Poprzednia

ⓘ Więzienie na Łukiszkach




Więzienie na Łukiszkach
                                     

ⓘ Więzienie na Łukiszkach

Więzienie na Łukiszkach – najstarsze więzienie na Litwie, położone w śródmieściu Wilna, 300 m od zabudowań Sejmu, blisko pl. Łukiskiego, w zaułku Łukiskim 6 ; nazwy ul. we wcześniejszym okresie to Московская, Moskiewska, Więzienna, Kalėjimo. Jedno z najbardziej okrutnych miejsc odosobnienia Polaków w rosyjskim i radzieckim systemie represji, obok Łubianki i Lefortowa w Moskwie, Kriestów w ówczesnym Piotrogrodzie czy Brygidek we Lwowie.

                                     

1. Historia

Pierwszy obiekt więzienia wybudowano po 1837, zmodernizowano w latach 1867-1890. Rosnące szybko potrzeby zmusiły władze carskie do wybudowania w tym miejscu w latach 1901-1904 całego kompleksu obiektów łącznie na 700 osadzonych według proj. G.A. Trambickiego, wzorowanego na wybudowanym w 1884 więzieniu Kresty Кресты w Petersburgu. W owym czasie to było jeden z najbardziej nowoczesnych tego typu obiektów – z własną studnią artezyjską, siecią wodociągową i kanalizacyjną, centralnym ogrzewaniem i systemem wentylacyjnym. Był wyposażony w kuchnię, piekarnię, łaźnię, pralnię, dom mieszkalny dla funkcjonariuszy. W budynku więziennym na trzech górnych piętrach 2.3.4 mieścił się też kościół katolicki, zaprojektowany w stylu romańskim. Zlokalizowany na 3 piętrze ołtarz wykonano z marmuru według proj. płk. inż. K.P. Kelczewskiego. Pomyślano również o zlokalizowaniu synagogi. W 1905 dobudowano z żółtego kamienia cerkiew prawosławną św. Mikołaja Cudotwórcy Šv. Mikalojus Stebukladarys/Св. Никола Чудотворец. Całkowity koszt inwestycji zamknął się w kwocie 969 tys. rubli.

Miejsce kaźni przedstawicieli wielu narodów – Białorusinów, Litwinów, Żydów, a także tysięcy Polaków, uczestników powstań i żołnierzy AK, w którym przetrzymywano więźniów politycznych za czasów carskich, hitlerowskich Gestapo, litewskich Sauguma i sowieckich NKWD i KGB. Niejednokrotnie przebywało w nim od 2.000 do 16.000 osób jednocześnie.

W czerwcu 1941, pod koniec tzw. pierwszej okupacji sowieckiej, NKWD wymordowała dużą grupę więźniów. W trakcie późniejszej okupacji niemieckiej do więzienia przywożono Żydów z Getta, których rozstrzeliwano w Ponarach Paneriai.

Obecnie pełni rolę aresztu i więzienia – przebywa w nim około 1.100 osób, w tym po wyroku około 200 osadzonych. Zatrudnia około 250 funkcjonariuszy. Istnieją plany jego prywatyzacji i przekształcenia na hotel.

                                     

2. Upamiętnienie

Martyrologia Polaków osadzanych, więzionych i mordowanych w więzieniu Łukiszki przez siepaczy carskich, sowieckich i niemieckich po 1990 została upamiętniona na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, "ŁUKISZKI 1861 - 1864, 1940 - 1945”.

                                     

3. Przebywali na Łukiszkach

  • Zbigniew Skłodowski, przywódca Szarych Szeregów na Litwie
  • Jonas Vileišis, litewski wydawca i dyplomata
  • Jakub Wygodzki, polsko-litewski polityk żydowskiego pochodzenia
  • Franciszek Olechnowicz, białoruski pisarz, działacz kulturalny i narodowy
  • Menachem Begin, premier Izraela w latach 1977-1983
  • Mykolas Burokevičius, I sekretarz KC KPL–KPZR
  • Leopold Tyrmand, polski pisarz i publicysta, popularyzator jazzu w Polsce
  • Maria Rzeuska, nauczycielka, publicystka, członkini konspiracji
  • Tomasz Zan, poeta
  • Barbara Skarga, humanistka, filozof, etyk, historyk filozofii, siostra Hanny Skarżanki
  • Maksim Harecki, białoruski działacz polityczny, pisarz
  • Bertrand Cantat, piosenkarz francuski
  • Feliks Dzierżyński, twórca i szef Czeka, GPU i OGPU
  • Mykolas Biržiška, polityk litewski
  • Kazimierz Pietkiewicz, socjalista polski


                                     

4. Warte odnotowania

  • W akcji odbicia z więzienia na Łukiszkach Eugeniusza Chylińskiego w 1942 wzięła udział Hanna Skarżanka, ówcześnie żołnierz Kedywu Okręgu Wileńskiego AK.
                                     
  • zakładach karnych: więzieniu na Łukiszkach oraz więzieniu przy ul. Ponarskiej. Były to dwa z trzech więzień funkcjonujących na terenie okupowanej Wileńszczyzny
  • Została aresztowana przez władze radzieckie w lipcu 1940 roku, była więziona na Łukiszkach do czerwca 1941 roku, od jesieni tego roku przebywała w Warszawie
  • wszystkich jezuitów i uwięziono ich na Łukiszkach W tym samym roku Jonas Mulokas doprowadził do zamiany hełmów na stylizowane korony Jagiellonów. W 1944
  • opanował więzienie na Łukiszkach i uwolnił dużą grupę aresztowanych. 13 lipca pchor. Jerzy Jensch Krepdeszyn z częścią plutonu osłonowego zlikwidował na Górze
  • Zameczek 1894 - 1900, J. Januszewski, A. Filipowicz - Dubowik Więzienie na Łukiszkach Muzeum Ofiar Ludobójstwa w Wilnie Sobór Przeczystej Bogurodzicy
  • w stanie silnego wzburzenia duchowego Po odbyciu kary w więzieniu na Łukiszkach Muraszko zmienił nazwisko i służył w Korpusie Ochrony Pogranicza, a
  • zdobyły więzienie i uwolniły więźniów politycznych, wśród nich Dzierżyńskiego. Po wyjściu na wolność poparł on nurt bolszewicki rewolucji lutowej. Na łamach

Użytkownicy również szukali:

...
...
...