Poprzednia

ⓘ Śmierć prezydenta




                                     

ⓘ Śmierć prezydenta

Śmierć prezydenta – film historyczny z 1977 w reżyserii Jerzego Kawalerowicza, przedstawiający zamach z 16 grudnia 1922 na Gabriela Narutowicza, pierwszego prezydenta Polski.

                                     

1. Obsada

  • Marek Walczewski – Eligiusz Niewiadomski
  • Edmund Fetting – Józef Haller
  • Janusz Sykutera – Stanisław Car
  • Tomasz Zaliwski – Maciej Rataj
  • Zdzisław Mrożewski – Gabriel Narutowicz
  • Jerzy Duszyński – Józef Piłsudski
  • Józef Zbiróg – Stanisław Łańcucki
  • Henryk Bista – ksiądz Marceli Nowakowski
  • Andrzej Krasicki – Antoni Kamieński
  • Teodor Gendera – Marian Zyndram-Kościałkowski
  • Julian Jabczyński – hrabia Stefan Przezdziecki
  • Marian Godlewski – Bolesław Limanowski
  • Roman Sikora – Wojciech Trąmpczyński
  • Jerzy Sagan – Wincenty Witos
  • Czesław Byszewski – Julian Nowak
  • Kazimierz Iwor – Herman Lieberman
  • Włodzimierz Saar – Stanisław Stroński
  • Lucjan Dytrych – Ignacy Daszyński
  • Zbigniew Kryński – Stanisław Thugutt
  • Tadeusz Sabara – Karol Kozłowski, prezes Zachęty
  • Edmund Karwański – Łepkowski, zastępca szefa Kancelarii Prezydenta
  • Andrzej Szenajch – poseł lewicy
  • Henryk Dudziński – Wojciech Korfanty
  • Zdzisław Szymborski – ksiądz, asystent kardynała Kakowskiego
  • Jack Recknitz – Delagneau, dziennikarz "Journal de Pologne”
  • Paweł Łęski – endek
  • Andrzej Grąziewicz – fotograf
  • Adam Baumann – bojówkarz prawicy
  • Tadeusz Kożusznik – poseł prawicy
  • Stanisław Marian Kamiński – poseł "Piasta”
  • Tadeusz Szaniecki – William Grenfell Max Müller, ambasador Wielkiej Brytanii
                                     

2. Geneza

Pod koniec lat siedemdziesiątych XX wieku zaczęto realizować wiele podobnych filmów na świecie, rekonstruujących wiernie wydarzenia historyczne na podstawie dokumentów, wspomnień i relacji, a dopuszczających fikcję jedynie tam, gdzie źródła milczą. Przykładem są Wszyscy ludzie prezydenta, dramat produkcji amerykańskiej z 1976 o kulisach afery Watergate, a w Polsce filmy Bohdana Poręby i Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego.

                                     

3. Fabuła

Akcja filmu dzieje się pod koniec 1922. Pełniący funkcję ministra spraw zagranicznych Gabriel Narutowicz – profesor, inżynier hydrotechnik – nieoczekiwanie dla siebie otrzymuje od prezesa PSL "Wyzwolenie”, Stanisława Thugutta, propozycję kandydowania na urząd prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Jego zwycięstwo nad kandydatem Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej, hrabią Maurycym Zamoyskim, odniesione dzięki poparciu lewicy i mniejszości narodowych, spotyka się z ostrym sprzeciwem endecji. Trwają protesty organizowane przez działaczy ChZJN, zwanego przez przeciwników "Chjeną”. 16 grudnia 1922 Narutowicz ginie z ręki byłego endeka, malarza Eligiusza Niewiadomskiego, w trakcie zwiedzania wystawy w Zachęcie.

Film przedstawia nie tylko ostatnie dni życia Narutowicza, ale także panoramę społeczną Polski tuż po I wojnie światowej. Wiele miejsca poświęca wydarzeniom towarzyszącym wyborowi i pierwszym dniom jego prezydentury, podejmuje próbę oddania atmosfery tamtych czasów.

W interpretacji Zdzisława Mrożewskiego Gabriel Narutowicz przedstawiony jest jako mąż stanu, człowiek kompromisu i dialogu, który – mimo wcześniejszych wątpliwości – godnie bierze na siebie ciężar sprawowanej władzy. Eligiusz Niewiadomski grany przez Marka Walczewskiego jest zaś fanatykiem, całkowicie owładniętym przez swoją szaleńczą wizję. W czasie rozprawy przyznaje się do winy i prosi sąd o skazanie go na śmierć.

Autorami scenariusza byli Jerzy Kawalerowicz i Bolesław Michałek, autorami zdjęć Witold Sobociński i Jerzy Łukaszewicz, a kompozytorem muzyki Adam Walaciński. Premiera filmu odbyła się 10 października 1977.



                                     

4. Nagrody

  • Nagroda za dźwięk – Jerzy Blaszyński
  • Nagroda Specjalna Jury – Jerzy Kawalerowicz
  • 4. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku – 1977
  • Festiwal Filmowy w Berlinie 1978 – Srebrny Niedźwiedź za wyróżniające się osiągnięcie artystyczne – Jerzy Kawalerowicz