Poprzednia

ⓘ Polacy w Czechach




Polacy w Czechach
                                     

ⓘ Polacy w Czechach

Polska mniejszość narodowa/narodowościowa w Czechach jest w większości skoncentrowana na Zaolziu. Według spisu powszechnego z 2011 roku 39 269 osób zadeklarowało polską narodowość jako jedyną. Liczba Polaków wciąż się zmniejsza. Najważniejszymi polskimi organizacjami w tym rejonie są Kongres Polaków w Republice Czeskiej oraz Polski Związek Kulturalno-Oświatowy, a największą i jedyną gazetą ukazujący się dwa razy w tygodniu Głos oraz miesięcznik Zwrot.

Oprócz części autochtonicznych Polaków z Zaolzia, w kraju żyją również Polacy z Polski przybywszy za pracą. Od wielu lat podjęło pracę wielu Polaków w Czechach – duże skupisko w Ostrawie np. pobliskie kopalnie, w zakładach Škody w Mladej Boleslavi, a także wielu robotników budowlanych w Pradze.

W Pradze istnieje od 1990 r. rzymskokatolickie duszpasterstwo polskie przy dominikańskim kościele sv. Jiljí św. Idziego – ul. Husova 8, na Starym Mieście; od 2019 roku przy zborze Praha-Nové Město, a od marca 2020 roku także przy zborze Mladá Boleslav działają grupy polskojęzyczne Świadków Jehowy.

Większość Polaków na Zaolziu jest wyznania katolickiego, jednak blisko połowę stanowią luteranie. Największy kościół luterański w Czechach Śląski Kościół Ewangelicki Augsburskiego Wyznania jest w znacznej mierze spolonizowany.

                                     

1. Historia

Po zakończeniu I wojny światowej, odzyskaniu niepodległości przez Polskę i Czechosłowację oraz po wytyczeniu granic państwowych, liczbę Polaków w I Republice oceniano na przeszło 100 tysięcy. W okresie międzywojennym rok 1929 było ich ok. 160 tys., z czego 50% stanowiła ludność od dawna tam osiadła. Koncentrowała się ona na czeskiej części Śląska Cieszyńskiego Zaolziu i stała na wysokim poziomie kulturalnym. Ludność ta trudniła się w niemal równej części pracą na roli i w przemyśle. Ważną rolę w tym środowisku odgrywał ruch spółdzielczy. Centralną organizacją był Związek Polskich Stowarzyszeń Spożywczych, liczący ok. 20 tys. członków. Podstawę Związku tworzyło Centralne Stowarzyszenie Spożywcze dla Śląska w Łazach, posiadające ponad 16 tys. członków. Stowarzyszenie posiadało 62 domy, największą wówczas europejską piekarnię parową w Łazach oraz własne sklepy prawie w każdej większej miejscowości Śląska. Istotną rolę odgrywał także Związek Spółek Zarobkowych i Gospodarczych, będący jedną z najważniejszych polskich organizacji gospodarczych. W Czechosłowacji istniało 78 polskich szkół publicznych, do których uczęszczało ok. 14 tys. dzieci. Macierz Szkolna, licząca przeszło 60 kół terenowych, dysponowała założonym w 1909 gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Orłowej oraz założyła 34 szkoły prywatne, do których uczęszczało ponad 3 tys. dzieci. W ocenie ogólnej szkolnictwo polskie stało na wysokim poziomie. Polską prasę reprezentował dziennik "Robotnik Śląski” oraz 12 tygodników i miesięczników. Istniały również liczne stowarzyszenia zawodowe, np. Związek Górników i Towarzystwo Nauczycieli Polskich. Działały również organizacje oświatowo-sportowe, jak Sokół i Siła. Ochroną praw ludności polskiej zajmowała się Wzajemna Pomoc. Napływowa ludność polska, pochodząca z zachodnich powiatów Małopolski, przedstawiała niższy poziom kulturalny i organizacyjny. Rekrutowała się ona z małorolnych i bezrolnych chłopów. W omawianym okresie oceniano, że życie polskie w Czechosłowacji rozwija się prawidłowo.

                                     

2. Demografia

W 1991 r. podczas czechosłowackiego spisu powszechnego narodowość polską w Czechach zadeklarowało 59 383 osób.

W 2001 r. w spisie powszechnym wśród obywateli Czech – 51 968 osób zadeklarowało narodowość polską, najwięcej tj. 38 908 osób w kraju morawsko-śląskim, jest to 5.08‰ mieszkańców kraju i 5.17‰ wśród osób, które podały przynależność narodową.

W 2011 r. w spisie powszechnym wśród obywateli Czech – 39 269 osób zadeklarowało narodowość polską, najwięcej w kraju morawsko-śląskim 28 430 wynik nie uwzględnia mieszanych deklaracji, jest to 3.75‰ mieszkańców kraju i 5.12‰ wśród osób, które podały przynależność narodową w trakcie spisu z 2011 r. nie ustalono narodowości dla 25.3% osób, zaś w trakcie spisu z 2001 r. nie ustalono narodowości dla 1.7% mieszkańców.

Według wyników spisu powszechnego w 2011 r., Polacy stanowili w Czechach jedyną mniejszość narodowościową, w ramach której więcej niż połowa członków 56.9% przyznawała się do wiary religijnej. Specyfiką Polaków w Czechach jest fakt, że duży odsetek ok. 20% z nich tworzą protestanci.

                                     

3. Działalność

Polacy z Zaolzia są bardzo aktywnymi członkami wielu klubów, zespołów i stowarzyszeń działających w większości przy miejscowych kołach PZKO.

Zespoły

  • Oldrzychowice
  • ZPiT Suszanie
  • Gorol
  • Chór Żeński Melodia
  • Olza
  • Błędowianie
  • Bystrzyca
                                     

4. Szkoły

  • Polskie Gimnazjum imienia Juliusza Słowackiego z polskim językiem nauczania w Czeskim Cieszynie, popularnie znany jako Gimpel, kontynuujące tradycje gimnazjum orłowskiego z 1909. W szkole działa kółko fotograficzne, SZ.K.A.P.A. Szkolne Kółko Alternatywnych Prezentacji Artystycznych, chór mieszany Collegium Iuvenum i Klub Sportowy Gimpel.