian i dachu. Ostoja wykonana z cewników zimnogiętych została przykryta stalową podłogą zbudowaną z blachy falistej spawanej elektrycznie. Do stalowej konstrukcji podłogi za pośrednictwem drewnianych listew przymocowana została drewniana podłoga, pokryta gumową wykładziną. Ściany były zbudowane ze stalowego szkieletu pokrytego z zewnątrz blachą stalową o grubości 2 mm. Dach został pokryty blachą o grubości 1.5 mm. Od wewnątrz ściany i sufit wyłożono płytami ze sklejki; pomiędzy blachą a sklejką włożono płyty korkowe zapewniające zarówno izolację akustyczną, jak i termiczną.

                                     

3.1. Pudło wagonów Wnętrze

Wnętrze składało się z przedziału pasażerskiego, toalety oraz dwóch przedsionków.

                                     

3.2. Pudło wagonów Przedział pasażerski

Wagon został zbudowany jako bezprzedziałowy, z 38 miejscami siedzącymi II klasy z siedzeniami w układzie 2+1. Układ ten jest typowy dla kolei wąskotorowej, podobny do układu 2+2 stosowanego w wagonach normalnotorowych. Ławki zostały wykonane z listewek bukowych, lakierowanych bezbarwnym lakierem do drewna. Oryginalnymi kolorami wnętrza był ciemny brąz i seledyn, a sufit był koloru białego.

                                     

3.3. Pudło wagonów Przedsionki

Na krańcach wagonu znajdowały się dwa przedsionki, do których można było wejść z zewnątrz oraz z sąsiedniego wagonu. Przedsionki te pełnią takie same funkcje jak w innych wagonach pasażerskich tego typu.

                                     

3.4. Pudło wagonów Okna

W wagonie, w przedziale pasażerskim zastosowano okna opuszczane jednotaflowe o wymiarach światła szyby 80x89 cm. Okna były umieszczone w aluminiowych ramach. Szyby miały grubość 4 mm. W przedsionkach zastosowano wąskie stałe okienka. Okno w przedziale WC było podobne jak w przedziale pasażerskim, jednak okno to nie było opuszczane, a posiadało możliwość odchylania górnej połowy. Okno to w odróżnieniu od reszty okien posiadało matową szybę.

                                     

3.5. Pudło wagonów Kolorystyka zewnętrzna wagonu

Pudła wagonów 1Aw były malowane na oliwkowo RAL 6003, tak jak inne wagony pasażerskie w tamtym czasie. Obecnie większość odrestaurowanych wagonów tego typu jest tego koloru. Ostoja, wózki, sprzęgi i mostki przejściowe były koloru czarnego. Dach malowano na kolor szary RAL 7045 jednak często był on czarny ze względu na silne zabrudzenie dymem i sadzą z parowozu. Poręcze i krawędzie stopni białe. Napisy na pudle koloru białego lub kości słoniowej z wyjątkiem czerwonych oznaczeń hamulca.

                                     

4. Oznaczenie literowe

Pierwotnie były to wagony III klasy i nosiły oznaczenie

  • x – wagon 4 osiowy.
  • C – wagon III klasy,

Po rezygnacji z III klasy wagony były klasy II:

  • x – wagon 4 osiowy.
  • B – wagon II klasy,

W 1985 nastąpiła kolejna zmiana oznaczeń:

  • x – wagon 4 osiowy,
  • i – pomost przejściowy możliwość przejścia między sąsiednimi wagonami tego typu podczas jazdy.
  • hp – hamulec ręczny i powietrzny,
  • B – wagon II klasy,