Poprzednia

ⓘ Litewska Marynarka Wojenna




Litewska Marynarka Wojenna
                                     

ⓘ Litewska Marynarka Wojenna

Litewska Marynarka Wojenna, lit. Lietuvos karinės jūrų pajėgos, LKJP – marynarka wojenna, siły morskie Litewskich Sił Zbrojnych. Istniała w latach 1935-1939, reaktywowana w 1992. Obecnie dowódcą jest admirał floty Kęstutis Macijauskas.

                                     

1. Geneza

Chociaż powstanie litewskiej Marynarki Wojennej datuje się na okres międzywojenny, to jednak już wcześniej istniały litewskie tradycje morskie. Bałtyckie plemię Estów osiadłe nad brzegami Morza Bałtyckiego budowało statki wykorzystywane do celów handlowych i wojskowych. Według kronik w XIII w. Kurowie i Żmudzini próbowali zniszczyć zamki w Rydze i Kłajpedzie, atakując je ze statków. Znane jest również zwycięstwo litewskiej flotylli na Niemnie w czasie panowania Witenesa. Utrata terytoriów w pobliżu Morza Bałtyckiego miała negatywny wpływ na rozwój litewskiej floty wojennej.

Również w okresie Rzeczypospolitej Obojga Narodów udział Wielkiego Księstwa Litewskiego w budowie sił morskich Rzeczypospolitej był niewielki. Jednak to właśnie na Litwie powstała pierwsza polska uczelnia morska – Szkoła Majtków, założona w 1780 r. w Nieświeżu przez wojewodę wileńskiego Karola Stanisława Radziwiłła. Warto też wspomnieć o kolonizacji Tobago przez Kurlandię w tym okresie.

W pewnym sensie do litewskich tradycji morskich zaliczyć można działania powstańców styczniowych zmierzające do utworzenia marynarki wojennej, zwłaszcza desant Teofila Łapińskiego w rejonie Kłajpedy. W tym jednak okresie drogi polskiego i litewskiego odrodzenia narodowego rozchodziły się już coraz bardziej drastycznie.

                                     

2. Utworzenie Litewskiej Marynarki Wojennej

Po I wojnie światowej rząd odrodzonej Litwy próbował stworzyć marynarkę wojenną. Jednak z różnych przyczyn politycznych i ekonomicznych m.in. brak odpowiedniego portu morskiego; jedyne miejscowości nadmorskie Połąga i Butynga nie spełniały wymagań tylko częściowo udało się zrealizować pomysł budowy morskich sił zbrojnych. Dopiero w 1923 roku Litwie udało się uzyskać szerszy dostęp do morza poprzez zajęcie niemieckojęzycznego Memellandu z dużym portem w Kłajpedzie, co pozwoliło na stopniową budowę marynarki wojennej.

Pierwszym krokiem w kierunku realizacji tego przedsięwzięcia był zakup 10-letniego niemieckiego trałowca w 1927 r. Został przeznaczony na okręt szkolny i nazwany "Prezidentas Smetona”. Dowódcą jednostki został w 1935 r. komandor lit. jūrų kapitonas Antanas Kaškelis. Oprócz tego jedynego okrętu wojennego kilka małych łodzi motorowych wykonywało zadania patrolowe w okolicach portu w Kłajpedzie. Oficerowie marynarki wojennej kształcili się za granicą.

1 września 1935 roku naczelny wódz litewskich sił zbrojnych, generał Stasys Raštikis, oficjalnie powołał Litewską Marynarkę Wojenną jako część litewskich sił zbrojnych. Jej istnienie zostało raptownie przerwane 22 marca 1939 roku, kiedy to na skutek ultimatum ministra spraw zagranicznych III Rzeszy Joachima von Ribbentropa Litwa musiała oddać Memelland Niemcom, a nieliczna Marynarka Wojenna schroniła się w łotewskiej Lipawie.

Słabym krajom bałtyckim, wobec coraz bardziej napiętej sytuacji militarnej w Europie, nie mogła pomóc ani deklaracja neutralności z roku 1938, ani nawet podpisany 7 czerwca 1939 pakt o nieagresji z Niemcami. 14 czerwca 1940 roku Kowno otrzymało sowieckie ultimatum domagające się zmiany rządu i zgody na wejście na terytorium Litwy Armii Czerwonej. 6 sierpnia, na "prośbę ludu litewskiego” o przyłączenie do ZSRR, Litwa, podobnie jak Łotwa i Estonia, została włączona do Związku Sowieckiego jako republika związkowa.

Po zajęciu krajów bałtyckich okręt "Prezidentas Smetona” został wcielony jako "Korał” do sowieckiej Floty Bałtyckiej. W roku 1945 wszedł na minę w Zatoce Fińskiej i zatonął.

                                     

3. Współczesność

Po ogłoszeniu deklaracji niepodległości 11 marca 1990 roku Litwa przystąpiła do odbudowy państwowości, w tym także sił zbrojnych. 4 lipca 1992 roku odtworzono Litewską Marynarkę Wojenną. Juozapas Algis Leisis został mianowany dowódcą Dywizjonu Straży Przybrzeżnej.

Jesienią roku 1992 Litwie udało się pozyskać dwie lekkie fregaty: "Zemaitis” F11 i "Aukstaitis” F12. Po przeszkoleniu załóg, w czerwcu 1993 roku obie fregaty wzięły po raz pierwszy w międzynarodowych ćwiczeniach Baltops 93. W ten sposób zapoczątkowana została stała współpraca Litewskiej Marynarki Wojennej z flotami sąsiednich krajów nadbałtyckich.

Innym kamieniem milowym na drodze rozwoju marynarki wojennej było utworzenie w roku 1993 Zespołu Straży Przybrzeżnej, który później zmienił nazwę na Służba Straży Przybrzeżnej.

1 kwietnia 2004 roku Litwa stała się oficjalnie stałym członkiem NATO i rozpoczęła przyspieszoną modernizację swej marynarki wojennej.

                                     

4. Wyposażenie

Okręty wycofane ze służby

  • A41 "Vėtra” – "Walerian Urywajew”, okręt meteorologiczny dawny "Rudolf Samojłowicz”, zbudowany w 1977, w LMW: 1992-2007, jako okręt wsparcia złomowany;
  • F11 "Žemaitis” – korweta projektu 1124 dawny "Komsomolec Łatwiji”, zbudowany w 1981, w LMW: 1992-2008 złomowany;
  • M51 "Kuršis” - trałowiec typu Lindau dawny "Marburg”, zbudowany w 1959, w LMW: 2000-2010;
  • P32 "Sėlis” – łódź patrolowa typu Storm kuter rakietowy, dawny "Skudd”, zbudowany w 1967, w LMW: 2001-2016;
  • F12 "Aukštaitis” – korweta projektu 1124, dawny "MPK-44”, zbudowany w 1980, w LMW: 1992-2009 złomowany;
  • P33 "Skalvis” – łódź patrolowa typu Storm, zbudowany w 1967, w LMW: 2001-2009.
  • P31 "Dzūkas” – łódź patrolowa typu Storm, zbudowany w 1965, w LMW: 1995-2007;