Poprzednia

ⓘ Mandragora lekarska




Mandragora lekarska
                                     

ⓘ Mandragora lekarska

Mandragora lekarska – gatunek rośliny należący do rodziny psiankowatych. Pochodzi z obszaru śródziemnomorskiego, ale rozprzestrzenił się również gdzieniegdzie w innych regionach świata. Jest też uprawiany.

                                     

1. Morfologia

Pokrój Bylina o wysokości do 30 cm i bardzo skróconej łodydze. Liście Krótkoogonkowe, zwykle nagie, na końcach zaostrzone. Duże, podługowatojajowate, karbowanoząbkowane. Kwiaty Wyrastają pojedynczo na długich szypułkach, mają 5-wrębny kielich, brudnobiałą lub zielonkawobiałą koronę, 1 słupek i 5 pręcików znajdujących się w rurce korony. Owoc Duże, kuliste, żółtawe jagody o nieprzyjemnym zapachu. Osiągają 2–3 cm średnicy. Korzeń Gruby, mięsisty, brązowy, często rozwidlony, wrzecionowaty, o długości do 60 cm.
                                     

2. Biologia i ekologia

Bylina. Kwitnie od czerwca do lipca. Roślina trująca, zawiera m.in. atropinę i alkaloidy z grupy tropanowych. Spożywana w większych ilościach może wywołać podrażnienie dróg oddechowych, podobno także delirium, jest psychoaktywna i ma właściwości mocno pobudzające.

                                     

3. Zastosowanie

  • Roślina lecznicza: Ma własności psychoaktywne. Stosowana w produkcji środków przeciwbólowych, zwłaszcza w chorobach reumatycznych. Jako roślina lecznicza mandragora jest obecnie prawie zapomniana, używana sporadycznie jako składnik o działaniu rozkurczowym.
  • Zbiór i suszenie: korzeń wykopuje się jesienią i suszy w cieniu, a następnie w ogrzewanych suszarniach. Korzenie o przeznaczeniu farmaceutycznym przed suszeniem kroi się na plastry.
  • Surowiec zielarski: korzeń Radix Mandragorae. Jest jednym z surowców tropanowych, podobnie jak liście bielunia, lulka czarnego i korzeni i liści pokrzyku wilczej jagody. Zawiera alkaloidy ok. 0.37%, w tym hioscyjaminę, skopolaminę, atropinę.
  • Roślina uprawiana dla korzeni i jadalnych jagód.
                                     

4. Udział w kulturze

  • Mandragora była prawdopodobnie składnikiem owianej mgłą tajemnicy maści czarownic.
  • W czasach Pliniusza Młodszego używano mandragory jako środka znieczulającego, podając pacjentom przed operacją kawałek jej korzenia do żucia. Była także popularnym składnikiem miłosnych eliksirów, a najsilniejsze z nich miała sporządzać sama Kirke, toteż mandragorę nazywano Kirkaia, tj. roślina czarodziejskiej Kirke.
  • W czasach biblijnych uznawano mandragorę za afrodyzjak i stosowano w różnych rytuałach płodności.
  • Na grobowcach egipskich pochodzących z okresu począwszy od 1550 r. p.n.e. znajdują się motywy mandragory.
  • Mandragora była atrybutem bóstw podziemnych, zsyłających śmierć, takich jak Hekate, w której czarodziejskim ogrodzie rosła. Mandragora zwana była przez Greków również Apollinaris od stanów transu Pytii delfickiej, wieszczki Apollina.
  • Wiąże się z nią legenda, według której roślina ta wydaje z siebie zabójczy krzyk, kiedy jest wyrywana z ziemi. Wierzono, że rośnie zawsze pod szubienicami, wyrastając z nasienia wisielca, spływającego do ziemi.
  • W średniowieczu i później, silnie zgrubiały, rozgałęziony korzeń tzw. alrauna tej rośliny był uważany za środek magiczny. Korzeń przypomina ludzką postać i wierzono, że jego kształt jest wskazówką do leczenia odpowiednich narządów ludzi.
  • Jako roślina lecznicza wymieniona jest już w staroegipskim papirusie Ebersa z 1550 r. p.n.e. Hipokrates zalecał stosowanie małych doz nalewki dla opanowania depresji i stanów lękowych. Teofrast zalecał stosowanie na rany po zmieszaniu z mąką.
  • W starożytności mandragorę uważano za środek przeciwbólowy i nasenny. Używano jej więc do ukojenia chronicznych bólów, a także przepisywano na melancholię, reumatyzm i drgawki.
  • W biblijnej Księdze Rodzaju 30.14-16 mandragora występuje jako przedmiot sporu między Rachelą i Leą – dwiema żonami Jakuba. Rachela, która dotąd nie miała dzieci wierzyła, że mandragora uleczy jej bezpłodność.


                                     

5. W literaturze i filmografii

Wzmianki na jej temat można znaleźć m.in. w takich dziełach jak:

  • Ich czworo Gabrieli Zapolskiej
  • Boży bojownicy Andrzeja Sapkowskiego
  • Pan na Wisiołach. Krzyk Mandragory Piotra Kulpy
  • Saga o Ludziach Lodu Margit Sandemo
  • Flet z Mandragory Waldemara Łysiaka
  • Czarodziejka z Florencji Salmana Rushdiego
  • Imię róży Umberto Eco
  • Jonathan Strange i pan Norrell Susanny Clarke
  • Czekając na Godota Samuel Beckett
  • Chrzest ognia Andrzeja Sapkowskiego Roz. III
  • Odyseja Homera
  • Ciało i krew Grahama Mastertona
  • Harry Potter Joanne Kathleen Rowling
  • Wiedźmin Andrzeja Sapkowskiego
  • Pieśń nad pieśniami i Księga Rodzaju
  • Romeo i Julia Szekspira
  • Magia zabija Ilona Andrews

oraz w filmach:

  • Labirynt fauna
  • Dziecko Rosemary
  • serial Przygody Merlina
  • Kingsajz Juliusza Machulskiego
                                     

6. W piosenkach

  • Tears of a Mandrake Edguy
  • Moonchild Iron Maiden
  • Kvitek Mandragory Helena Vondráčková
  • Mandragora Maanam
  • Mandragoras scream Slayer
  • Mandrake Root Deep Purple
  • Zakopana Księżyc
                                     
  • Mikkel Duelund, duński piłkarz Jia Yifan, chińska badmintonistka Rolando Mandragora włoski piłkarz 1998: Mattias Käit, estoński piłkarz Michael Porter, amerykański

Użytkownicy również szukali:

mandragora biblia, mandragora narkotyk, mandragora pedia, mandragora wisiorek, mandragory w biblii,

...
...
...