Poprzednia

ⓘ Chaczkar




Chaczkar
                                     

ⓘ Chaczkar

Chaczkar – ormiańska kamienna stela lub płyta wotywna upamiętniająca szczególne wydarzenia lub osobę.

Chaczkary umieszczane są w:

  • murach świątyń,
  • wejściach grobowców,
  • na cmentarzach
  • na rozstajach dróg

Są ozdobione bogatą ornamentyką z krzyżem ormiańskim oraz napisem upamiętniającym zdarzenie lub fundatora.

                                     

1. Historia chaczkarów

Na obszarze Armenii skalne obeliski przy źródłach i obeliski związane z państwem Urartu powstawały jeszcze przed epoką hellenistyczną, a w tej epoce zwyczaj ich stawiania utrwalił się. Na początku IV w. n.e. Armenia przyjęła chrześcijaństwo jako religię panującą i nowo powstające obeliski wykonane w surowym głazie o przypadkowym kształcie zaczęto zdobić wizerunkiem niezdobionego krzyża równoramiennego z rozszerzającymi się, często rozwidlonymi końcówkami ramion. Właściwe chaczkary pojawiają się w V-VII w. n.e. i różnią się od starszych obelisków z krzyżem tym, że krzyż przybiera postać tzw. "skrzydlatego krzyża”, tzn. na wszystkich rozszerzających się wierzchołkach krzyża wykuwano ornamenty roślinne, przechodzące u podstawy krzyża w liście palmowe. Poza tym dominującym materiałem stał się znów kamień przede wszystkim czerwonawy tuf, a nie drewno jak na początku okresu chrześcijańskiego. Od IX w. blokowi skalnemu, z którego wykonuje się chaczkar nadaje się kształt prostokątnej, pionowo stojącej płyty. Od XII do XIV w. przypada największy rozkwit sztuki wykonywania chaczkarów i wtedy ostatecznie kształtuje się kanon tej formy. Skrzydlaty krzyż staje się nierównoramienny, z dłuższym ramieniem dolnym i zajmuje największą, środkową część płyty i znajduje się w specjalnie wykutej prostokątnej dużej, ale płytkiej niszy. U podstawy krzyża zwykle jest rozeta. Szerokie pasy obramiające z obu boków, z góry i czasami też z dołu niszę tworzą dodatkowe pola, przy czym najszerszy i najbardziej wystający jest górny pas. Wszystkie te elementy są bardzo bogato dekorowane ornamentyką roślinną i/lub figuralną. Na chaczkarze często wykuwano też inskrypcję okolicznościową, upamiętniającą zmarłego lub jakieś wydarzenie.

                                     

2. Chaczkary na świecie

Chaczkary powstawały na całym obszarze historycznej Armenii, jednak na wielu obszarach obecnie azerskich, tureckich poza obecnym państwem ormiańskim zostały zniszczone, np. stary cmentarz w Dżulfie, na którym było 20 tys. chaczkarów, był niszczony już w okresie komunizmu, po upadku którego zostało 2700 płyt, będących najliczniejszym nagromadzeniem tego typu obiektów na świecie. Cała nekropolia została zniszczona przez Azerów, w tym przez wojsko azerskie w okresie od 1998 do końca 2005 r. Po zniszczeniu tego zabytku największym światowym nagromadzeniem zabytkowych chaczkarów stał się cmentarz w Noratus, obejmujący przeszło 800 sztuk starych płyt, od IX w. n.e.

                                     

3. Chaczkary w Polsce

  • Szczecinek - przy kościele Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Szczecinku
  • Wrocław – róg Janickiego i pl. Dominikańskiego
  • Elbląg – przed kościołem Bożego Miłosierdzia
  • Gdańsk – przy kościele św. Piotra i Pawła odsłonięty w 2009 – dar ormiańskiej fundacji Piunik, jako znak przyjaźni Ormian i Polaków.
  • Łódź – przy kościele parafii Najświętszej Maryi Panny Łaskawej w Łodzi
  • Kraków – na dziedzińcu kościoła św. Mikołaja
  • Klebark Wielki – przy Sanktuarium Relikwii Krzyża Świętego
  • Lublin – pl.Kochanowskiego przy kościele Wniebowzięcia NMP Zwycięskiej

Użytkownicy również szukali:

chaczkar w warszawie, chaczkar, krzyż ormiański znaczenie,

...
...
...