Poprzednia

ⓘ SOHO (sonda kosmiczna)




SOHO (sonda kosmiczna)
                                     

ⓘ SOHO (sonda kosmiczna)

SOHO – projekt badawczy współtworzony przez Europejską Agencję Kosmiczną oraz Narodową Agencję Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej. W ramach projektu, 2 grudnia 1995 roku, w stronę Słońca została wystrzelona rakieta Atlas IIAS, która wyniosła bezzałogową sondę kosmiczną na orbitę okołosłoneczną.

Sonda została zaprojektowania do prowadzenia badań nad wewnętrzną strukturą tej gwiazdy, zjawiskami zachodzącymi na jej powierzchni oraz nad wiatrem słonecznym i jego wpływem na naszą planetę. Celem pobocznym misji jest wykrywanie komet muskających Słońce w ramach programu Sungrazing Comets, na podstawie analizy przesłanych przez SOHO zdjęć. W programie tym bierze ochotniczo udział ponad 70 amatorów astronomii z 18 krajów.

Sonda SOHO porusza się po orbicie Lissajous wokół punktu libracyjnego L1 układu Ziemia-Słońce, znajdującego się w odległości ok. 1.5 mln km od Ziemi. Dzięki temu może obserwować Słońce bez przerwy, gdyż nie ulega ono zaćmieniom przez żadne ciało niebieskie.

Sonda jest cały czas monitorowana z Centrum Lotów Kosmicznych Goddarda ang. Goddard Space Flight Center GSFC) w Greenbelt. Transmituje nieprzerwanie strumień danych z szybkością 200 kb/s.

                                     

1. Budowa sondy

SOHO ma instrumenty obserwujące Słońce, dwa zasilające panele baterii słonecznych oraz antenę do komunikacji z Ziemią.

Dwanaście głównych instrumentów:

  • CELIAS bada masę, ładunek, skład chemiczny i rozkład energii jonów w wietrze słonecznym.
  • MDI Michelson Doppler Imager – dopplerowska kamera Michelsona, mierzy zmienność drgań wysokich częstotliwości tworzonych przez fale dźwiękowe, zdobywa informacje o strefie konwekcji – zewnętrznej warstwie wnętrza Słońca.
  • ERNE Energetic and Relativistic Nuclei and Electron – wysokoenergetyczne i relatywistyczne jądra i elektrony bada skład jonów i elektronów wiatru słonecznego.
  • EIT Extreme UV Imaging Telescope – teleskop obrazujący w skrajnym ultrafiolecie, bada aktywność i strukturę chromosfery oraz korony słonecznej.
  • SUMER Solar UV Measurement of Emitted Radiation – pomiary emisji promieniowania ultrafioletowego Słońca, który mierzy przepływ plazmy, temperaturę i gęstość w chromosferze i koronie.
  • VIRGO Variability of Solar IRradiance and Gravity Oscillations – zmienność promieniowania Słońca i oscylacje grawitacyjne, który mierzy oscylacje i stałość całej tarczy słonecznej przy niskich częstotliwościach oraz szczegółowe wydatkowanie energii.
  • LASCO Large Angle Spectrometer COronagraph – szerokokątny koronograf spektroskopowy, który bada strukturę i ewolucję korony Słońca, zdjęcia wykonane przez ten instrument służą też do wykrywania komet.
  • UVCS UV Coronagraph and Spectrometer – spektrometr i koronograf ultrafioletowy, mierzy gęstość i temperaturę korony.
  • COSTEP COmprehensive SupraThermal & Energetic Particle Analyser – analizator nadtermicznych i wysokoenergetycznych cząstek określa rozkład energetyczny protonów, jonów helu i elektronów.
  • GOLF Global Oscillations at Low Frequencies – globalne drgania niskiej częstotliwości, który mierzy szybkość zmian pola magnetycznego całej tarczy słonecznej, by dowiedzieć się więcej o jądrze słonecznym.
  • CDS Coronal Diagnostic Spectrometer – spektrometr koronalny, mierzy gęstość, temperaturę i przepływ gazów w koronie.
  • SWAN Solar Wind ANisotropies – anizotropie wiatru słonecznego, który wykorzystuje czułość teleskopów na charakterystyczne dla wodoru długości fal, do mierzenia przepływu strumienia masy wiatru słonecznego, monitoruje gęstość heliosfery oraz obserwuje wielkoskalowe struktury strumieni wiatru słonecznego.
                                     

2. Dorobek naukowy

Do największych osiągnięć SOHO należą:

  • zidentyfikowanie źródła i mechanizmu przyspieszania wiatru słonecznego,
  • monitorowanie energii promieniowania słonecznego i zmian w promieniowaniu ultrafioletowym gwiazdy, czynników ważnych dla klimatu Ziemi,
  • rozwinięcie prognozowania pogody kosmicznej, pozwalającej na przewidzenie zakłóceń do trzech dni w przyszłość,
  • stworzenie obrazu niewidocznej tylnej strony Słońca, pozwalające na zidentyfikowanie regionów, które mogą stanowić później zagrożenie dla Ziemi,
  • zdjęcia strefy konwekcji oraz struktury pod powierzchnią plam słonecznych,
  • odkrycie "autostrad” dla energetycznych cząstek, powstałych w wyniki serii erupcji zjonizowanego gazu,
  • zaobserwowanie ponad 3000 komet, dzięki czemu liczba znanych człowiekowi obiektów tego typu uległa zwielokrotnieniu. Dwutysięczna kometa SOHO-2000 została odkryta przez polskiego astronoma amatora Michała Kusiaka, który miał wówczas na swoim koncie już ponad 100 odkryć w ramach tego programu. Kometa SOHO-3000 została odkryta we wrześniu 2015 roku.
  • zidentyfikowanie mechanizmu podgrzewania korony do temperatury 100 razy wyższej niż na powierzchni,
  • szczegółowe badania i pomiary pod powierzchnią Słońca,