Poprzednia

ⓘ Zamek




                                               

Zamek Alnwick

Zamek Alnwick – zamek położony w Anglii, w mieście Alnwick. Jest zimową rezydencją książąt Northumberland, wywodzących się z rodziny Percych. Od wiosny do późnej jesieni stanowi on jedną z głównych atrakcji turystycznych regionu. W zamku znajduje się bogato wyposażona biblioteka oraz zbiór obrazów przedstawiających postacie z wielu różnych rodów. Na przylegających do zamku terenach leżą ogrody z licznymi fontannami. W ogrodzie dom na drzewie, w którym mieści się restauracja. Na terenie zamku organizowane są pokazy ptaków łownych, walki rycerskie i koncerty i inne atrakcje. Zamek Alnwick by ...

                                               

Zamek Arundel

                                               

Zamek w Blois

Zamek w Blois – jeden z największych zamków w dolinie Loary. Znajduje się w mieście Blois, w departamencie Loir-et-Cher we Francji. Zamek był siedzibą wielu królów Francji. To właśnie stąd w 1429 Joanna d’Arc udała się do Reims, aby uzyskać błogosławieństwo arcybiskupa przed wyprawą mającą na celu oswobodzenie Orleanu obleganego przez Anglików. Jego poszczególne części składowe powstawały na przestrzeni wielu wieków XIII-XVII w. Za panowania króla Ludwika Filipa I – w 1841 – zamek został sklasyfikowany jako zabytek.

                                               

Zamek w Brissac

Zbudowany w XI w. przez hrabiego andegaweńskiego Fulka III, pełnił początkowo funkcje obronne. Budowla przeszła następnie w ręce seneszala Guillaumea des Roches. W 1424 roku zamek został odkupiony i przebudowany przez Pierrea de Brézé, ministra na dworze Karola VII Walezjusza. Podczas panowania Franciszka I Walezjusza 1515–47, posiadłość została nabyta przez René de Cosséa, gubernatora Andegawenii i Maine. W roku 1589 zamek stał się własnością Henryka IV, króla Nawarry. W czasie wojny z hugenotami budynek został poważnie zniszczony i zaplanowano jego wyburzenie, jednakże wkrótce Henryk zos ...

                                               

Zamek w Caernarfon

Zamek Caernarfon – średniowieczna warownia w księstwie Gwynedd, w północno-zachodniej Walii. Pierwotną rezydencję typu motte zastąpiono w XIII wieku wielkim gotyckim zamkiem, który dziś tworzy południową część obwarowań historycznej części miasta Caernarfon, położonego między rzeką Seiont i cieśniną Menai Strait u ujścia do Morza Irlandzkiego. Obiekt należy do zespołu zamków i obwarowań miejskich w Gwynedd, które w 1986 roku zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

                                               

Zamek w Langeais

Zamek w Langeais – zamek położony w miejscowości Langeais we Francji, w departamencie Indre i Loara. Zaliczany do Zamków nad Loarą.

Zamek
                                     

ⓘ Zamek

Zamek – zespół elementów warownych i budynków mieszkalnych powiązanych w zamknięty obwód obronny, powstały w ustroju feudalnym jako ośrodek władzy książęcej, siedziba możnowładcy, siedziba rycerza lub placówka militarna. Zasadniczą cechę takiego zespołu stanowi zamknięty obwód obronny początkowo w postaci wałów lub konstrukcji drewniano-ziemnej, a w następnych okresach murowany.

Prof. Janusz Bogdanowski zaproponował następującą definicję: zamek to samodzielne dzieło obronne o zabudowie zwartej, powstałe w okresie średniowiecza, łączące dominującą funkcję obronną z mieszkalną i gospodarczą. Zamek przystosowany był do obrony zamkniętym obwodem obronnym.

Polska nazwa "zamek” pochodzi od zamykania drogi lub "zamknięcie”. Pojawiła się w pierwszej połowie XIV wieku i zastępowano nią nazwy łacińskie castrum, castellum i arx.

                                     

1.1. Historia zamków w Polsce Początki

W pierwszej na przełomie XII i XIII wieku miał miejsce proces modernizacji siedzib książęcych poszerzających program funkcjonalny istniejących grodów drewniano-ziemnych. Początkowy etap rozwoju zamków w Polsce należy łączyć z budową przed 1238 rokiem zamku w Legnicy przez piastowskiego księcia Henryka Brodatego, który to zamek swoją wielkością mógł się zaliczać do największych w Europie Środkowej. Wkrótce nowe murowane urządzenia obronne powstały także we Wleniu, w Krakowie na Wawelu, na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu, po 1228 roku w Opolu. Część badaczy za wczesne obiekty uważa także zamki w Rokitnicy, Krośnie Odrzańskim i Wierzbnej. Początkowo charakterystyczne dla zamków elementy umieszczono w obrębie funkcjonujących grodów drewniano-ziemnych, w związku z czym pierwsze zamki miały kształt nieregularny dostosowujący się do istniejących starszych wałów. Po połowie XIII wieku zarzucono także budowę palatiów, które należy łączyć raczej z wcześniejszą epoką. W XIII-wiecznej przestrzeni budowlanej w Europie Środkowo-Wschodniej pojawiły się tzw. zamki typu przejściowego. Określa się tym terminem obiekty warowne z tradycyjnymi ziemno-drewnianymi obwodami wałów obronnych z wieżami, poprzedzonymi fosami oraz z wewnętrzną zabudową wykonaną techniką szachulcową. Ich zaletą były względnie niskie koszty związane z przeprowadzeniem inwestycji budowlanych. Przykładami zamków tego typu są obiekty warowne np.w Pieszycach, Marczowie, Płoszczynie, Gradówku i Kamiennej Górze, Błonie, Piekarach.

W 2 poł. XIII wieku zaczęły też powstawać zamki budowane przez zakon krzyżacki, którymi najwcześniejszymi przykładami są obiekty w Toruniu, Chełmnie, Elblągu, Starogrodzie, w Kwidzynie biskupi, Dzierzgoniu, Grudziądzu, Pokrzywnie i Bierzgłowie. Przykładami zamków przejściowych budowanych przez Krzyżaków są Stary Dzierzgoń, Bogdany, Gronkowo.

Na Pomorzu Zachodnim za pierwsze zamki można uznać siedziby zakonu templariuszy: obronne folwarki w Rurce i Chwarszczanach powstałe po 1248 r., natomiast pierwszymi rycerskimi zamkami na Pomorzu Zachodnim były powstałe około 1280 roku zamki w Płotach o regularnym kształcie, Nowogardzie i po 1282 roku w Świdwinie.

                                     

1.2. Historia zamków w Polsce Rozkwit

Następnym etapem gwałtownego rozwoju zamków na ziemiach polskich był okres od 1320 roku do 1410 roku, tj. po przejęciu inicjatywy budowlanej przez władców Polski, ze szczególnym wskazaniem okresu panowania króla Kazimierza Wielkiego, który w ciągu 37 lat wybudował około 36 zamków m.in. w Sandomierzu, Przedborzu i Opocznie. W tym też okresie zaczęły powstawać zamki na Mazowszu, gdzie zbudowano zamek w Rawie Mazowieckiej oraz w Czersku, Warszawie, Ciechanowie i Liwie. Zamki powstają też w tym okresie na Kresach. Przykładami mogą być tu Lwów, Halicz, Włodzimierz, Kamieniec Podolski, Buczacz, Jazłowiec i inne. W tym też czasie szczyt rozwoju budownictwa zamkowego ma miejsce na terenach państwa zakonu krzyżackiego, gdzie wykształca się model zamku konwentualnego np. Radzyń Chełmiński, Gniew, zakończony budową zamku w Ragnecie w 1409 roku. Na terenie Pomorza Zachodniego duży wpływ na architekturę zamkową miały zamki zakonu joannitów Swobnica oraz zamki rycerskie.

                                     

1.3. Historia zamków w Polsce Wprowadzenie broni palnej

Kolejny etap rozwoju historycznego zamków to okres rozpowszechniania się broni palnej, co spowodowało znaczne modernizacje w istniejących obiektach np. Zamek w Golubiu, Baszta Senatorska na Wawelu lub budowę nowego typu zamków, jak np. zbudowany po 1398 roku Zamek w Bytowie, Zamek Dybów koło Torunia, Wenecji koło Żnina, Bobrownikach. W tym też okresie większe znaczenie zaczyna się przywiązywać do wygody mieszkańców zamków czego przykładem są zamki prywatne np. w Oporowie, Borysławicach, Gosławicach, Dębnie i jeden z najwspanialszych polskich prywatnych zamków XV-wiecznych zbudowany w Pińczowie.

                                     

1.4. Historia zamków w Polsce Schyłek

Z czasem część zamków zmieniła swoje funkcje, a co za tym idzie wygląd, stając się w wyniku przebudowy pałacami, natomiast w czasach nowożytnych typowe militarne funkcje zamków przejęły twierdze. Umownie przyjmuje się, że zamki zaprzestano budować około 1530 roku, gdy w związku z rozwojem broni palnej ich rolę przejęły twierdze bastionowe, z których najwcześniejszych przykładów jest beluard zamku w Rożnowie z 1555 roku. Inne przykłady to Krzyżtopór, Zamek w Tykocinie, Danków, Pilica, Brody, Łańcut, Zamość, Stanisławów, Wiśniowiec, Birże, Dubno, Połonne, Kudak, Zbaraż, Złoczów. Często jednak nowe obiekty zachowały nazwę "zamek” – nie mając jednak już zbyt wiele wspólnego z zamkami średniowiecznymi np. tzw. "zamki romantyczne” budowane w stylu neogotyckim w XIX wieku.

                                     

2. Rodzaje zamków

Podział ze względu na funkcję:

  • administracyjne
  • refugialne schronieniowe, od łac. refugere
  • strażnicze
  • mieszkalne

Podział ze względu na rodzaj użytego przy budowie materiału:

  • drewniane kasztel
  • kamienne
  • ceglane

Podział ze względu na usytuowanie:

  • wyżynne
  • nizinne
  • wodne

Podział związany z osadnictwem:

  • samotne
  • związane z miastem

Podział z uwagi na układ przestrzenny:

  • zespoły obronne
  • nieregularne
  • regularne
  • pojedyncze
                                     

3. Funkcje i cechy zamku

Zamek służył jako:

  • ochrona granic i szlaków np. Będzin, Czorsztyn i Niedzica
  • miejsce sądów np. Wiślica, Nowy Korczyn
  • placówka militarna np. Dybów, Przewodziszowice
  • więzienie np. Lipowiec, Chęciny
  • skarbiec np. Chęciny, Rawa Mazowiecka
  • siedziba władcy, administracji
  • miejsce schronienia ludności refugium, np. Zamek Pieniński

Często występujące cechy charakterystyczne zamku:

  • ufortyfikowane wejścia, często rozbudowane o kraty, mosty zwodzone, wykusze i wieże
  • kaplica
  • wieża stołp albo donżon
  • na zewnątrz zamku przeszkody terenowe, jak: dodatkowe mury, fosy, wały, mosty zwodzone oraz ewentualnie dodatkowe fortyfikacje, bastiony, teren wyrównany, pozbawiony trwałych lub wysokich budowli, wysokich drzew itp.
  • mury zakończone blankami i machikułami
  • na zewnątrz murów małe i wysoko umieszczone otwory okienne
  • dziedziniec
  • wysokie i grube mury zewnętrzne ze strzelnicami, które otaczają budowlę z każdej strony
  • w linii murów baszty

Zaplecze gospodarcze zamku średniowiecznego stanowiło podzamcze. W skład zamku oprócz pomieszczeń mieszkalnych wchodziły także pomieszczenia specjalne, np.: magazyny, warsztaty, stajnie, prochownie, więzienia, kuźnie itd. Pomieszczenia mieszkalne należały do stałych mieszkańców zamku oraz do obsadzającej zamek załogi.