Poprzednia

ⓘ Platonizm renesansowy




                                     

ⓘ Platonizm renesansowy

Pod koniec średniowiecza filozofia była w dużej mierze oparta na arystotelizmie. Pozostał on podstawą filozofii również w renesansie, choć pojawiły się wtedy również inne, konkurencyjne nurty. Wśród nich najbardziej znaczący był odrodzony platonizm.

Odrodzenie zainteresowania Platonem i jego kontynuatorami było częścią powrotu humanistów do zainteresowania kulturą starożytną. Bezpośrednim bodźcem do odrodzenia platonizmu był cykl wykładów we Florencji Jerzego Gemista-Pletona, filozofa bizantyńskiego, który w 1438 r. przybył na sobór Ferraro-Florencki. W swoich wykładach Pleton nie tylko zainteresował łaciński Zachód Platonem, ale również przeniósł z Bizancjum spór między zwolennikami Platona i Arystotelesa. Jego najaktywniejszymi uczestnikami na Zachodzie byli Bizantyńczycy: Jerzy z Trapezuntu i kardynał Bessarion.

Jedną z osób zainspirowanych wykładami Pletona był Kosma Medyceusz Starszy. Z jego inspiracji filozof Marsilio Ficino podjął się studiów nad Platonem i w 1462 r. założył Akademię Florencką, która stała się głównym ośrodkiem odrodzenia platonizmu w renesansie.

                                     

1. Akademia Florencka

Zorganizowana przez Ficina, w podarowanej willi Careggi, Akademia Florencka była wzorowana na Akademii Platona. W mniejszym stopniu była jednak szkołą, a w większym miejscem spotkań i dyskusji, ośrodkiem tłumaczeń pism Platona i platoników oraz centrum, z którego zainteresowanie tym nurtem promieniowało na całą Europę. Wśród wybitniejszych członków wymieniani są: Giovanni Pico della Mirandola, Francesco Cattani da Diacceto, Leon Battista Alberti, Cristoforo Landino, Wawrzyniec Wspaniały, Donato Acciaiuoli, Angelo Poliziano czy Girolamo Benivieni. Akademia funkcjonowała do 1522 r.

W ramach Akademii Florenckiej dokonano przekładu wszystkich dzieł Platona i Plotyna, a także wielu dzieł neoplatońskich, patrystycznych, hermetycznych i hymnów orfickich. Pisano również komentarze do tych tekstów np. komentarze Ficina do Uczty i Parmenidesa Platona czy Ennead Plotyna.

                                     

2. Platonizm poza Włochami

Platonizm promieniował z Włoch na pozostałe obszary Europy. Duże zasługi miała tu Akademia Florencka, a w szczególności rozległa korespondencja Ficina. W Anglii głównym przedstawicielem platonizmu był oksfordczyk John Colet. We Francji byli to Symphorien Champier, Maurice Scève, Joachim du Bellay i Pierre de Ronsard. W Polsce pod jego wpływem pozostawali Filip Kallimach i Mikołaj Kopernik.

                                     

3. Charakterystyka

Platonizm renesansowy był szerokim i różnorodnym nurtem. Jego charakterystyczne cechy wiążą się z poglądami wiodących filozofów. Zasadniczym jego rysem była próba pogodzenia nauk Platona z chrześcijaństwem. Jego nauka o ideach i duszy wydawała się renesansowym humanistom harmonizować z Pismem Świętym, w przeciwieństwie do arystotelizmu.

Znaczące piętno na platonizmie odcisnęły poglądy Ficina, szczególnie poprzez kierowaną przez niego Akademię Florencką. W szczególności znaczące były dwa poglądy:

  • pogląd o zasadniczej zgodności między filozofiami Platona i Arystotelesa. Opierając się na poglądach Jana Argiropula, Bessariona i Franciszka Filelfa, Ficino twierdził, że obaj filozofowie różnią się jedynie w słowach, natomiast są zgodni w swoich zasadniczych poglądach. Ficino sprzeciwiał się tym samym renesansowym arystotelikom, zarówno reprezentującym awerroizm, jak i aleksandrynizm.
  • pogląd o istnieniu przedchrześcijańskiej starożytnej teologii prisca theologia – tradycji idącej od Hermesa Trismegistosa aż do Plotyna, dającej się pogodzić z doktryną chrześcijańską. Teksty Platona i Plotyna mogą być więc czytane w duchu chrześcijańskim i mogą stać się podstawą do łączenia filozofii i teologii;

Platonizm był też często łączony z innymi nurtami filozofii renesansowej. Przykładem może tu być jeden z najwybitniejszych filozofów odrodzenia – Giovanni Pico della Mirandola. Pico della Mirandola był obok Ficina najwybitniejszym przedstawicielem florenckiej akademii. Jego platonizm łączył się z arystotelizmem, humanizmem i filozofią żydowską. Spoza kręgu Akademii Florenckiej wywodził się Mikołaj z Kuzy, u którego platonizm łączył się z wpływami Proklosa i Pseudo-Dionizego.



                                     

3.1. Charakterystyka Koncepcja miłości

Jednym z głównych punktów problemowych renesansowego platonizmu była też koncepcja miłości u Platona. Jego jawna pochwała homoseksualizmu i istotna rola, jaką odgrywał on w jego filozofii były istotną przeszkodą w recepcji platonizmu. Rozważania na temat Platońskiej miłości zajmują istotną część dzieł filozofów renesansu. Były one bardzo ważne dla Ficina, a co za tym idzie całej Akademii Florenckiej. Innymi ważnymi filozofami, którzy brali udział w tej dyskusji byli Bessarion i Pietro Bembo czy żydowski filozof Abrabanel.

Stopniowo dokonano reinterpretacji Platońskiej koncepcji miłości, tak by była zgodna z chrześcijańskim przesłaniem i renesansową moralnością. Bessarion porównywał Platońskie dialogi z Biblią, starając się znaleźć elementy styczne, także porównując Platońską miłość do chrześcijańskiej koncepcji miłości. Pietro Bembo odniósł Platońską koncepcję miłości również do miłości heteroseksualnej. Podobnie jak u Platona, miłość taka łączyła w sobie elementy cielesne i duchowe. Z kolei Ficino oddzielił wyraźnie aspekt cielesny i duchowy. Podkreślał, że to właśnie duchowy aspekt miłości jest istotniejszy w dziełach Platona, a tym samym miłość między mężczyznami nie musi oznaczać homoseksualizmu. Platońskie motywy rozpowszechniły się również w niefilozoficznych dziełach na temat miłości, czego najlepszym przykładem jest Dworzanin Castiglioniego 1528. Również tutaj miłość ma charakter duchowy i łączy się z elementami religijnymi.

Renesansowe przeformułowanie Platońskiej koncepcji miłości upowszechniło się i stało się źródłem współczesnego pojęcia miłości platonicznej – miłości czystej, bezinteresownej i nie powiązanej z cielesnością.

                                     
  • zorganizowanym przez Marota. Jego twórczość pozostawała pod wpływem antyku platonizm renesansowy oraz poezji włoskiej Francesco Petrarca, Dante Alighieri jak
  • istotnym wkładem w powstanie filozofii polskiej. Główny artykuł: Platonizm renesansowy Odrodzenie zainteresowania Platonem i jego kontynuatorami było
  • Platonizm nurt filozoficzny opierający się na filozofii Platona 427 347 p.n.e. stanowiący jej interpretację i kontynuację. W poszczególnych epokach
  • Głównymi nurtami filozoficznymi renesansu były humanizm renesansowy arystotelizm i platonizm Cechą charakterystyczną humanizmu było zafascynowanie kulturą
  • filozoficzna założona w 1462 we Florencji, będąca czołowym ośrodkiem renesansowego platonizmu Szkoła została założona pod mecenatem Kosmy Medyceusza w podarowanej
  • odgrywał on w jego koncepcji miłości były istotną przeszkodą w renesansowej recepcji platonizmu Rozważania na temat miłości u Platona były bardzo ważne dla
  • oszukanym oraz wspólne zatrucie nieprawdą, natomiast na gruncie platonizmu i platonizmu renesansowego wina króla umysłu jest większa przy popełnianiu tego samego
  • interesował się głównie jako historyk i filolog. Filozoficznie bliższy był platonizmowi We wstępie do Porfiriusza odnowił platońską teorię idei, przypisując
  • obrony Platona, stając się jedną z ważnych postaci renesansowego platonizmu Nie pojmował jednak platonizmu jako zupełnej alternatywy dla filozofii Arystotelesa
  • odrodziły zainteresowanie Platonem na Zachodzie, co zaowocowało renesansowym platonizmem Po soborze Gemist - Pleton powrócił do Mistry, gdzie zmarł w 1452