Poprzednia

ⓘ Fordon (Bydgoszcz)




Fordon (Bydgoszcz)
                                     

ⓘ Fordon (Bydgoszcz)

Fordon – dzielnica Bydgoszczy leżąca w Dolinie Fordońskiej nad Wisłą, licząca około 72 tys. mieszkańców, do 1973 roku samodzielne miasto. Nazwa "Fordon ” pochodzi od pobieranego kiedyś cła rzecznego.

Fordon uzyskał lokację miejską w 1382 roku, zdegradowany przed 1400 rokiem, lokowany w 1424 roku.

                                     

1. Położenie

Dzielnica Fordon usytuowana jest w północno-wschodniej części miasta Bydgoszczy i złożona zasadniczo z trzech jednostek urbanistycznych: Fordonu I taras dolny cześć zachodnia, Fordonu II taras dolny część wschodnia oraz Fordonu – Górny Taras. Ostatnia z jednostek wraz ze Zboczem Fordońskim zaliczana jest niekiedy do tzw. Północnego Pasa Rekreacyjnego Bydgoszczy.

Dzielnica od zachodu sąsiaduje z Lasem Gdańskim, od południa z osiedlami: Brdyujście i Siernieczek. Granicą wschodnią i częściowo południową jest Wisła, która wraz z granicą północną pokrywa się z granicą terytorium administracyjnego Bydgoszczy.

Pod względem fizycznogeograficznym dzielnica Fordon należy do trzech makroregionów. W związku z tym środowisko przyrodniczo-geograficzne jest tu zróżnicowane na stosunkowo niewielkim obszarze. Część północno-zachodnia górny taras należy do Pojezierza Południowopomorskiego, mezoregionu Wysoczyzna Świecka i mikroregionów Zbocze Fordońskie i Wysoczyzna Osielska 90–95 m n.p.m. Część północno-wschodnia Pałcz, Łoskoń należy do makroregionu Dolina Dolnej Wisły, mezoregionu Dolina Fordońska i mikroregionu Przełom Doliny Wisły. Pozostała część należy do makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, mezoregionu Kotlina Toruńska i mikroregionu Miasto Bydgoszcz. Enklawa Mała Kępa na prawym brzegu Wisły należy do mikroregionu Łęgi Ostromeckie. Granicą makroregionów jest w części północnej 40–50 metrowe Zbocze Fordońskie z systemem malowniczych jarów i dolinek erozyjnych. Ciągnie się ono z zachodu na wschód, osiągając kulminację południowo-wschodnią na Górze Szybowników, po czym zakręca na północ, stanowiąc zachodnią krawędź Doliny Dolnej Wisły. Teren Fordonu znajduje się w obrębie trzech zasadniczych poziomów:

  • wysoczyzny morenowej na górnym tarasie ok. 90–95 m n.p.m.
  • terasy VI pradoliny Wisły dolny taras cześć zachodnia 55 m n.p.m.
  • teras holoceńskich I – V w pobliżu Wisły dolny taras część wschodnia i południowa 30–48 m n.p.m.

Wysoczyzna morenowa położona jest ok. 45 m wyżej od dolnego tarasu, na którym progami o wysokości od kilku do kilkunastu metrów oddzielone są poszczególne terasy dolinne. Godny uwagi jest m.in. "klifowy” brzeg Wisły o wysokości ok. 20 m ciągnący się na długości ok. 1 km od Brdyujścia poprzez Wyszogród do parku Milenijnego, który stanowi podmywaną przez Wisłę krawędź terasy IV, a także próg oddzielający terasy nadzalewowe III i IV, ciągnący się wzdłuż ul. Altanowej. Warto dodać, że terasy II położone wzdłuż Wisły na osiedlu Niecponie, Powiśle i Łoskoń, stanowiły jeszcze w I połowie XIX wieku teren koryta roztokowego Wisły, osuszony podczas regulacji rzeki i zabezpieczony wałem przeciwpowodziowym w latach 80. XX w. Teren dolnego tarasu wznosi się skokowo w kierunku południowo-zachodnim, gdzie znajduje się piaszczysta terasa pradolina, stanowiąca dno dawnej Pra-Wisły płynącej na zachód do Morza Północnego. Pokrywają ją piaski eoliczne przewiane podczas okresu subarktycznego po ostatnim zlodowaceniu.

W pobliżu zachodniej granicy Fordonu przebiega wododział Brdy. W związku z tym cieki z obszaru Fordonu zasilają Wisłę bezpośrednio lub pośrednio. Najwięcej z nich spływa z Wysoczyzny Osielskiej poprzez jary w Zboczu Fordońskim i następnie znika w piaskach dolnego tarasu, zasilając wody podziemne. Na osiedlu Powiśle i Łoskoń znajdują się starorzecza będące pozostałością dawnego koryta Wisły.

Historycznie w skład obecnej dzielnicy Fordon wchodzą obszary przyłączone do Bydgoszczy w 1920, 1973 i 1977 roku. Zachodnie rubieże obecnego Fordonu to północna część gminy Fordonek wcielonej do miasta Bydgoszczy w 1920 roku. Centralna i południowa część dzielnicy przylegająca do Wisły wraz z Fordonem lokacyjnym to obszar Fordon – dolny taras 830 ha włączony 1 stycznia 1973 roku. Północna część dzielnicy Fordon składa się z czterech obszarów włączonych do Bydgoszczy 1 sierpnia 1977 roku: zachodniej części wsi Czarnówko 620 ha, wsi Mariampol 674 ha, obecny górny taras, fragmentu terytorium wsi Jarużyn 47 ha oraz wsi Łoskoń 843 ha. Należy zaznaczyć, że w skład dzielnicy Fordon wchodzi również enklawa Mała Kępa 5.5 ha leżąca na prawym brzegu Wisły, która nawiązuje do dawnego Zawiśla 199 ha – terenu po wschodniej stronie zakola Wisły należącego do Bydgoszczy w latach 1920–1939 i 1945-1954. Małą Kępę włączono do terytorium Bydgoszczy w 1973 roku.

                                     

1.1. Położenie Ludność

W 1970 roku Stary Fordon zamieszkiwało 8.7 tys. osób. 20 lat później, w 1990 roku Stary i Nowy Fordon, zasiedlony nowymi mieszkańcami wprowadzającymi się do sukcesywnie oddawanych bloków mieszkalnych – liczył 53 tys. osób. Liczba mieszkańców wzrastała do 1998 roku, kiedy odnotowano 71 tys. osób, po czym zaczęła nieznacznie spadać. W 2007 roku Fordon liczył 69.2 tys. Od tego czasu rozpoczął się ponowny wzrost, co wiązać należy z rozwojem budownictwa mieszkaniowego zwłaszcza na osiedlach: Zofin, Pałcz, Nad Wisłą, Akademickim oraz Eskulapa. W 2014 roku dzielnicę Fordon zamieszkiwało 71.85 tys. osób. Niemal wszyscy mieszkańcy posiadają swoje domy na dolnym tarasie Fordonu, taras górny do 2012 roku pozostawał niezurbanizowany z wyjątkiem dawnej wsi Mariampol.

                                     

2. Historia

Miejscowość Wyszogród została wzmiankowana po raz pierwszy w 1113 roku w kronice Galla Anonima, w której opisał on zdobycie w 1112 roku Wyszogrodu przez Bolesława Krzywoustego. W ich wyniku gród został spalony, a jego odbudowa trwała wiele lat. Według pierwszego znanego dokumentu z 1145 roku właścicielem Wyszogrodu był Janusz Wojsławic z rodu Powałów. Wiadomo, że za czasów Powałów funkcjonował targ, karczmy i komora celna. Erygowano też parafię wyszogrodzką. W tym czasie był to ważny gród obronny na południu Pomorza Gdańskiego, strzegący przeprawy przez Wisłę. W 1242 roku książę kujawski Kazimierz Konradowic zbrojnie, przy pomocy wojsk krzyżackich, przejął kasztelanię wyszogrodzką. Podczas rozbicia dzielnicowego gród przez krótki czas był stolicą księstwa wyszogrodzko-bydgoskiego. Przez następne lata kasztelania wielokrotnie zmieniała swoją przynależność, by wreszcie w 1296 roku za sprawą Władysława Łokietka, zostać włączoną do księstwa inowrocławskiego. Z uwagi na duże znaczenie strategiczne, 12 maja 1330 roku gród został – rzekomo w odwecie za liczne napady – zaatakowany przez Krzyżaków pod wodzą komtura ziemi chełmińskiej Ottona von Lauterberga. W bitwie zginęła 200-osobowa załoga, a twierdza została spalona i doszczętnie zburzona. Mieszkańcom Wyszogrodu nakazano się przenieść w inne miejsce, 2 km na północny wschód.

21 października 1382 roku książę Władysław Opolczyk ulokował miasto na prawie chełmińskim w obecnym miejscu. W dniu 3 lipca 1424 roku król Władysław Jagiełło wydał nowy przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim, używając po raz pierwszy obecną nazwę Fordon. W roku 1600 ówczesny proboszcz Baltazar Miaskowski wzniósł murowany kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem św. Mikołaja. Około 1617 roku miasto doszczętnie zniszczył ogromny pożar, do tego stopnia, że król zwolnił mieszczan od płacenia podatków. W 1656 roku całkowitą zagładę przyniósł miastu potop szwedzki. Szwedzi spalili miasto. Rozmiar zniszczeń był tak wielki, że ludność nie była w stanie odbudować swych domostw. W 1665 roku podjęto decyzję o odbudowie kościoła. W mieście mieszkało wielu Żydów, z tego powodu w roku 1699 zbudowano nową synagogę poprzednia została zniszczona podczas potopu szwedzkiego. Początek XVIII w. przyniósł największe zniszczenia dla Fordonu. Wojna północna przyczyniła się do wyludnienia miasta, ponadto wielokrotne pożary, a także powódź spowodowały, że w 1726 roku pisano o Fordonie jako o "ubogim miasteczku”.

5 grudnia 1772 roku – w wyniku pierwszego zaboru pruskiego – Fordon znalazł się pod panowaniem Prus. Po niedługim czasie miasto wcielono do Księstwa Warszawskiego, a 6 czerwca 1812 roku w pobliżu odpoczywał wraz ze swoim wojskiem cesarz Napoleon Bonaparte. W 1831 spośród 2 tys. mieszkańców Fordonu prawie 1.5 tys. stanowili Żydzi. W 1853 roku w byłym budynku komory celnej utworzono dom poprawczy późniejsze więzienie dla kobiet. W 1859 roku powstała Ochotnicza Straż Pożarna, dla której w 1909 roku wybudowano remizę. W latach 1877–1879 wybudowano kościół ewangelicki pod wezwaniem św. Jana. Koniec XIX w. i początek XX w. to epoka rozwoju przemysłu. W tym czasie powstało wiele przedsiębiorstw i fabryk, m.in. tartak 1889 r., cegielnia 1889 r., rozebrana w lipcu 2014, fabryka papy dachowej 1895 r. i wiele innych. W latach 1891–1893 wybudowano most fordoński według projektu prof. Georga Christopha Mehrtensa. Koszt jego budowy wyniósł 10 mln marek w złocie.

20 stycznia 1920 roku miasto zostało uroczyście przejęte przez władze polskie. W okresie międzywojennym w mieście istniała szkoła szybowcowa i lotnisko dla szybowców. We wrześniu 1939 roku miasto zostało włączone do Trzeciej Rzeszy. Podczas II wojny światowej w Dolinie Śmierci na fordońskich "górkach” Niemcy wymordowali kilka tysięcy mieszkańców Bydgoszczy i Fordonu, co upamiętniają pomnik i groby ofiar. 26 stycznia 1945 roku cofające się wojska niemieckie zniszczyły fordoński most, a następnego dnia Fordon został wyzwolony spod okupacji hitlerowskiej. W I połowie 1945 w mieście sformowano 47 pułk piechoty, wchodzący w skład 14 Dywizji Piechoty.

Koncepcja włączenia Fordonu do Bydgoszczy pojawiła się w związku z bliskim sąsiedztwem i szukaniem nowych terenów dla budownictwa mieszkalnego. Jeszcze w maju 1964 roku Wojewódzka Rada Narodowa w Bydgoszczy przyjęła uchwałę, według której scalenie obydwu ośrodków miałoby nastąpić w 1970 roku. W marcu 1968 roku odbyło się pierwsze z wielu zebrań i konsultacji Prezydium Miejskiej i Powiatowej Rady Narodowej w Bydgoszczy. W roku kolejnym podjęto decyzję o wybudowaniu na granicy Fordonu i Bydgoszczy Zespołu Szkół Wyższych – ATR, co miało przesądzić o połączeniu obu ośrodków. Początkowo radni z Fordonu sprzeciwiali się połączeniu obydwu miast, a swoją zgodę wyrazili dopiero w listopadzie 1972 roku. W dniu 8 grudnia 1972 roku podjęto uchwałę o przyłączeniu Fordonu do Bydgoszczy. Weszła ona w życie z dniem 1 stycznia 1973 roku. W chwili przyłączenia Fordon liczył 8500–8700 mieszkańców i zajmował obszar niespełna 840 ha. Prace przygotowawcze do połączenia obu miast prowadziła specjalna komisja obydwu miejskich rad narodowych, funkcjonująca dopiero od grudnia 1972. W efekcie połączenia Fordon uzyskał drugą po linii 101 linię komunikacji miejskiej 65 – początkowo z ul. Wyścigowej, obniżenie cen wody oraz wysokości opłat najmu za lokale komunalne. Dopiero pod koniec 1973 roku kosztem 1 mln ówczesnych złotych obniżono stawki za połączenia telefoniczne aż do tamtej pory taryfikowane jak za rozmowy międzymiastowe. Połączenie obydwu miast spowodowało również konieczność przemianowania aż 51 nazw ulic, dublujących się z nazwami ulic w Bydgoszczy.

Wznoszenie nowych osiedli rozpoczęło się w 1981 roku. W połowie lat 90. w dzielnicy ukończono następujące osiedla, podzielone według Fordońskiej Spółdzielni Mieszkaniowej: Bohaterów 1981-1985; 6.5 tys. mieszk., Bajka od 1983; 7 tys., Szybowników od 1985; 7 tys. i Przylesie od 1985; 8.5 tys. oraz wybudowane nowym systemem budowlanym Tatrzańskie 1988-1992; 8.5 tys. i Niepodległości 1.5 tys. Osiedle Nad Wisłą stanowi kontynuację osiedla o tej samej nazwie wybudowanego w latach 60. XX wieku.

W roku 2014 przystąpiono do budowy linii tramwajowej łączącej Fordon z centrum miasta oddanej do użytku 16 stycznia 2016, a w 2015 – ul. Wyzwolenia w obrębie Starego Fordonu. W latach 2016–2018 przewidywano remonty ulic Bydgoskiej, Promenada, Zakładowej, Frycza-Modrzewskiego, fragmentów ulic Nad Wisłą, Filomatów, Rybaki i Kapeluszników, wydłużenie ul. Ordynackiej od Sikorskiego do Cierpickiej oraz budowę parkingu przy ul. Rybaki. Ponadto planowane jest stworzenie chodnika i drogi rowerowej na ul. Promenada oraz ścieżek wzdłuż nabrzeża z małą architekturą, a także budowa niewielkiego portu na bulwarach, na przedłużeniu ul. Frycza-Modrzewskiego. Na umocnionym nasypie u podnóża skarpy przewidywana jest także promenada wzdłuż Wisły do ul. Rybaki o szerokości co najmniej 6.5 m, przechodząca następnie w ścieżkę na wale przeciwpowodziowym. Przewidziane koszty rewitalizacji szacowano na 50 mln zł, ale ostatecznie prace podjęto dopiero w 2019 roku, kiedy przeprowadzono remont ulic Mącznej, Piekary, Rakowej, Góralskiej, Przy Bóżnicy oraz Rynek. Również w 2019 nowej nawierzchni doczekała się ul. Bydgoska, którą oddano do użytku 22 sierpnia. W końcu września 2019 ogłoszono z kolei przetarg na rewitalizację Rynku w trybie "projektuj i buduj" szacunkowa wartość zamówienia 4.75 mln zł, przewidujący zwiększenie udziału zieleni, nawierzchnię z kamiennej kostki z dawnym herbem miasta, instalację eleganckiego oświetlenia i fontanny. Złożone oferty opiewały na kwoty od 6.56 mln zł do 9.89 mln zł, co znacząco przekroczyło zakładany kosztorys 4.75 mln zł, z możliwością zwiększenia do 6.7 mln zł i stało się przyczyną unieważnienia postępowania w styczniu 2020 i ogłoszenia kolejnego przetargu miesiąc później. W jego efekcie doszło do wyboru wykonawcy Steinbudex J.M za kwotę 7.38 mln zł, wobec zakładanego pierwotnie przez miasto budżetu w wysokości niespełna 6.52 mln zł.

W II dekadzie na obszarze dzielnicy powstało kilka murali, wykonanych m.in. przez więźniów i bezdomnych. Mieszkańcy schroniska przy ul. Fordońskiej na betonowym ogrodzeniu namalowali pod okiem artystów własne twarze, natomiast więźniowie na ścianie budynku przy ul. Bora-Komorowskiego umieścili rybaka, łowiącego, a następnie wypuszczającego rybę. Swój projekt nazwali Płynąć do wolności.

17 kwietnia 2019 po godz. 15:00 na fordońskich górkach, w okolicy Doliny Śmierci, doszło do pożaru 29 ha lasów. Słup dymu był widoczny z odległości kilkudziesięciu kilometrów. Z ogniem walczyło niemal 100 strażaków 26 zastępów, a do akcji gaśniczej użyto samolotu Dromader. 30 czerwca 2019 doszło do kolejnego pożaru lasu, tym razem między Centrum Onkologii a osiedlem Eskulapa.

Obecnie Fordon jest dzielnicą Bydgoszczy.



                                     

3. Rekreacja

Dzielnica Fordon obfituje w tereny zielone. Stanowią one jedną trzecią całej powierzchni jednostki. Na całym obszarze Fordonu uwzględniającym dolny i górny taras znajduje się 28.5 ha terenów zieleni urządzonej i 1007.9 ha zieleni nieurządzonej. Większość zieleni utrzymywanej przez służby miejskie znajduje się w centralnej części dzielnicy: Są to m.in. park Milenijny nad Wisłą, skwer przy ul. Andersa, park leśny przy ul. Skarżyńskiego, skwery w Starym Fordonie oraz Dolina Śmierci.

Duże obszary zieleni nieurządzonej o funkcji krajobrazowej i ochronnej zlokalizowane są na górnym tarasie Fordonu ponad 500 ha, w pobliżu ul. Rejewskiego oraz nad Wisłą. Ofertę środowiskową uzupełniają lasy, rozmieszczone enklawami na dolnym tarasie, wzdłuż Zbocza Fordońskiego oraz otaczające dzielnicę od północy Las Jastrzębie i zachodu Las Gdański. Charakter grądu, z przewagą dębu ma Las Jarużyński, położony w północnej części Fordonu. W rejonie Strzelec i Gądcza zbocze Doliny Wisły porastają buczyny, a miejscami spotyka się jaskinie.

Na terenie dzielnicy znajdują się trzy duże kompleksy przyrodniczo-rekreacyjne, potencjalnie o znaczeniu ogólnomiejskim:

  • Zbocze Fordońskie oraz fragment górnego tarasu ok. 290 ha, wchodzące w skład Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Wisły, z trzema symbolami dzielnicy: Doliną Śmierci, Górą Szybowników i Dębem Napoleona.
  • Strefa nadwiślańska obejmująca teren zalewowy oraz nabrzeża Wisły od toru regatowego, poprzez Wyszogród, Stary Fordon w dół Wisły
  • Park przy ulicy Rejewskiego ok. 60 ha wraz z akwenami, o dużej przejrzystości wody

Miejskie plany zagospodarowania terenu zmierzają do utworzenia na terenie Fordonu kilku parków osiedlowych, które byłyby miejscem pierwszego kontaktu rekreacyjnego dla mieszkańców: terenu u zbiegu ulic: Andersa i Akademickiej, przy ul. Berlinga oraz między ulicami Andersa i Wyzwolenia.

W 2018 nieopodal dawnej pętli autobusowej Mariampol, między ul. Wyzwolenia a stadniną koni i w pobliżu przystanku tramwajowego Łoskoń powstała trasa spacerowa o długości 1 km, przypominająca historię czterech dawnych wsi, które istniały przed przyłączeniem tych terenów do Bydgoszczy: Mariampola, Zofina, Pałcza i Łoskonia. Atrakcja powstała w ramach Bydgoskiego Budżetu Obywatelskiego.

Również w 2018 ze środków pochodzących z budżetu obywatelskiego przewidziane jest wzniesienie wieży widokowej między ul. Tatrzańską i Świętokrzyską w Fordonie.

                                     

3.1. Rekreacja Obiekty sportowe

Na terenie dzielnicy Fordon w 2012 roku znajdowały się następujące obiekty sportowe:

  • 1 stadion sportowy
  • 1 tor speedrowerowy ul. Wiszniewskiego
  • 1 kryte lodowisko ul. Golloba 7
  • 1 skatepark przy ul. Piwnika-Ponurego 10
  • 3 korty tenisowe
  • 3 baseny kryte XV LO ul. Fieldorfa-Nila d. Berlinga 13, SP65 – ul. Golloba 7, ul. Romanowskiej 2; w 2018 ogłoszono przetarg na budowę czwartego, 3-kondygnacyjnego obiektu przy SP nr 67 przy ul. Kromera z terminem realizacji pierwotnie do lata, a ostatecznie do października 2020), wygrany przez Strabag z ofertą o wartości 32.8 mln zł. Powierzchnia użytkowa wyniesie blisko 5 tys. m kw., powierzchnia zabudowy 2772 m kw., a wysokość 15 metrów. W skład obiektu będą wchodzić 25-metrowy, 6-torowy basen pływacki wyposażony w dźwig dla osób niepełnosprawnych o głębokości od 1.2 do 1.8 m i szerokości 12.5 m oraz 12.5-metrowy basen rekreacyjny i do nauki pływania, a także grzybek wodny, rwąca rzeka, ławeczka z masażem, gejzer wodny z oświetleniem podwodnym, brodzik dla dzieci wymagających opieki rodziców o głębokości od 15 do 30 cm ze zjeżdżalnią, wanny do hydromasażu, jacuzzi z oświetleniem podwodnym, rura-zjeżdżalnia o długości około 58 m wyposażona w multimedia, kompleks SPA 2 suche sauny fińskie z natryskami oraz kompleks rekreacyjny siłownia i sala fitness. Na widowni zaplanowano 159 miejsc. Planowane oddanie do użytku 16 października 2020.
  • 5 boisk wielofunkcyjnych
  • 2 hale sportowe ul. Kromera 11
  • 4 kompleksy typu Orlik 2012

W ramach rozwoju Bydgoskiego Węzła Wodnego w Starym Fordonie nad Wisłą planowana jest budowa bulwarów, przystani i przystanku Tramwaju Wodnego.

                                     

3.2. Rekreacja Drogi rowerowe

Dzielnica posiada ścieżki rowerowe biegnące m.in. wzdłuż ul. Fordońskiej, Rejewskiego, Akademickiej, Lewińskiego, Twardzickiego, Wyzwolenia. Oddana do użytku w 2011 roku droga rowerowa łączy Fordon z Leśnym Parkiem Kultury i Wypoczynku w Myślęcinku. Studium transportowe Bydgoszczy przewiduje rozbudowę dróg rowerowych m.in. wzdłuż ul. Andersa, Bora-Komorowskiego, Wyszogrodzkiej, Skarżyńskiego, Cechowej. Wzdłuż brzegu toru regatowego oraz Wisły planowana jest budowa ścieżki rowerowej łączącej Stare Miasto z Fordonem. Przystankiem tej trasy jest m.in. grodzisko Wyszogród. Jej przedłużeniem jest szlak pieszo-rowerowy urządzony na koronie wałów przeciwpowodziowych w Fordonie, który umożliwia obserwację, a także bezpośrednią eksplorację zachodniego nabrzeża Wisły.

                                     

3.3. Rekreacja Szlaki turystyczne

Przez Fordon przebiega kilka znakowanych pieszych szlaków turystycznych. Pierwszym z nich jest szlak "Nadwiślański” prowadzący przez Las Gdański i górny taras w kierunku Świecia. Kolejny szlak turystyczny "im. Jeremiego Przybory” prowadzi wzdłuż Zbocza Fordońskiego od Myślęcinka do Mariampola. Inny rozpoczynający się w Fordonie szlak "Turystów pieszych TALK” prowadzi do Gościeradza.

Wzdłuż ul. Fordońskiej przebiega rowerowy szlak turystyczny Bydgoszcz-Toruń. Częściowo pokrywa się z nim szlak rowerowy "Dookoła Doliny Dolnej Wisły”, który biegnie ponadto wzdłuż ul. Twardzickiego. Kolejny szlak "Po Dolinie Wisły” wytyczono przez górny taras Fordonu i ul. Jasiniecką.

                                     

3.4. Rekreacja Tereny chronione

Około połowa powierzchni dzielnicy Fordon leży w strefie obszarów przyrodniczo chronionych. Dotyczy to Zbocza Fordońskiego, które należy do Zespołu Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego oraz górnego tarasu i dolnej części Zbocza Fordońskiego, należącego do Obszaru Chronionego Krajobrazu Północnego Pasa Rekreacyjnego Miasta Bydgoszczy.

Tereny zalewowe nad Wisłą włączone są do obszarów Natura 2000: Dolina Dolnej Wisły obszar specjalnej ochrony ptaków oraz Solecka Dolina Wisły.

W Fordonie znajduje się ponadto wiele pomników przyrody. Są to m.in. głaz narzutowy w pobliżu ul. Rejewskiego, dęby szypułkowe przy ul. Pod Skarpą, topole czarne w parku Milenijnym. Jedyny w swoim rodzaju jest Dąb Napoleona rosnący na Zboczu Fordońskim, którego wspominał Jeremi Przybora spędzający młodzieńcze lata w Fordonie. 13 września 2017 w rejonie planowanego Parku Akademickiego przy ul. Rejewskiego utworzono użytek ekologiczny.



                                     

4. Podział na osiedla

Dzielnica Fordon podzielona jest na następujące osiedla z zachodu na wschód:

  • Szybowników – osiedle bloków wielorodzinnych wznoszonych w okresie 1985–1988 oraz domów szeregowych wzniesione w latach 80. i 90. XX w., położone u podnóża Góry Szybowników, ograniczone ulicami: Kleeberga, Andersa i Zboczem Fordońskim
  • Niepodległości – osiedle bloków wielorodzinnych wznoszonych po 1990 roku, położone między ul. Andersa na wschodzie, ul. Pelplińską na zachodzie, ul. Geodetów na północy, a ul. Orląt Lwowskich na południu
  • Powiśle – obszar niezabudowany zlokalizowany na terenie zagrożonym zalaniem w razie przerwania wałów przeciwpowodziowych, położony między ul. Bora-Komorowskiego na zachodzie, Zofińską na południu, Sudecką na północy oraz Wisłą na wschodzie, przed regulacją Wisły w końcu XIX wieku znajdowało się tu roztokowe koryto rzeki
  • Kasztelanka – osiedle położone między ulicami: Kasztelańską, Andersa, Ryńskiego, Swobodną, Wyzwolenia, od południa graniczące ze Starym Fordonem
  • Bohaterów – osiedle bloków wielorodzinnych wznoszonych w okresie 1982–1985 położone między ul. Akademicką / Andersa, a Zboczem Fordońskim, od zachodu poprzez ul A. Fiedlera graniczy z osiedlem Przylesie,
  • Tatrzańskie – osiedle bloków wielorodzinnych wznoszonych w okresie 1988–1992 położone u podnóża Zbocza Fordońskiego, ograniczone ulicami: Andersa, Orląt Lwowskich
  • Górny Taras – obszar ograniczony od południa i wschodu Zboczem Fordońskim, przeznaczony docelowo pod zabudowę mieszkaniową i usługową, do 2010 roku praktycznie niezabudowany, "fordoński interior” służący rekreacji mieszkańców dzielnicy
  • Wyszogród – osiedle położone między Wisłą a linią kolejową, mieszczące m.in. grodzisko Wyszogród i park Milenijny
  • Nad Wisłą – osiedle zlokalizowane na północ od Starego Fordonu, między ul. Kryształową, Ryńskiego, a Bortnowskiego na północy, mieści zabudowę wielo- i jednorodzinną
  • Niecponie – położone na wschód od osiedla Nad Wisłą, między granicą zabudowy na terenie nadzalewowym a Wisłą, mieści m.in. działki rekreacyjne, brak tu zabudowy z uwagi na możliwość zalania terenu w razie przerwania wałów przeciwpowodziowych; przed regulacją rzeki w końcu XIX wieku, istniały tu starorzecza oraz kępy przedzielone odnogami Wisły
  • Eskulapa – osiedle mieszkaniowe rozwijające się od 2000 r., mieści m.in. Centrum Onkologii im. prof. Franciszka Łukaszczyka, Centrum Rehabilitacji i Sportu, dom Sue Ryder
  • Przylesie – najbardziej na zachód wysunięte fordońskie osiedle bloków wielorodzinnych wznoszonych w okresie 1985–1988 oraz domów szeregowych rozbudowane w latach 80. i 90. XX w.; położone między ul. Akademicką, a Zboczem Fordońskim
  • Łoskoń – obszar obejmujący północne rubieże dzielnicy Fordon, którego nazwa nawiązuje do dawnej wsi, rzadko zabudowany z uwagi na możliwość zalania terenu w razie przerwania wałów przeciwpowodziowych, mieści m.in. oczyszczalnię ścieków Fordon oraz dawne starorzecza, których geneza wiąże się z czasami przed 1870 rokiem, gdy Wisła nie była jeszcze uregulowana
  • Akademickie – położone między ulicami: Akademicką i Fordońską, mieści m.in. kampus Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego im. J.J. Śniadeckich oraz tereny leśne, w tym przeznaczone na park przy ul. Rejewskiego
  • Pałcz – osiedle, którego nazwa nawiązuje do dawnej wsi, zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna rozwijająca się po 2000 roku, położone między ul. Bora-Komorowskiego na wschodzie, ul. Andersa na zachodzie, ul. Geodetów na północy i ul. Bortnowskiego na południu
  • Mariampol – osiedle, którego nazwa nawiązuje do dawnej wsi, o dość rzadkiej, lecz rozwijającej się zabudowie, położone na górnym tarasie Fordonu w pobliżu Lasu Jarużyńskiego; podzielone na Mariampol Górny i Dolny
  • Zofin – osiedle, którego nazwa nawiązuje do dawnej wsi, położone u podnóża Zbocza Fordońskiego, od południa graniczy z osiedlem Tatrzańskim ul. Orląt Lwowskich, a od wschodu z osiedlem Niepodległości ul. Pelplińska; zabudowa wielorodzinna i szeregowa rozwija się po 1990 roku
  • Stary Fordon – położony między Wisłą na południu i wschodzie, ul. Ametystową na zachodzie i Kryształową na północy, mieści średniowieczne miasto lokacyjne Fordon, włączone w 1973 roku w skład miasta Bydgoszczy
  • Sielskie – niewielkie osiedle położone w centrum dzielnicy, między ul. Andersa, Brzechwy, Kasztelańską, a linią kolejową, mieści m.in. dawny stadion Wisły Fordon w gestii klubu Zawiszy Bydgoszcz
  • Bajka – osiedle bloków wielorodzinnych wznoszonych w okresie 1983–1986 ograniczone ulicami: Akademicką, Andersa i Brzechwy, dysponuje też terenem leśnym

Niekiedy w skład szeroko pojętego Fordonu zalicza się również jednostkę urbanistyczną Brdyujście. Inwestorzy prywatni używają ponadto nazw handlowych, nie zatwierdzonych urzędowo, np. Osiedle Uniwersyteckie lub Osiedle Olimpijczyków.

                                     

5.1. Obiekty Środowisko naturalne

  • Bydgoskie zakole Wisły – fragment rzeki Wisły, naturalna wschodnia granica dzielnicy;
  • Dolina Śmierci – dolina erozyjna w Zboczu Fordońskim, miejsce masowego mordu dokonanego na Polakach i Żydach przez Selbstschutz oraz funkcjonariuszy Einsatzgruppen jesienią 1939;
  • Góra Szybowników – wzgórze narożne Zbocza Fordońskiego;
  • Park Milenijny.
  • Zbocze Fordońskie – mikroregion fizycznogeograficzny, promenada widokowa Fordonu;
  • Fordoński Przełom Wisły – mikroregion fizycznogeograficzny, początek Doliny Dolnej Wisły;
                                     

5.2. Obiekty Obiekty sakralne i cmentarze

  • Kościół św. Marka Ewangelisty – parafia salezjańska;
  • Cmentarz żydowski w Bydgoszczy-Fordonie.
  • Sanktuarium Królowej Męczenników, Kalwaria bydgoska – Golgota XX wieku;
  • Cmentarz katolicki św. Jana – najstarszy zachowany w Bydgoszczy cmentarz, istniejący od II połowy XVIII wieku;
  • Cmentarz katolicki św. Mikołaja – cmentarz założony w 1926;
  • Synagoga w Bydgoszczy-Fordonie z połowy XVIII wieku;
  • Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty – neogotycki kościół poewangelicki zbudowany w latach 1872–1892;
  • Kościół św. Mikołaja – najstarszy kościół katolicki, obecnie neobarokowy z zachowanym dawnym, XVI-wiecznym prezbiterium;
                                     

5.3. Obiekty Inne

  • Misterium męki Pańskiej w Bydgoszczy, od 2001;
  • Młodzieżowy Dom Kultury nr 5;
  • Zakłady Zbożowe;
  • Kompleks bydgoskiego Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego do 2006 roku Akademia Techniczno-Rolnicza;
  • Centrum Kultury Katolickiej "Wiatrak”;
  • Fordońska Szkoła Szybowcowa – jeden z większych w Polsce północnej ośrodków szkolenia szybowcowego, istniejący w latach 1933–1963
  • Ochotnicza Straż Pożarna Bydgoszcz – Fordon, ul. Mączna, z tradycją sięgającą 1859 roku.
  • Zakład Karny Bydgoszcz-Fordon, utworzony w 1853;
  • Most drogowo-kolejowy przez Wisłę od marca 2008 Most Fordoński w Bydgoszczy im. Rudolfa Modrzejewskiego, oddany do użytku 16 listopada 1893. Był to w tym czasie najdłuższy most w Królestwie Prus 1325 m. Dwukrotnie poważnie uszkodzony 1939 i 1945, po ostatniej odbudowie skrócony do 1005 m i częściowo przeniesiony m.in. do Brzegu w 1954;
  • Cegielnia Fordon, obecnie Cegielnie Polskie, zespół fabryczny wyburzony w lipcu 2014;
  • Centrum Onkologii im. Prof. Franciszka Łukaszczyka – rozpoczęło swoją działalność 26 marca 1994 roku;


                                     

6. Komunikacja

Przez Fordon przejeżdżają linie autobusowe w następujących relacjach:

Linie autobusowe Dzienne:

  • 83 Tatrzańskie – Czyżkówko
  • 73 Eskulapa – Kapuściska w oznaczonych kursach skrócone kursy: do Łęgnowa, Dworca Bielawy w sezonie, Stomilu)
  • 82 Tatrzańskie – Zamczysko
  • 75 Przylesie – Ostromecko linia sezonowa
  • 65 Dworzec Leśne – Nad Wisłą – w oznaczonych kursach Łoskoń
  • 81 Tatrzańskie – IKEA w oznaczonych kursach trasa wydłużona do Tor Regatowy lub Przemysłowej; względnie skrócona do Centrum Onkologii
  • 69 Błonie – Tatrzańskie przez Centrum Onkologii
  • 74 Tatrzańskie – Wyścigowa w oznaczonych kursach skrócone kursy do Dworca Fordon
  • 89 Tatrzańskie – Błonie przez Kaliskiego/UTP

Nocne:

  • 33N Piaski – Tatrzańskie w oznaczonych kursach do Łoskoń/Zajezdnia
  • 32N Dworzec Błonie – Tatrzańskie w oznaczonych kursach do Łoskoń/Zajezdnia,
  • 31N Łoskoń/Zajezdnia – Dworzec Leśne w oznaczonych kursach do Podkowy

16 stycznia 2016 r. uruchomiono linię tramwajową do Fordonu. Na terenie Fordonu znajdują się 3 pętle tramwajowe:

  • Łoskoń
  • Przylesie pętla awaryjna
  • Niepodległości

Przez Fordon przejeżdżają 4 linie tramwajowe w następujących relacjach:

  • 3: Wilczak – Łoskoń
  • 7: Kapuściska - Niepodległości
  • 10: Las Gdański – Niepodległości
  • 5: Rycerska – Łoskoń

Przy ulicy Fordońskiej znajduje się kilka przystanków komunikacji międzymiastowej, skąd mieszkańcy dzielnicy Fordon mogą korzystać,docierając do Torunia, Unisławia, Warszawy itp.