Poprzednia

ⓘ Zagórze (Kłodzko)




Zagórze (Kłodzko)
                                     

ⓘ Zagórze (Kłodzko)

Podłoże zbudowane jest głównie z kredowych piaskowców i zlepieńców, ale w okolicach Krzyżnika i dalej wzdłuż lewego brzegu Bystrzycy Dusznickiej występują amfibolity, które eksploatowano w sporym kamieniołomie. W amfibolitach występuje wiele minerałów, m.in. chalkopiryt i piryt, hematyt, epitody, diopsyt i tytanit. We wkładach wapieni pojawiają się granaty i kalcyt, a w łupkach łyszczykowych limonit.

                                     

1. Demografia

Ludność Zagórza na przestrzeni stuleci kształtowała się w następujący sposób:

Ze względu na korzystne położenie oraz dość bliskie sąsiedztwo Kłodzka osada nie wyludniła się i posiadała ustabilizowaną sytuację ludnościową z wyraźną tendencją wzrostową. Pozostałe dane na temat liczby ludności, w związku z tym, że została ona przyłączona do Kłodzka podawane są wraz z jego liczbą mieszkańców.

                                     

2. Historia

Zagórze powstało jako osada przedlokacyjna związana z zespołem osadniczym Kłodzka. Jego dzieje łączyły się z miastem. W 1355 r. w transakcji kupna-sprzedaży 3 prętów gruntu w Zagórzu stronami byli: Wenczlow von Zahrcz określany jako Czech i Cunczel Huter. Osada należała w tym czasie do zakonu joannitów z Kłodzka Wcześnie powstał tu młyn wodny. W 1428 roku w pobliżu Zagórza miała miejsce bitwa pod Czerwoną Górą stoczona między husytami a obozem antyhusyckim na czele z księciem ziębickim Janem, która zakończyła się klęską tych drugich i śmiercią władcy, na którego cześć ufundowano mauzoleum w pobliżu miejsca jego śmierci. Według źródeł z 1456 r. młynarzem był Merin Pabel. Wieś nie była jednak nigdy duża, ograniczała się właściwie do zagrody młynarza.

Pomimo że znajdowała się w pobliżu Kłodzka w 1549 r., odnotowano, iż należała do parafii w Krosnowicach, natomiast jeden gospodarz w 1575 r. płacił podatki kościołowi parafialnemu w Starym Wielisławiu. Od 27 lipca 1626 r. wieś stała się własnością kolegium jezuitów w Kłodzku.

Znaczący rozwój Zagórza przypadł na XVIII w. W 1765 r. stanowiło nadal własność jezuitów. Mieszkało tu 5 kmieci i 7 zagrodników oraz chałupników, za czego 2 było rzemieślnikami. W 1787 r. właścicielem Zagórza był hr. Fryderyk Wilhelm von Reden, a wieś zamieszkiwało wówczas 5 kmieci i 9 zagrodników oraz chałupników. Następnie w 1825 r. wieś należała do barona von Münchhausen z Szalejowa Dolnego. Liczyła wówczas tylko 12 domów. Ponadto w Zagórzu znajdował się młyn wodny i wapiennik. Około połowy XIX w. wzniesiono kaplicę.

Wieś ożywiła się w 2 poł. XIX w. dzięki przeprowadzeniu przez nią linii kolejowej do Dusznik-Zdroju w 1890 r., przedłużonej następnie do Kudowy-Zdroju. Powstały wówczas niewielkie zakłady przemysłowe. Działał również kamieniołom amfibolitów. Rozwinął się niewielki ruch turystyczny głównie mieszkańców Kłodzka do pobliskich Krosnowic i na Czerwoniak. We wsi znajdowała się popularna gospoda. W czasie II wojny światowej we wsi znajdował się obóz jeniecki, w którym przebywało ok. 250 żołnierzy radzieckich, zatrudnionych w kamieniołomach.

W 1945 r. po przejęciu Kotliny Kłodzkiej przez Polskę wysiedlono jej dotychczasowych mieszkańców, na których miejsce przybyli Polacy. Zagórze włączono do Kłodzka. Mimo to zachowały swój rolniczy charakter. Uruchomiono miejscowe zakłady przemysłowe i zbudowano rozlewnię wody mineralnej, wykorzystując ujęcie w Starym Wielisławiu. w latach 80. XX w. wzniesiono dużą ciepłownię miejską. Początkowo Zagórze nazywane było Podgórzem lub Zarzeczem, ale ostatecznie utarła się obecna nazwa, która powoli wychodzi z użycia, pozostając tylko w nazwie głównej ulicy.

                                     

3. Administracja

Zagórze jest starą wsią położoną w znacznym oddaleniu od Kłodzka, do którego został przyłączony po II wojnie światowej. Od tej pory dzielił losy polityczno-administracyjne z tym miastem. Po 1945 r. znalazło się w granicach Polski. Weszło w skład województwa wrocławskiego, powiatu kłodzkiego. Po zmianach w administracji terenowej w latach 70. XX w. Zagórze jako część Kłodzka weszło w skład województwa wałbrzyskiego. W 1999 r. ponownie reaktywowano powiat kłodzki, który wszedł w skład nowo powstałego województwa dolnośląskiego.

Na terenie Kłodzka nie występują pomocnicze jednostki administracyjne, takie jak: osiedla, czy dzielnice, dlatego też o większości spraw decyduje samorząd miejski, którego siedziba znajduje się na pl. Bolesława Chrobrego, na Starym Mieście. Mieszkańcy Zagórza wybierają do Rady Miasta ośmiu radnych co 4 lata, tworząc okręg wyborczy nr 3, wraz z całą południowo-zachodnią częścią miasta, położoną na lewym brzegu Nysy Kłodzkiej.



                                     

4. Edukacja i kultura

Dzieci z Zagórza w wielu 7-13 lat uczęszczają na zajęcia do Szkoły Podstawowej nr 6 im. Unii Europejskiej, mieszczącej się przy ul. Bohaterów Getta. Młodzież w wieku 13-16 lat kontynuuje naukę w Gimnazjum nr 1 im. Adama Mickiewicza. Po jego ukończeniu większość uczniów dalej kształci się w szkołach średnich położonych w centrum miasta.

                                     

5. Religia

Większość mieszkańców Zagórza należy do Kościoła katolickiego. Znajduje się tu świątynia katolicka pw. Macierzyństwa NMP, będąca kościołem filialnym parafii Podwyższenia Krzyża Świętego. Od średniowiecza osada ta podlegała pod parafię św. Jakuba Apostoła w Krosnowicach, a następnie pod kłodzką parafię jezuitów od XVI wieku. W 1982 r. z jej terenów została wydzielona nowa parafia – Podwyższenia Krzyża Świętego, w której składzie znalazło się Zagórze. Parafia ta wchodzi w skład diecezji świdnickiej i dekanatu kłodzkiego.

                                     

6. Architektura i urbanistyka

Zagórze ma charakter rolniczo-przemysłowy. Zachowało się tu sporo gospodarstw z końca XVIII i XIX/XX w. Osada składa się z kilku zgrupowań domów. W środkowej części leży właściwe Zagórze, na zachodzie przy granicy administracyjnej Kłodzka znajdują się domy, stanowiące dawniej część Starego Wielisławia Dolnego.

Na obszarze Zagórza znajdują się 3 ulice:

  • ul. Zagórze
  • ul. dra Janusza Korczaka
  • ul. Wielisławska

Zabytki, pomniki i tablice

  • ul. Wielisławska 3 – z końca XVIII w.
  • ul. Zagórze 1 – z 1843 r.
  • Kościół filialny pw. Macierzyństwa NMP – powstał w 1854 r. Jest to skromna neobarokowa budowla salowa, nakryta dwuspadowym dachem z sygnaturką.
  • zachowało się kilka domów mieszkalnych z XIX w.
  • ul. Korczaka 53 – z poł. XIX w.
  • młyn wodny z XIX w.
  • kilka kapliczek, krzyży i figur z XVIII/XIX w. m.in. przy kościele.


                                     

7. Gospodarka

Na obszarze Zagórza występuje sporo gospodarstw rolnych, ale większość mieszkańców pracuje w zakładach usługowych i przemysłowych położonych w mieście. Do największych przedsiębiorstw na terenie dzielnicy należą: zakłady drzewne, młyn wodny, rozlewnia wód mineralnych i Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej, obsługujące nowe osiedla mieszkaniowe w Kłodzku.

                                     

8.1. Infrastruktura Transport

Zagórze znajduje się na uboczu ważnych szlaków komunikacyjnych ziemi kłodzkiej. Przechodzą tędy dwie lokalne szosy do Szalejowa Górnego i Nowego Wielisławia oraz Krosnowic.

Przez osadę przechodzi linia kolejowa nr 309 z Kłodzka Głównego do Kudowy-Zdroju. Trasa ta powstała w latach 1890-1905, przy czym pierwszy jej odcinek prowadzący do Szczytnej przez Zagórze został otwarty już 15 grudnia 1890 r. W południowej części znajduje się przystanek kolejowy Kłodzko Zagórze.

                                     

8.2. Infrastruktura Komunikacja

Komunikację miejską na Zagórzu obsługuje PKS Kłodzko, przy czym na terenie dzielnicy nie znajduje się ani jeden przystanek autobusowy, a okoliczni mieszkańcy korzystają z pobliskiego przystanku na Książku.

  • linia nr 1: ul. Łużycka pętla – Starków
                                     

8.3. Infrastruktura Bezpieczeństwo

W zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz innych miejscowych zagrożeń – mieszkańcy Zagórza podlegają pod rejon działania Powiatowej Straży Pożarnej oraz Komendzie Powiatowej Policji w Kłodzku. Funkcję dzielnicowego sprawuje mł.asp. Andrzej Małysiak z I rewiru służbowego.