Poprzednia

ⓘ Resort Bezpieczeństwa Publicznego




                                     

ⓘ Resort Bezpieczeństwa Publicznego

Resort Bezpieczeństwa Publicznego – resort pełniący rolę cywilnej służby specjalnej i kierujący formacją policyjną, i formacją więzienną przy Polskim Komitecie Wyzwolenia Narodowego, pierwszy zorganizowany organ bezpieczeństwa stworzony i obsadzony personalnie przez NKWD na wzór sowieckich organów bezpieczeństwa, w celu wprowadzenia podporządkowanego ZSRR systemu władzy komunistycznej na terenach Polski zajętych przez Armię Czerwoną i ochrony tego systemu. W myśl ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z 18 grudnia 1998 roku RBP PKWN uznany jest za organ bezpieczeństwa państwa. 31 grudnia 1944 przemianowany na Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego w związku z przekształceniem PKWN w Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej.

                                     

1. Rodowód organów bezpieczeństwa PRL

Rodowód cywilnego aparatu bezpieczeństwa sięga kwietnia 1944 roku. Wówczas blisko dwudziestoosobowa grupa Polaków rozpoczęła kurs w szkole Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD, numer 336 w Kujbyszewie. Do połowy 1944 roku przez podobne ośrodki w całym ZSRR przeszło co najmniej 217 przyszłych oficerów cywilnego i wojskowego aparatu bezpieczeństwa w Polsce. W takich ośrodkach szkoliła się także przyszła kadra oficerów innych narodowości, których kraje w najbliższym czasie miały być wyzwolone spod okupacji niemieckiej i poddane dominacji ZSRR, a ludzie ci mieli być narzędziem do utrzymania władzy i porządku komunistycznego w tych krajach.

                                     

2. Powołanie RBP

Resort Bezpieczeństwa Publicznego powstał w Moskwie. Powołany 21 lipca 1944 roku w stolicy ZSRR Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego PKWN miał w swym składzie 13 resortów, w tym Resort Bezpieczeństwa Publicznego RBP.

                                     

3. Organizacja i kierownictwo

27 lipca 1944 roku Resort Bezpieczeństwa Publicznego przeniesiono do Lublina, powierzając kierownictwo nad nim Stanisławowi Radkiewiczowi. Pierwszymi jednostkami powołanymi 1 sierpnia 1944 roku były: kontrwywiad kierowany przez Romana Romkowskiego, wydział personalny, na którego czele stanął Mikołaj Orechwa i sekretariat, którym kierował Julian Konar.

Pod koniec 1944 Resort Bezpieczeństwa liczył prawie 21 tysięcy ludzi, w tym 13 tysięcy funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, 4 tysiące żołnierzy Wojsk Wewnętrznych i około tysiąca funkcjonariuszy służb więziennych. W aparacie bezpieczeństwa służyło prawie 3 tysiące funkcjonariuszy.

                                     

3.1. Organizacja i kierownictwo Początkowa organizacja RBP

Kierownik - Stanisław Radkiewicz Sekretariat - Julian Konar Komendantura – Stefan Sobczak
  • Wydział Personalny - dyrektor mjr Mikołaj Orechwa
  • Wydział Kadr
  • Wydział Kartotek
  • Wydział Ochrony Rządu, przyszłe BOR - dyrektor Leon Andrzejewski
  • Wydział Finansowy - dyrektor Edward Kalecki
  • Wydział Łączności i Techniki Operacyjnej
  • Samodzielny Wydział Wywiadu - dyrektor p.o. od 28 grudnia 1944 roku Stefan Antosiewicz
  • Biuro Prawne - dyrektor Zygmund Braud
  • Wydział Śledczy - dyrektor Władysław Dominik
  • Wydział Cenzury - dyrektor Michał Rossner
  • Wydział Więzień i Obozów - dyrektor Teodor Duda do 1 X 1944 r, jako Sekcja Więzienna
  • Wydział Zaopatrzenia
  • Departament Kontrwywiadu - dyrektor płk Roman Romkowski
                                     

3.2. Organizacja i kierownictwo WUBP/PUBP

Równolegle z rozwijaniem Resortu Bezpieczeństwa Publicznego powoływano jednostki terenowe, tzw. Wojewódzkie Urzędy Bezpieczeństwa Publicznego WUBP i Powiatowe PUBP. Pierwszy Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego powołano w sierpniu 1944 roku, w Lublinie, pod kierownictwem Henryka Palki. 3 września 1944 roku pełnomocnik Resortu BP major Mieczysław Broniatowski zorganizował WUBP w Rzeszowie. W tym samym miesiącu Faustyn Grzybowski również pełnomocnik RBP powołał WUBP w Białymstoku, w którym działa już PUBP Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego kierowany przez Mikołaja Łojkę. WUBP dla Kielc, kierowany przez kapitana Hipolita Duliasza, a następnie przez majora Władysława Sobczyńskiego, utworzono początkowo 22 września 1944 roku w Rytwianach pod Staszowem, 12 listopada urząd przeniesiono do Sandomierza, a 20 stycznia 1945 roku do Kielc. Pod koniec listopada 1944 roku we wschodniej części województwa warszawskiego utworzono WUBP, kierowany przez majora Mieczysława Broniatowskiego wcześniej także utworzono PUBP w Siedlcach i Ostrowi Mazowieckiej oraz MUBP w Warszawie na Pradze, kierowany przez Bronisława Gabarę.



                                     

3.3. Organizacja i kierownictwo Etaty personalne

10 listopada 1944 r. zatwierdzono etaty personalne w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, mianowicie:

  • Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 51 osób
  • Gminny Urząd Bezpieczeństwa Publicznego przy posterunku MO – 3 osoby
  • Miejski Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 148 osób
  • Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 308 osób
                                     

3.4. Organizacja i kierownictwo Organizacja Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego

Schemat nowej struktury organizacyjnej WUBP został załączony w rozkazie Nr 0325/45WP Kierownika Wydziału Personalnego MBP majora Mikołaja Orechwy, do Kierownika Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie, majora Faustyna Grzybowskiego z dnia 16 lutego 1945 roku. Lecz poniższy schemat obowiązywał już w RBP, pod koniec 1944 roku.

Kierownik Urzędu
  • Utrzymuje łączność z najbardziej wartościowymi agentami, których osobiście werbuje.
  • Odpowiada za całokształt pracy urzędu, kieruje wszystkimi działaniami pracy urzędu, ale bezpośrednio kieruje pracami - Wydziału I, Wydziału personalnego, Wydziału walki z bandytyzmem, Milicji Obywatelskiej, i stawia konkretne operacyjne zadania jednostce Wojsk Wewnętrznych znajdującej się w danym województwie.
Zastępca Kierownika Urzędu
  • Werbuje osobiście agenturę i utrzymuje z nią łączność.
  • Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności, kieruje bezpośrednio pracami Wydziału II, Więzień i obozów, Kontroli prasy oraz sekretariatu.
Sekretariat Kierownika Urzędu
  • Przyjmuje korespondencję adresowaną do kierownika urzędu i jego zastępcy.
  • Kontroluje wykonanie rozkazów i rozporządzeń kierownika urzędu.
  • Wysyła korespondencję wychodzącą od kierownika urzędu i jego zastępcy.
  • Przygotowuje materiały do rozkazów i rozporządzeń podpisywanych przez kierownika urzędu lub jego zastępcę.
  • Wykonuje zadania otrzymane od kierowników urzędu i jego zastępcy.
Wydział Personalny
  • Organizuje szkolenie kadr aparatów Powiatowych Miejskich i aparatu wojewódzkiego.
  • Zbiera charakterystyki pracowników i przedstawia ich do awansów i odznaczeń.
  • Przygotowuje wnioski dla decyzji kierownika o przyjęcie do pracy oraz zwalnianie z pracy stałych pracowników etatowych.
  • Kontroluje kadry pracowników Milicji Obywatelskiej, więzień i obozów oraz cenzury wojskowej.
  • Kontroluje już pracujących i nowo przyjmowanych, sprawdzając prawdziwość podanych przez nich wiadomości, odnośnie ich życiorysów i danych o krewnych.
  • Prowadzi dokładną ewidencję przyjętych przez siebie do pracy, wprowadzając na ich karty ewidencyjne dane personalne.
  • Prowadzi śledztwo w wypadku popełnienia przestępstw przez pracowników.
Wydział I Kierownik Wydziału
  • Kieruje pracą całego wydziału oraz pracą kontrwywiadowczą Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego
  • Bezpośrednio kieruje Sekcjami - 1, 2, 3, i 8.
  • Osobiście werbuje agenturę i utrzymuje z nią łączność.
Zastępca Kierownika Wydziału
  • Osobiście werbuje agenturę i utrzymuje z nią łączność.
  • Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności.
  • Kieruje bezpośrednio pracami Sekcji - 4, 5, 6, i 7.
Sekretariat
  • Wykonuje zadania otrzymane od kierownika wydziału i jego zastępcy.
  • Wysyła korespondencję wychodzącą od kierownika wydziału.
  • Prowadzi ewidencje agentury.
  • Przyjmuje korespondencje adresowaną do kierownika wydziału.
Sekcja 1
  • Organizuje prace w kierunku wykrycia niemieckiej agentury, volksdeutschów, i innych niemieckich sługusów.
  • Werbuje, wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  • Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa, po linii walki z niemieckim szpiegostwem i volksdeutschami.
Sekcja 2
  • Werbuje, wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  • Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
  • Organizuje pracę przeciwko wszystkim antypaństwowym elementom, znajdującym się w różnych nielegalnych partiach i organizacjach, jak - sanacja, endecja, antypaństwowe elementy chłopskie i mniejszości narodowe.
Sekcja 3
  • Prowadzi pracę przeciwko wszystkim antypaństwowym elementom, które przenikają do partii rządzących, zaśmiecają je, oraz przeciwko wrogiej agenturze wśród duchowieństwa, inteligencji i młodzieży.
  • Werbuje wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  • Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 4
  • Werbuje, wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  • Organizuje pracę przeciwko wszystkim antypaństwowym elementom, znajdującym się w przemyśle i usiłującym organizować sabotaże, dywersje, szpiegostwo, szkodnictwo, w przemyśle państwowym oraz przeciwko prywatnym przemysłowcom, którzy świadomie nie dopuszczają do wykonania państwowych zadań gospodarczych.
  • Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 5
  • Prowadzi pracę przeciwko działalności antypaństwowej osób i organizacji, stawiających sobie za zadanie zwalczanie reformy rolnej, jak i innych posunięć rządu w dziedzinie rolnej.
  • Werbuje, wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  • Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
  • Prowadzi pracę przeciwko różnym wrogim agenturom, ukrywającym się we wsiach i folwarkach.
Sekcja 6
  • Prowadzi pracę przeciwko działalności antypaństwowej osób i organizacji, stawiających sobie za zadanie zdezorganizowanie transportu kolejowego, samochodowego, drogowego, rzecznego, morskiego i powietrznego oraz łączności: poczta, telefony, telegraf, radio - drogą organizacji sabotażu, szkodnictwa i dywersji, jak również przeciwko osobom pracującym w transporcie i łączności, a zajmującym się szpiegostwem na rzecz obcego mocarstwa.
  • Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
  • Werbuje, wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
Sekcja 7
  • Wykonuje zadania polecane przez kierownika lub zastępcę kierownika - Wydziału I.
  • Przeprowadza dla wszystkich pozostałych operacyjnych sekcji i wydziałów w województwie, wywiad lub zewnętrzną obserwacje obiektów.
Sekcja 8
  • Na podstawie materiałów otrzymanych od kierownictwa - Wydziału I, i na jego zlecenie, przeprowadza aresztowania i prowadzi śledztwo.
  • Werbuje w razie potrzeby agenturę spośród znajdujących się w śledztwie.
Wydział II Kierownik Wydziału
  • Szczególnie zajmuje się pracami Sekcji 1, Grupy Szyfrowej, Łączności Radiowej i laboratorium daktyloskopijnego.
  • Kieruje pracami całego Wydziału.
Zastępca Kierownika Wydziału
  • Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności.
  • Kieruje pracami Cenzury Wojennej i Biura Kontroli Prasy.
Sekcja 1
  • Na żądanie wydaje operacyjnym sekcjom informacje o elementach antypaństwowych znajdujących się w ewidencji.
  • Organizuje przechowanie i ewidencję depozytów aresztowanych i rzeczy skonfiskowane.
  • Organizuje przechowywanie Archiwum spraw zakończonych przez sekcje operacyjne.
  • Organizuje kartotekę szpiegów i dywersantów volksdeutschów, AK-owców, NSZ-owców i innych antypaństwowych elementów.
Grupa Szyfrowa
  • Zaszyfrowuje i odszyfrowuje telegramy.
Grupa Łączności Radiowej
  • Utrzymuje łączność radiową ze swoimi abonentami.
Wydział III Kierownik Wydziału
  • Kieruje pracami całego Wydziału, bezpośrednio kieruje sekcjami gospodarczą i finansową.
Zastępca Kierownika
  • Kieruje pracą Komendantury, Poczty Specjalnej, Sekcji Transportowej, Central Telefonicznej i Ambulatorium.
  • Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności.
Komendantura
  • Odpowiada za wewnętrzną i zewnętrzną ochronę budynku.
  • Wykonuje zarządzenia kierownika o ukaraniu pracowników.
  • Kieruje biurem przepustek, oraz wydaje pracownikom broń i przyjmuje ją od nich.
  • Utrzymuje i odpowiada za areszt wewnętrzny.
Poczta Specjalna
  • Przyjmuje pocztę tajną i rozdaje ją według marszruty.
Sekcja Finansowa
  • Przeprowadza kontrolę nad rozchodowaniem pieniędzy przez podległe urzędy.
  • Planuje wydatki dla Urzędu Wojewódzkiego i podległych Miejskich i Powiatowych Urzędów.
  • Rozdziela kredyty i finansuje podległe urzędy.
Sekcja Gospodarcza
  • Planuje i otrzymuje zaopatrzenie w żywność, umundurowanie i uzbrojenie dla urzędu wojewódzkiego i podległych mu urzędów.
Wydział walki z bandytyzmem
  • Przeprowadza przy pomocy agentury rozpracowanie band na terenie całego województwa i prowadzi ich likwidację.
  • Prowadzi śledztwa w sprawach wielkich bandyckich napadów.
Wydział więzień i obozów
  • Prowadzi polityczno-wychowawczą pracę zarówno wśród więźniów, jak i pracowników aparatu więzień i obozów.
  • Realizuje kontrolę stanu więzień i obozów na terenie swojego województwa.
  • Prowadzi ewidencję karanych więźniów na terenie swojego województwa.
  • Organizuje agenturę w więzieniach i obozach wśród skazanych przestępców, celem wykrycia nowych przestępstw nieujawnionych przez śledztwo i sąd.


                                     

4. Z resortów na ministerstwa

31 grudnia 1944 Józef Stalin przekształcił PKWN w Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej, a dotychczasowe resorty otrzymały status ministerstw. Także Resort Bezpieczeństwa Publicznego przekształcono na Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego MBP i dokonano poważnego powiększenia całego aparatu. Trzy miesiące później Komitet Centralny Polskiej Partii Robotniczej określił pożądane proporcje – jeden funkcjonariusz ministerstwa na dwustu obywateli.