Poprzednia

ⓘ Czuha (płaszcz)




                                     

ⓘ Czuha (płaszcz)

Czuha, węg. szűr, cuha, gunia – męska kurta z wełnianego, samodziałowego sukna, ozdobiona haftem i obszyciami, noszona przez węgierskich, rumuńskich, morawskich, polskich górali, Łemków, Bojków i Hucułów.

                                     

1. Czuha na Łemkowszczyźnie

Czuha to rodzaj szerokiego łemkowskiego płaszcza z brązowego samodziałowego sukna, najczęściej zarzucany na ramiona jak peleryna, sięgający do połowy łydki. Rękawy przeważnie były zaszyte dołem, i służyły jako obszerne kieszenie. Czuha posiada duży, spadający na plecy kołnierz, który w razie słoty lub zawiei można zarzucić na głowę i zawiązać jak kaptur.

Czuhy różniły się między sobą kształtem i dekoracją kołnierza, co stało się podstawą podziału Łemkowszczyzny na pomniejsze grupy lokalne.

W dorzeczu Sękówki i górnej Ropy noszono czuhy, które na prostokątnym kołnierzu i na rękawach miały dwa lub trzy białe, tkane pasy oraz rząd białych lub czarnych sznurków frędzli, zwanych toroky. Z tego powodu mieszkańców tych stron sąsiedzi określali mianem Torokary.

Na wschód od nich, po górny Wisłok, występowały powszechnie czuhy z kołnierzem przypominającym z przodu pelerynkę z wyłogami, z tyłu przechodzącą w duży prostokątny płat z jednym tylko białym pasem wzdłuż dolnej krawędzi i szeregiem białych, grubych troków. Torokarom białe, długie troki kojarzyły się ze świeczkami, wobec czego mieszkańców środkowej Łemkowszczyzny nazywali Świcaky.

W kilku wioskach na pograniczu Torokarów i Świcaków kołnierze czuh miały kształt krótkiej peleryny okrywającej piersi i część pleców. Krawędzie jej obszyte były białym sznurkiem układanym w pętelki, zwane pupky lub cycki, dlatego mieszkańców tych wsi nazywano Pupkary lub Cycaky.

We wschodniej Łemkowszczyźnie noszono czuhanie podobne jak u Świcaków, z tym że na białym pasie kołnierza znajdowało się zygzakowate wyszycie, zwane "krywulka", wykonane brązową wełnianą nitką.

Czuha była uważna za najbardziej spektakularną część ubioru łemkowskiego. Dlatego też miała doniosłą rolę w obrzędzie weselnym, ponieważ pan młody musiał iść do ślubu ubrany w czuhę, nawet gdyby musiał ją pożyczyć.

                                     

2. Etymologia

Słowo czuha wywodzone jest od tureckiego çuha "sukno" i węgierskiego csoha lub csuha.

Słowo gunia ma pochodzenie celtyckie por. ang. gown "suknia", przyjęte w łacinie jako gunna "kożuch" i w grece jako guna "kożuch", rozpowszechnione na Bałkanach np. albańskie guna, przejęte tam przez Słowian.

                                     

3. Pisownia słowa czuha

Słowo to występuje w słownikach pisane zarówno przez "cz" jak i "c", jak też przez "h" i "ch". O ile zapis przez "cz" wydaje się być bardziej poprawny dla języka polskiego i rusińskiego, to forma z "c" jest wynikiem mazurzenia w gwarze góralskiej. Natomiast zapis "h"/"ch" jest bardziej kontrowersyjny, przy czym więcej argumentów przemawia za zapisem przez "h", czyli formy czuha w mianowniku i czuże w celowniku i miejscowniku. Przy tym forma czusze jest spotykana i dopuszczalna.

Za zapisem czuha/czuże przemawia też odmiana i pisownia ukraińska/rusińska: чуга/чузі