Poprzednia

ⓘ Archidiecezja gdańska




Archidiecezja gdańska
                                     

ⓘ Archidiecezja gdańska

Archidiecezja Gdańska – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w Kościele katolickim w Polsce. Ustanowiona diecezją 30 grudnia 1925 przez papieża Piusa XI bullą "Universa christifidelium cura”. Podniesiona do rangi archidiecezji przez Jana Pawła II 25 marca 1992 bullą "Totus Tuus Poloniae Populus”.

                                     

1.1. Historia Powstanie diecezji gdańskiej

W okresie przedrozbiorowym Gdańsk i okolice były częścią diecezji włocławskiej, a od 1821 na mocy bulli "De salute animarum” O zbawieniu dusz – Piusa VII, tereny te stały się częścią diecezji chełmińskiej. Po I wojnie światowej i utworzeniu Wolnego Miasta Gdańsk – 28 czerwca 1919, kwestia przynależności kościelnej wymagała nowych ustaleń uwzględniających nowe granice polityczne. W efekcie 21 kwietnia 1922 papież Pius XI ustanowił administrację apostolską w Wolnym Mieście Gdańsk. Administracja utworzona była z części diecezji chełmińskiej tereny na lewym brzegu Wisły i warmińskiej Żuławy Wiślane, a jej administratorem został bp. Edward O’Rourke – dotychczasowy delegat apostolski na kraje bałtyckie.

30 grudnia 1925 papież Pius XI wydał bullę "Universa christifidelium cura” erygującą diecezję gdańską z prawem egzempcji, a jej pierwszym biskupem diecezjalnym został bp. Edward O’Rourke – dotychczasowy administrator apostolski.

                                     

1.2. Historia Dwudziestolecie międzywojenne

W roku 1934 prezydentem Senatu Wolnego Miasta Gdańska został Arthur Greiser, a wybory samorządowe w powiatach Wolnego Miasta dały zwycięstwo NSDAP – co świadczyło o wzroście tendencji nacjonalistycznych wśród społeczeństwa i wrogiej postawie nazistów wobec Kościoła.

W dniach 10–12 grudnia 1935 odbyły się obrady I Gdańskiego Synodu Diecezjalnego.

12 czerwca 1938 bp Edward O’Rourke popadł w spór z władzami Wolnego Miasta o rozwój polskich sieci parafii katolickich, co doprowadziło go do rezygnacji z funkcji biskupa diecezjalnego.

Dnia 13 czerwca 1938 papież Pius XI mianował nowym ordynariuszem gdańskim – ks. Karola Marię Spletta.

                                     

1.3. Historia II wojna światowa

1 września 1939 wybuchła II wojna światowa, podczas której na terenie diecezji, zniszczeń odniosło wiele świątyń i obiektów sakralnych. Po zakończeniu wojny w 1945 i zdobytym przez Armię Czerwoną Gdańsku, nastąpiły masowe wyjazdy Niemców oraz przyjazdy polskich przymusowych wysiedleńców z Kresów Wschodnich i Polski Centralnej. 27 grudnia 1956 do RFN wyjechał również biskup Karol Splett, który został 2 lutego 1946 skazany przez władze Polski Ludowej na 8 lat więzienia oraz konfiskatę mienia i osadzony w Zakładzie Karnym we Wronkach. Następnie internowany w klasztorach: w Borku Starym od sierpnia 1953 i Dukli od grudnia 1953 do grudnia 1956.

                                     

1.4. Historia Czasy PRL

W dniu 4 września 1945 ks. Andrzej Wronka został ustanowiony administratorem apostolskim diecezji gdańskiej. Pełnił on tę funkcję do 26 stycznia 1951 roku, kiedy to władze komunistyczne zmusiły go do opuszczenia diecezji gdańskiej.

27 stycznia 1951 wikariuszem kapitulnym diecezji gdańskiej został ks. Jan Cymanowski. Pełnił on tę funkcję do 8 grudnia 1956 roku.

Dnia 29 kwietnia 1951 papież Pius XII mianował ks. Edmunda Nowickiego biskupem koadiutorem sedi datus w Gdańsku, jednak administrację nad diecezją nadal sprawował ks. Cymanowski.

W dniu 8 grudnia 1956 odwilż w stosunkach Państwo–Kościół pozwoliła na przejęcie administracji w diecezji gdańskiej przez bpa. Edmunda Nowickiego.

Dnia 27 października 1957 bp Nowicki wydał dekret erygujący Biskupie Seminarium Duchowne w Gdańsku Oliwie.

18 stycznia 1959 bp Lech Kaczmarek został sufraganem diecezji gdańskiej.

W dniach 18 sierpnia–23 października 1960 cudowny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej nawiedził diecezję gdańską.

7 marca 1964 bp. Karol Marii Spletta zmarł w Düsseldorfie.

W roku 1964 bp Edmund Nowicki został ordynariuszem gdańskim i pełnił tę funkcję do dnia 10 marca 1971, kiedy zmarł. W związku z tym wikariuszem kapitulnym diecezji został bp Lech Kaczmarek.

W dniach 28–29 maja 1966 odbyły się obchody Tysiąclecia Chrześcijaństwa w Gdańsku z udziałem prymasa Stefana Wyszyńskiego i przedstawicieli Episkopatu.

W dniu 2 grudnia 1971 bp Lech Kaczmarek został ordynariuszem diecezji gdańskiej.

12 czerwca 1972 bp Kazimierz Kluz został sufraganem diecezji gdańskiej.

W dniu 28 czerwca 1972 papież Paweł VI wydał bullę Episcoporum Poloniae coetus reorganizującą administrację kościelną na Ziemiach Zachodnich. Do tej pory diecezja gdańska należała do metropolii gnieźnieńskiej.

W roku 1972 powstało Gdańskie Towarzystwo Teologiczne. W tym roku ukazał się również pierwszy numer periodyku naukowego Studia Gdańskie.

W dniach 25 września – 20 grudnia 1973 odbyły się obrady II Synodu Diecezji Gdańskiej.

W roku 1975 obchodzono uroczystości Pięćdziesięciolecia Diecezji Gdańskiej.

W 1980, podczas wydarzeń sierpniowych kapłani gdańscy aktywnie zaangażowali się w pomoc duszpasterską w zakładach pracy Trójmiasta.

3 listopada 1976 bp Lech Kaczmarek otworzył Biskupi Sąd Duchowny Diecezji Gdańskiej.

17 września 1978 bp Lech Kaczmarek erygował Gdańską Kapitułę Katedralną przy katedrze Trójcy Przenajświętszej w Oliwie.

Dnia 5 grudnia 1982 zmarł bp Kazimierz Kluza.

W dniu 23 marca 1983 bp Tadeusz Gocłowski został sufraganem diecezji gdańskiej. Pełnił on tę funkcję do 31 grudnia 1984 roku.

W dniu 27 listopada 1983 ukazał się pierwszy numer Gdańskiego Dwutygodnika Katolickiego Gwiazda Morza.

23 lutego 1984 powstał Gdański Instytut Pastoralny.

Dnia 31 lipca 1984 zmarł bp Lech Kaczmarek, a administratorem diecezji został bp Tadeusz Gocłowski.

31 grudnia 1984 bp Tadeusz Gocłowski został ordynariuszem diecezji gdańskiej.

W dniach 11–12 czerwca 1987 papież Jan Paweł II odwiedził diecezję gdańską. Podczas wizyty spotkał się z Lechem Wałęsą w Oliwie, z chorymi w Bazylice Mariackiej i z młodzieżą na Westerplatte oraz odprawił mszę świętą dla ludzi pracy na gdańskiej Zaspie. Podczas tej mszy koronował on Cudowny Obraz Matki Boskiej Trąbkowskiej.



                                     

1.5. Historia Czasy współczesne

Dnia 25 marca 1992 Jan Paweł II wydał bullę "Totus Tuus Poloniae Populus” reorganizującą administrację kościelną w Polsce. Zgodnie z tą bullą diecezję gdańską podniesiono do rangi archidiecezji i utworzono metropolię gdańską – łącząc dotychczasową diecezję gdańską i nowo powstałe diecezje: pelplińską i toruńską. Pierwszym arcybiskupem metropolitą został dotychczasowy ordynariusz gdański – Tadeusz Gocłowski. Archidiecezja gdańska utraciła na rzecz diecezji elbląskiej, dekanaty żuławskie: nadmorski, nowodworski, nowostawski i malborski. Do archidiecezji gdańskiej przyłączono 7 dekanatów z diecezji chełmińskiej: Gdynia i II, Puck, Wejherowo i II, Żarnowiec i Żukowo.

W dniach 5–6 czerwca 1999 papież Jan Paweł II odwiedził archidiecezję i metropolię gdańską, podczas swojej VII pielgrzymki do Polski. Odprawił on Mszę święta na sopockim Hipodromie, podczas której koronował cudowny obraz Matki Boskiej Wejherowskiej papieskimi koronami.

20 kwietnia 2000 papież Jan Paweł II mianował ks. dr Józefa Szamockiego biskupem pomocniczym diecezji toruńskiej ze stolicą tytularną Clypia. Święcenia biskupie otrzymał 27 maja 2000 w bazylice katedralnej w Toruniu. Udzielił mu ich Andrzej Suski – biskup diecezjalny toruński, któremu asystowali Tadeusz Gocłowski – arcybiskup metropolita gdański i Henryk Muszyński – arcybiskup metropolita gnieźnieński.

24 stycznia 2005 papież Jan Paweł II przyjął rezygnację gdańskiego biskupa pomocniczego Zygmunta Pawłowicza i mianował ks. prałata dr. Ryszarda Kasynę biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej ze stolicą tytularną Dices. Święcenia biskupie otrzymał 2 kwietnia 2005 w bazylice Mariackiej w Gdańsku. Głównym konsekratorem był abp Józef Kowalczyk – nuncjusz apostolski w Polsce, a współkonsekratorami Tadeusz Gocłowski – arcybiskup metropolita gdański i Piotr Libera – biskup pomocniczy katowicki.

W 2007 roku Gdańskie Seminarium Duchowne obchodziło swój jubileusz 50–lecia istnienia – 27 października.

17 kwietnia 2008 obchodzona była 25. rocznica sakry biskupiej arcybiskupa Tadeusza Gocłowskiego. Tego dnia papież Benedykt XVI przyjął rezygnację abp Gocłowskiego i mianował dotychczasowego biskupa warszawsko-praskiego – abp Sławoja Leszka Głódzia, nowym metropolitą gdańskim.

W dniu 18 marca 2010 zmarł biskup Zygmunt Pawłowicz.

27 października 2012 papież Benedykt XVI mianował dotychczasowego biskupa pomocniczego archidiecezji gdańskiej Ryszarda Kasynę – biskupem diecezjalnym diecezji pelplińskiej.

Dnia 22 lutego 2013 papież Benedykt XVI mianował ks. prał. Mirosława Adamczyka nuncjuszem apostolskim w Liberii oraz arcybiskupem tytularnym Otriculum. Święcenia biskupie otrzymał 27 kwietnia 2013 w bazylice archikatedralnej Trójcy Świętej w Oliwie. Udzielił mu ich kardynał Kazimierz Nycz – metropolita warszawski, któremu asystowali Sławoj Leszek Głódź – arcybiskup metropolita gdański i abp Savio Hon Tai-Fai – sekretarz Kongregacji ds. Ewangelizacji Narodów.

21 grudnia 2013 papież Franciszek mianował ks. dr Wiesława Szlachetkę biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej ze stolicą tytularną Vageata. Święcenia biskupie otrzymał 4 stycznia 2014 w archikatedrze oliwskiej. Udzielił mu ich abp Celestino Migliore – nuncjusz apostolski w Polsce, któremu towarzyszyli Sławoj Leszek Głódź – arcybiskup metropolita gdański i abp Henryk Muszyński – prymas senior.

Dnia 26 września 2015 papież Franciszek mianował ks. prał. dr Zbigniewa Zielińskiego biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej ze stolicą tytularną Medeli. Święcenia biskupie otrzymał 24 października 2015 w bazylice archikatedralnej w Oliwie. Głównym konsekratorem był Sławoj Leszek Głódź – arcybiskup metropolita gdański, a współkonsekratorami arcybiskup Celestino Migliore – nuncjusz apostolski w Polsce i Tadeusz Gocłowski – arcybiskup senior gdański.

W dniu 3 maja 2016 w uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w Gdańsku, zmarł arcybiskup Tadeusz Gocłowski – biskup diecezjalny gdański w latach 1984–2008 od 1992 pierwszy arcybiskup metropolita gdański.

Dnia 1 grudnia 2018 abp Sławoj Leszek Głódź – metropolita gdański, dekretem biskupim ustanawia ROK 2019: Archidiecezjalnym Rokiem Jubileuszowym Błogosławionych Męczenników okresu II Wojny Światowej – w 20. rocznicę beatyfikacji męczenników oraz w 80. rocznicę wybuchu II wojny światowej.

                                     

2. Biskupi

  • Biskup pomocniczy/Wikariusz generalny: ks. bp Wiesław Szlachetka od 2014
  • Biskup diecezjalny: ks. abp Sławoj Leszek Głódź metropolita gdański od 2008
  • Biskup pomocniczy/Wikariusz generalny: ks. bp Zbigniew Zieliński od 2015
                                     

3. Instytucje

  • Caritas Archidiecezjalne
  • Gdańskie Seminarium Duchowne
  • Kuria Metropolitalna
  • Trybunał Metropolitalny
  • Archiwum Archidiecezjalne
  • Muzeum Archidiecezjalne
  • Gdańska Kapituła Katedralna
                                     

4. Kapituły

  • Kapituła Kolegiacka Staroszkocka erygowana 21.04.2011 przy parafii św. Ignacego z Loyoli w Gdańsku Oruni.
  • Kapituła Archikatedralna Gdańska erygowana 17.09.1978 przy Bazylice Archikatedralnej pw. Trójcy Świętej w Gdańsku Oliwie;
  • Kapituła Kolegiacka Wejherowska erygowana 14.09.1995 przy parafii Świętej Trójcy w Wejherowie;
  • Kapituła Kolegiacka Gdyńska erygowana 26.06.2001 przy Bazylice Morskiej pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Gdyni;
  • Kapituła Kolegiacka Gdańska erygowana 22.06.2001 przy parafii Najświętszego Serca Jezusowego w Gdańsku Wrzeszczu;
                                     

5. Główne świątynie

  • Bazylika Archikatedralna Trójcy Świętej w Gdańsku Oliwie rocznica poświęcenia: 14 sierpnia
  • Bazylika Konkatedralna Wniebowzięcia NMP w Gdańsku Bazylika Mariacka
                                     

6. Bazyliki mniejsze

  • Bazylika Archikatedralna Trójcy Świętej w Gdańsku Oliwie od 1976;
  • Bazylika Konkatedralna Wniebowzięcia NMP w Gdańsku – Bazylika Mariacka od 1965;
  • Bazylika kolegiacka NMP Królowej Polski w Gdyni – Bazylika Morska od 2019.
  • Bazylika św. Mikołaja w Gdańsku od 1929;
  • Bazylika św. Brygidy w Gdańsku od 1991;
                                     

7. Sanktuaria

  • NMP Wspomożycielki Wiernych w Rumi;
  • Św. Maksymiliana w Gdyni.
  • Matki Bożej Brzemiennej w Gdańsku Matemblewie;
  • Królowej Polskiego Morza w Swarzewie,
  • Wniebowzięcia NMP w Gdańsku;
  • Matki Boskiej Łęgowskiej – Królowej Polski, Orędowniczki Pojednania w Łęgowie;
  • Matki Bożej Oliwskiej w Gdańsku;
  • Matki Boskiej Fatimskiej w Gdańsku;
  • Miłosierdzia Bożego w Gdańsku;
  • Matki Bożej Patronki Ludzi Pracy w Gdańsku;
  • Matki Bożej Ostrobramskiej w Gdańsku;
  • Matki Boskiej Saletyńskiej w Gdańsku;
  • Matki Boskiej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski w Gdyni;
  • Matki Boskiej Wejherowskiej w Wejherowie,
  • Św. Wojciecha w Gdańsku;
  • Matki Boskiej Trąbkowskiej w Trąbkach Wielkich;
                                     

8. Kalwaria Wejherowska

Kalwaria Wejherowska była czwartą kalwarią po Zebrzydowskiej, Pakoskiej i Żmudzińskiej. Powstała w czasach Rzeczypospolitej szlacheckiej.

Inicjatorem jej utworzenia i głównym fundatorem był wojewoda malborski Jakub Wejher. Starania o zgodę władz kościelnych Wejher wszczął prawdopodobnie równocześnie z lokowaniem Wejherowskiej Woli – późniejszego Wejherowa. Jeden z cystersów oliwskich – o. Robert z Werden, wyliczył odległości pomiędzy stacjami przyszłej kalwarii opierając się na faktycznych pomiarach Drogi Chrystusa w Jerozolimie i oznaczył krzyżami w terenie, lokalizację przyszłych kaplic.

Biskup włocławski i pomorski Mikołaj Wojciech Gniewosz zezwolił na budowę kalwarii 9 czerwca 1649. Od razu przystąpiono do wznoszenia kaplic. Ich fundatorami byli nie tylko Jakub Wejher i członkowie jego rodziny, ale też współpracownicy i przyjaciele wojewody. Kościół szybko docenił znaczenie Kalwarii Wejherowskiej znajdującej się na terenie silnych wpływów reformacji.

Dlatego już w 1661 na prośbę Wejhera papież Aleksander VII wydał bullę przyznającą na dziesięć lat odpust zupełny pątnikom odwiedzającym kalwarię. Ponieważ liczba pielgrzymów wciąż rosła, przywilej papieski był kilkukrotnie odnawiany, aż w 1717 Święta Kongregacja Odpustów i Relikwii zadecydowała – przyznać Wejherowu odpust zupełny na wieczność.



                                     

9. Kolegiaty

  • Bazylika kolegiacka pw. NMP Królowej Polski w Gdyni od 2001;
  • Kolegiata Wejherowska pw. Świętej Trójcy w Wejherowie od 1995;
  • Kolegiata Staroszkocka pw. św. Ignacego z Loyoli w Gdańsku Starych Szkotach od 2011.
  • Kolegiata Gdańska pw. Serca Jezusowego w Gdańsku Wrzeszczu od 2001;
                                     

10.1. Dekanaty Rozwój sieci dekanalnej

W 1925 w chwili erekcji diecezji były tylko dwa dekanaty:

  • Gdański – obejmujący parafie z diecezji chełmińskiej,
  • Nowostawski – obejmujący parafie z diecezji warmińskiej.

23 sierpnia 1931 bp Edward O’Rourke dokonał nowego podziału diecezji na 5 dekanatów:

  • Gdańsk – wieś Danzig – Land Pruszcz Gdański – Praust
  • Nowodworski Tiegenhof
  • Gdański II
  • Gdański I
  • Nowostawski Neuteich

1 października 1966 bp Edmund Nowicki ustanowił nowy dekanat Gdański II, obejmujący parafie Wrzeszcza, Brętowa, Letnicy, Brzeźna i Nowego Portu. Z dekanatu wyłączono Oliwę i Sopot, tworzące od tej pory dekanat Gdański III.

1 lutego 1979 bp Lech Kaczmarek ustanowił dekanat Wyżyny Gdańskie z siedzibą urzędu dziekańskiego w Trąbkach Wielkich.

3 sierpnia 1986, w związku z rozwojem sieci parafialnej bp Tadeusz Gocłowski dokonał nowego podziału diecezji na 11 dekanatów:

  • Sopot VI
  • Gdańsk Oliwa Gdańsk V
  • Gdańsk Dolne Miasto Gdańsk II
  • Gdańsk Wrzeszcz Gdańsk IV
  • Gdańsk Południe Gdańsk III
  • Gdańsk Śródmieście Gdańsk I

W 1990 roku bp Tadeusz Gocłowski z części dekanatu Pruszcz Gdański utworzył dekanat Żuławy Steblewskie.

W dniu 3 maja 2006 na mocy kurendy nr 34/2006 – wydanej 25 kwietnia, abp Tadeusz Gocłowski dokonał dwóch podziałów. Pierwszy to podział dekanatu Gdańsk Południe na dwa odrębne: Gdańsk Łostowice oraz Gdańsk Siedlce, a drugi to podział dekanatu Wyżyny Gdańskie na: Kolbudy oraz Trąbki Wielkie.



                                     

10.2. Dekanaty Obecne dekanaty Archidiecezji Gdańskiej

Obecnie w skład archidiecezji wchodzą 24 dekanaty.

                                     

11. Gdańscy Błogosławieni

Męczennicy z okresu II wojny światowej

Wśród 108 męczenników z okresu II wojny światowej, związanymi z ziemią pomorską i kociewiem oraz archidiecezją gdańską są:

  • bł. Marian Górecki – prezbiter, kapelan harcerski Wolnego Miasta Gdańsk;
  • bł. Franciszek Rogaczewski – prezbiter, działacz polski w Wolnym Mieście Gdańsku;
  • bł. Alicja Kotowska – zakonnica, zmartwychwstanka, przełożona Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstanek w Wejherowie w latach 1934–1939;
  • bł. kmdr ppor. Władysław Miegoń – starszy kapelan Wojska Polskiego, kapelan Floty i administrator parafii Matki Bożej Częstochowskiej w Gdyni, uczestnik wojny polsko–bolszewickiej i kampanii wrześniowej, kawaler Orderu Virtuti Militari, patron Wojska Polskiego.
  • bł. Bronisław Komorowski – prezbiter, działacz i polityk polskiego ruchu narodowego w Gdańsku oraz kapelan harcerski Wolnego Miasta Gdańsk;