Poprzednia

ⓘ Balisiowie




Balisiowie
                                     

ⓘ Balisiowie

Balisiowie – jedna ze znanych rodzin chrzanowskich, tzw. cabańskich, czyli według niepotwierdzonej źródłowo lokalnej ustnej tradycji, wywodzących się od ludności napływowej, która miała osiedlić się w Chrzanowie i jego okolicach podczas najazdu Mongołów w XIII w. Istniejące księgi parafii rzymskokatolickiej św. Mikołaja w Chrzanowie zawierają najwcześniejsze z zachowanych danych o członkach tej rodziny. Jednymi z pierwszych jej przedstawicieli, o których zachowały się dane na piśmie są Wojciech Baliś i jego syn Wojciech Baliś-Balisiński. W spisie rajców i ławników chrzanowskich z lat 1701-1800 znajdujemy jego syna, Jacentego Balisia-Balisza-Balisieńskiego-Baliszewskiego. A w wykazie właścicieli realności według wykazu hipotecznego z czasów Wolnego Miasta Krakowa figurują trzy rodziny Balisiów w Chrzanowie. Rodzina Balisiów do lat 20. XX w. używała zamiennie kilku form nazwiska: Baliś, Balisz, Balisiński, Baliszewski. Stabilizacja pisowni, która nastąpiła w latach 20. XX w., doprowadziła do przyjęcia pisowni nazwiska Baliś, chociaż część rodziny optowała za pisownią Balisz, a niektórzy wybrali rzadką dziś formę nazwiska, Balisiński.

Jednym z najbardziej znanych przedstawicieli rodu był ławnik chrzanowski Jacenty Baliś, syn wspomnianego już Wojciecha, który wsławił się w 1793 r. podpisaniem protestu do Konfederacji Województwa Krakowskiego przeciw gwałtom zadanym obywatelom Chrzanowa przez oddział kawalerii narodowej stacjonujący w miasteczku. Oryginał dokumentu z jego podpisem znajduje się dzisiaj w zbiorach Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie. Jacenty Baliś zmarł podczas epidemii cholery w 1831 r. Jego syn Jan 1803-1872 prowadził wieloletni spór prawny z władzami miejskimi, które nakazały rozebranie podcieni kamienicy Balisiów przy chrzanowskim Rynku. Syn Jana, Kazimierz Baliś 1831-1905 pod koniec XIX w. był zmuszony do sprzedaży rodzinnej kamienicy Balisiów z powodu złej kondycji finansowej familii. Z zachowanych dokumentów dowiadujemy się również, iż nie odbył służby w wojsku austriackim i że wsławił się aż trzema ożenkami, z których wywodzi się dziś znakomita większość potomków Balisiów na terenie Chrzanowa i okolic, a także w USA, dokąd wyemigrował w 1912 r. jeden z jego synów, Kazimierz Młodszy 1888-1969.

Inny z jego synów, Piotr Starszy 1872-1955 pozostał w Chrzanowie, piastując stanowisko prezesa Chrzanowskiego Towarzystwa Pszczelarskiego i biegłego sądowego w Sądzie Grodzkim. Był zatrudniony w C.K. Kolejach Państwowych, od 1919 r. w PKP. Jego syn Jan był członkiem POW, a w latach 1919-1921 walczył w I Dywizji Legionów na froncie wschodnim. Czterej synowie Piotra Starszego wzięli udział w wojnie obronnej w 1939 r.: Jan 1898-1965, Andrzej 1900-1985, Piotr Młodszy 1905-1988 i Ludwik 1907-1979, który walczył w jednostce pancernej na południu kraju. Jan został internowany na Węgrzech, Piotr Młodszy, biorący udział w obronie Lwowa, pojmany przez Sowietów w Brzeżanach, najpierw został wywieziony do Starobielska w ZSRR, później przekazany został Niemcom i do swej brawurowej ucieczki w 1944 r. więziony w Stakendorf koło Kilonii. W latach 80. XX w. został odznaczony Medalem Za udział w wojnie obronnej 1939.