Poprzednia

ⓘ Mielnik (województwo podlaskie)




Mielnik (województwo podlaskie)
                                     

ⓘ Mielnik (województwo podlaskie)

Mielnik – wieś w Polsce położona na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej, w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, w gminie Mielnik. Miejscowość leży nad Bugiem.

Mielnik uzyskał lokację miejską w 1440 roku, zdegradowany w 1934 roku. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie białostockim. Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego w starostwie mielnickim w ziemi mielnickiej województwa podlaskiego w 1795 roku.

Miejscowość jest siedzibą gminy Mielnik.

                                     

1. Etymologia

Nazwę miejscowości wywodzono od młynów wodnych "mielników” na Bugu albo od staroruskiego mieł oznaczającego kredę. Tę drugą koncepcję potwierdzają wyniki badań archeologicznych prowadzonych w 2017 roku.

                                     

2. Historia

  • 1323–1324 – opanowanie ziemi drohickiej przez litewskiego księcia Giedymina.
  • 1350 – okolice zostały zdobyte przez litewskiego księcia Kiejstuta
  • 1439 – plebanem mielnickim był ks. Maciej z Turny
  • 1366 – w umowie Kazimierza Wielkiego z Olgierdem, wzmiankowany jako gród litewski pod zarządem Kiejstuta
  • 1018–1022 – południowy brzeg rzeki Bug w rejonie osady opanowuje Bolesław Chrobry.
  • 1420 – książę litewski Witold funduje kościół katolicki pod wezwaniami Bożego Ciała, Wniebowzięcia NMP, św. Mikołaja i Wszystkich Świętych. Kościół znajdował się na zamku dolnym i posiadał jedną nawę.
  • 1382 – książę mazowiecki Janusz I Starszy wykorzystuje wojnę domową na Litwie między Kiejstutem i Jagiełłą i zajmuje gród
  • 1378 – Kronikarz Wigand z Marburga opisał próbę oblężenia grodu przez krzyżackiego komtura Bałgi Teodoryka Elnera wracającego z wyprawy na Kamieniec Litewski.
  • 1430–1444 – Mielnik w rękach księcia mazowieckiego Bolesława IV warszawskiego
  • 1444 – gród kupuje od księcia Bolesława IV warszawskiego król Kazimierz IV Jagiellończyk
  • 1484 – plebanem mielnickim był ksiądz Jan
  • 1379 – wzmiankowany jako gród litewski
  • 1260 – książę halicki Wasylko Romanowicz modli się w cerkwi pw. Bogarodzicy przed wyprawą na Jaćwież.
  • 1044–1046 – od piastowskiego księcia Kazimierza Odnowiciela okolice przejmuje książę kijowski Jarosław Mądry w zamian za pomoc w stłumieniu buntu wojewody mazowieckiego Miecława
  • ok. 1408 – przejęcie grodu przez litewskiego księcia Witolda
  • 1383 – gród zajmuje Władysław Jagiełło.
  • 23 października – Aleksander Jagiellończyk i dygnitarze litewscy zatwierdzili akt Unii mielnickiej łączący Polskę i Litwę w jedno państwo poprzez osobę tego samego władcy wybranego na wspólnej elekcji.
  • 1 października – Aleksander Jagiellończyk ustanowił w Mielniku dziedziczne wójtostwo, mianując na ten urząd Mikołaja Rychlika, który otrzymał dwór w Osłowie, młyn nad Mętną, jatkę i karczmy.
  • 1440, 22 września – nadanie miejskiego prawa chełmińskiego przez księcia czerskiego i warszawskiego Bolesława IV. W akcie tym król zezwolił miastu na posiadanie łaźni i postrzygalni.
  • 1501
  • 27 października – zmiana prawa miejskiego na prawo magdeburskie przez króla Kazimierza Jagiellończyka. Przywilej zezwalał na targ w sobotę i trzy jarmarki roczne, w dniach 2 czerwca, 1 listopada i 8 września.
  • 1240 – wzmianka o przejściu przez Mielnik polsko-ruskiej wyprawy na Jaćwież.
  • 1390 – Władysław Jagiełło nadał księciu mazowieckiemu Januszowi I Starszemu ziemię drohicką z zamkami oraz powiatami w Drohiczynie, Mielniku, Surażu, bielsku i wszystkimi wsiami w tychże powiatach leżących.
  • król nakazuje budowę w mieście katolickiego kościoła filialnego Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
  • przez miesiąc na zamku mieszka król Zygmunt I Stary.
  • 1513
  • 1506 – Zygmunt I Stary na zamku oczekuje na polską koronę.
  • 1776 – budowa drewnianej cerkwi unickiej
  • lata 40. XVI w. – starosta mielnicki Nikodem Janowicz Świejko z Ciechanowca herbu Dąbrowa 1537–1549 rozbudowuje zamek
  • 1545 – drewniany skrzyniowy most przez rzekę Bug zostaje przekazany w opiekę po połowie mieszczanom Mielnika i Łosic
  • 1871 – zamiana gotyckiego kościoła Świętej Trójcy na cerkiew św. Ducha
  • ok. 1710 – budowa drewnianego kościoła pw. św. Rocha
  • 1931 – zniszczenie kaplicy prawosławnej św. Aleksandra Newskiego
  • 1807 – Napoleon Bonaparte po zwycięstwie nad Prusami oddaje miasto wraz z całym okręgiem zaborcy rosyjskiemu
  • do 1646 – prawosławna cerkiew w Mielniku przyjmuje unię
  • 1554 – po zniszczeniu mostu w Mielniku, król zezwolił Stanisławowi Tęczyńskiemu wybudować most przez Bug w Turnej, co doprowadziło do omijania odbudowanego później mostu w Mielniku i upadku gospodarczego Mielnika.
  • 1551 – częściowe rozebrano na zamku baszty i gotycką wieżę królewską, wznosząc na jej miejscu nowy renesansowy budynek dla króla. Wzmianka o moście przez Bug w pobliżu zamku.
  • 1566 – stolica ziemi mielnickiej
  • 1939–1941 – okupacja radziecka, wysiedlenie ludności na wschód
  • 1580 – miasto liczy około 1500 mieszkańców
  • 1829 – zniszczenie katolickiego kościoła św. Rocha
  • 1795 – miasto w zaborze pruskim
  • 1656, marzec – wojska Bogusława Radziwiłła zajmują miasto, odzyskane wkrótce przez wojska królewskie
  • 1934 – utrata praw miejskich
  • 1940 – zamienienie kościoła Przemienienia Pańskiego na stołówkę dla Rosjan i zniszczenie wyposażenia
  • 1863 – z inicjatywy władz rosyjskich zbudowana zostaje kaplica św. Aleksandra Newskiego upamiętniająca stłumienie powstania styczniowego
  • 1953 – utworzenie Mielnickich Zakładów Terenowych Przemysłu Materiałów Budowlanych
  • 1545 – na zamku więzieni są kniaziowie moskiewscy: Fiedor Owczyna, Jendriej Palecki, Michałko Oboleński.
  • 1966 – oddana została do użytku szkoła, tzw. tysiąclatka
  • 1520 – stolica powiatu
  • 1821–1823 – budowa murowanej cerkwi Narodzenia Matki Bożej Przeczystej Bogurodzicy, unickiej
  • 1919 – powrót po zaborach w granice Polski
  • 1657, 20–25 maja – idący od Brześcia Szwedzi Gustawa Stenbocka i Węgrzy Jerzego Rakoczego palą miasto, zamek i kościół, który po odbudowie nosi nowe wezwanie Świętej Trójcy. Budowa nowego mostu w pobliżu Siemiatycz doprowadza do gospodarczego upadku miasta. W wyniku najazdów szwedzkich, siedmiogrodzkich i moskiewskich liczba ludności miasta spada o 68%, zabudowa została spalona doszczętnie. Liczba ludności wynosi około 450 osób.
  • 1915 – pożar dawnego kościoła Świętej Trójcy; ruiny po 1918 przekazane parafii katolickiej
  • 1569 – inkorporacja do Korony Polskiej
  • 1839 – na mocy postanowień synodu połockiego parafia unicka w Mielniku przechodzi do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego
  • 1920 – zakończenie budowy katolickiego kościoła parafialnego pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego na miejscu kościoła św. Rocha
  • 1618 – ks. Stanisław Udrzycki konsekruje odbudowany kościół pw. Bożego Ciała
  • 1941–1944 – okupacja niemiecka
                                     

3. Demografia

1921

Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności w 1921 r. miasto Mielnik liczyło 184 domy i 1091 mieszkańców 553 kobiety i 538 mężczyzn. Większość ówczesnych mielniczan, w liczbie 535 osób, wyznawała prawosławie; pozostali stanowili wyznawcy katolicyzmu rzymskiego 323 osoby i judaizmu 233 osoby. Pod względem narodowościowym większość mieszkańców Mielnika była Białorusinami 476 osób; pozostali to kolejno: Polacy 408 osób, Żydzi 206 osób i 1 Rosjanin.

2011

Według Powszechnego Spisu Ludności z 2011 Mielnik zamieszkiwało 879 osób 460 kobiet i 419 mężczyzn.

                                     

4. Zabytki

  • Synagoga żydowska z poł. XIX w. Murowana z cegły na rzucie prostokąta, otynkowana z babińcem. Pl. Kościuszki 1; nr rej.: 829 z 27.05.1997.
  • Prawosławna cerkiew parafialna Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy ul. Brzeska 93 z 1825, murowana, w stylu klasycystycznym do 1839 należała do unitów. Poprzednio w tym miejscu stała cerkiew drewniana z 1551, niszczona przez pożary w 1614 i 1656; nr rej.: 598 z 17.04.1985.
  • Plebania przy ul. Brzeskiej 69 z poł. XIX w., przebudowana w XX w. Murowana z cegły tynkowana, z gankiem, dach przekształcony; nr rej. 301 z 25.11.1966.
  • układ przestrzenny z XV-XVI wieku, nr rej.: 477 z 17.12.1979.
  • Góra Zamkowa nad rzeką Bug, na której w średniowieczu zbudowano murowany zamek królewski, spalony w 1656 podczas potopu szwedzkiego. Miejsce zawarcia Unii mielnickiej z Litwinami; nr rej. 23/A, Dec. Nr Kl.X-1/3/205/1966 z 07.03.1966 r., nr rej. 23/A, Dec. 535-1/6/81 z 06.10.1981 r.
  • Ruiny rzymskokatolickiego kościoła parafialnego Świętej Trójcy pierwotny gotycki kościół pod wezwaniem Bożego Ciała, N.P. Marii i św. Mikołaja wzniesiony przed 1420 na terenie zamku dolnego. Zbudowany został w stylu późnogotyckim przez księcia Witolda. Orientowany na planie prostokąta. W XVI w. rozbudowany. Spalony w czasie wojen szwedzkich. Odbudowany w XVIII w., gdy zmieniono wezwanie. W 1866 zamknięty przez władze rosyjskie i pięć lat później zaadaptowany na cerkiew prawosławną Świętego Ducha. Spalony w 1915. W 1929 powstał komitet chcący odbudować kościół prac nie podjęto. Ruiny rozebrali Rosjanie w 1940, nr rej. A-107 z 24.01.1957.
  • Rzymskokatolicki kościół parafialny Przemienienia Pańskiego z lat 1912-1920, w miejscu dawnego gotyckiego kościoła filialnego pod wezwaniem św. Rocha istniejącego w tym miejscu w latach 1513-1829. Orientowany, neobarokowy. W ołtarzu obraz z XVIII w., krucyfiks z wieku XVII, monstrancje barokowe z XVIII w. Ul. Brzeska; nr rej.: A-32 z 26.09.2002 r.
  • Prawosławna kaplica cmentarna Opieki Matki Boskiej wzniesiona w 1776 jako unicka. Rozbudowana w 1985 poprzez dodanie niskiej wieżyczki-dzwonnicy. Orientowana. Drewniana, na planie prostokąta, nr rej.: 599 z 26.08.1985.
  • Zabytki sakralne Mielnika


                                     

5. Przyroda

Mielnik położony jest w Dolinie Bugu, w której na tym odcinku w 1986 utworzono Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Bugu, a w 1994 Nadbużański Park Krajobrazowy. Teren, na którym leży Mielnik, ma charakter falisto-pagórkowatej równiny, urozmaiconej wzgórzami moren czołowych, z których najwyższe to Góra Uszeście rezerwat przyrody o wysokości 204 m n.p.m. Mielnik znajduje się w mazowiecko-podlaskim regionie klimatycznym, gdzie przeważają wpływy klimatu kontynentalnego. Amplitudy temperatur są większe od przeciętnych, a klimat charakteryzuje się dość długim, wcześnie zaczynającym się latem oraz dłuższą niż przeciętnie zimą z niskimi temperaturami. Podczas kwietniowych i majowych nocy temperatura może spadać nawet do −7° C.

                                     

6. Kultura i sport

Każdego roku na początku lipca organizowane są "Dni Mielnika”, a w amfiteatrze "Topolina” na początku sierpnia odbywają się "Ogólnopolskie Prezentacje Kultury Mniejszości Narodowych – Muzyczne Dialogi nad Bugiem”, na których prezentowane są folklor, muzyka i pieśni różnych narodów. W końcu czerwca odbywają się w Mielniku "Ogólnopolskie Zawody Wędkarskie o Puchar Przewodniczącego NSZZ "Solidarność”.

W Mielniku działa IV-ligowa drużyna MKS "Mielnik”.

Przez miejscowość przebiega Szlak bunkrów. Przy wjeździe do wsi od strony Osłowa znajduje się pomnikowa 120-letnia sosna zwyczajna.