Poprzednia

ⓘ Konkatedra św. Stanisława Biskupa w Ostrowie Wielkopolskim




Konkatedra św. Stanisława Biskupa w Ostrowie Wielkopolskim
                                     

ⓘ Konkatedra św. Stanisława Biskupa w Ostrowie Wielkopolskim

Konkatedra św. Stanisława Biskupa Męczennika - zwana farą, trzecia kapituła w Diecezji Kaliskiej, druga pośród katedr i konkatedr polskich, wybudowana w stylu neoromańskim. Położona w Śródmieściu, przy pl. Stefana Rowińskiego w Ostrowie Wielkopolskim, otoczona kompleksem zabytkowych budynków parafii.

                                     

1.1. Historia Drugi kościół, 1782-1906

W związku z zapoczątkowanym w XVIII w. przyspieszonym rozwojem Ostrowa pojawiła się konieczność budowy nowej, większej świątyni. Powstała ona, dzięki właścicielowi miasta Michałowi Radziwiłłowi, w latach 1781-1782, na miejscu pierwszego kościoła. Nigdy nie dokonano konsekracji. Jego dobrodziejami i patronami byli między innymi książęta Bogusław Fryderyk Radziwiłł i Wilhelm Radziwiłł. Była to obszerna, drewniana świątynia wybudowana na planie bazylikowym, z trzema nawami, o bogatym wyposażenia wnętrza w 1906 roku było w niej 9 ołtarzy. Obok stała prosta drewniana dzwonnica. Z "drugim kościołem" związani byli między innymi ks. Augustyn Szamarzewski, ks. książę Edmund Radziwiłł, ks. Wincenty Głębocki, ks. Edmund Dalbor, ks. Edward Likowski. Świątynię rozebrano, w związku budową nowej, w 1906, a jego wyposażenie przekazano innym parafiom. Głównym źródłem informacji o "drugim" kościele jest wydana w 1906 roku praca Stary kościół parafialny w Ostrowie autorstwa ks. Arkadiusza Lisieckiego.

                                     

1.2. Historia Trzeci kościół, od 1906

Szybki rozwój Ostrowa na przeł. XIX i XX w. oraz rosnący wśród mieszkańców miasta udział katolików wymusił budowę nowego kościoła. Autorem pierwszego projektu został Sylwester Pajzderski, kolejnego w oparciu o pierwszy Roger Sławski. Zdecydowano się na odwołania do stylu romańskiego, aby odróżnić kościół od budowanych przez Niemców świątyń gotyckich. Kamień węgielny pod budowę wmurowano w 1904 roku, w 500 rocznicę powstania pierwszego ostrowskiego kościoła. Nowa fara powstała staraniem m.in. księdza Walentego Śmigielskiego który jednak nie dożył ukończenia budowy, a głównym fundatorem został książę Ferdynand Radziwiłł. Poświęcenie odbyło się 30 września 1906, a konsekracja 6 października.

Proboszczem parafii od 1906 do połowy 1915 był ks. Henryk Zborowski.

W 1920 Jarosław Iwaszkiewicz pisał o kościele: najładniejszy z kościołów współczesnych, jakie widziałem, szczególnie we środku, biały marmurowy, taki artystycznie wykończony w każdym szczególe, że robi nadzwyczajne wrażenie. W 1929 wykonano polichromię Henryk Jackowski-Nostitz, której zdecydowana kolorystyka nie wpisuje się jednak w ogólną koncepcję kościoła.

W 1976 fara została nawiedzona przez obraz Matki Boskiej Częstochowskiej - w uroczystościach uczestniczyli prymas Stefan Wyszyński i kardynał Karol Wojtyła. 25 marca 1992, bullą Jana Pawła II wyniesiono farę do rangi konkatedry diecezji kaliskiej.

Do 29 czerwca 2007 proboszczem był ks. prałat Alfred Mąka. Spośród wcześniejszych wymienić należy m.in. ks. Stanisława Matuszczaka i ks. Leona Płotkę, a wikariuszem w parafii był, późniejszy prałat, ks. Czesław Majorek.

Od 1 lipca 2007 decyzją bpa Stanisława Napierały proboszczem parafii św. Stanisława Biskupa Męczennika został ks. prałat Tomasz Ilski, który 8 maja 2008 roku został podniesiony do godności prałata kapituły konkatedralnej. Przeszedł na emeryturę dnia 30 czerwca 2015 roku i decyzją biskupa Edwarda Janiaka zamieszkał w Domu Katolickim na terenie parafii.

Od 1 lipca 2015 decyzją bpa Edwarda Janiaka proboszczem parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika został ks. kanonik Krzysztof Nojman, który w latach 1994-1998 był wikariuszem w tej parafii. Uroczyste wprowadzenie na urząd proboszcza odbyło się 4 lipca 2015 roku.

Podczas uroczystości odbywających się w konkatedrze oprawę muzyczną zapewnia chór konkatedralny.

                                     

1.3. Historia Kult św. Anny

Trwa w parafii nieprzerwanie od 1632. Najstarszym zabytkiem kościoła jest malowany na desce obraz św. Anna z XVII w.

                                     

2. Architektura

Konkatedra jest czteroprzęsłową i trójnawową bazyliką z transeptem. Zbudowana z czerwonej, półklinkierowej cegły, dekoracje powstały z białego piaskowca. U zbiegu transeptu i nawy znajdują się rzygacze w postaci smoków. Rozbudowane, zakończone trójbocznie prezbiterium otoczone jest wieńcem absyd połączonych korytarzem i pokrytych stożkowymi dachami. Jego ośmioboczna bryła zwieńczona jest dachem ostrosłupowym. W nawach i transepcie zastosowano sklepienie krzyżowe, a w prezbiterium konchowe z lunetami. Wieża położona jest asymetrycznie, w przedniej części kościoła. Liczy 55 metrów wysokości. Zakończona jest spiczastym, czteropołaciowym dachem. Kościół był budowany na podmokłym gruncie więc wylano pod niego metrowej grubości płytę betonową, a pod samą wieżę wbito, na głębokość 8 metrów, 200 pali. Masywne fundamenty były pomyślane na grobowiec rodziny Radziwiłłów herbu Trąby G. Klause Roger Sławski.

                                     

2.1. Architektura Fasada

Fasada z portykiem, rozetą wypełnioną witrażami oraz z kompozycją arkadowych wnęk. Portyk z piaskowca posiada kolumnadę oraz tympanon, na którym znajduje się płaskorzeźba Władysława Marcinkowskiego Zwiastowanie. Pod kolumnadą ustawione jest inne dzieło tego autora, pochodząca ze Starego Cmentarza rzeźba nagrobna Pielgrzym, wyrzeźbiona w piaskowcu w roku 1890.

                                     

2.2. Architektura Wnętrza

Dla witraży opracowano program ikonograficzny od roku 2010 trwa ich renowacja:

  • w rozetach ściany południowej transeptu przedstawiono Wniebowstąpienie i adorujące anioły,
  • wokół ołtarza Matki Boskiej Częstochowskiej ulokowano, ufundowane przez ks. Śmigielskiego, witraże muzykujących aniołów.
  • w czołowych oknach prezbiterium znajdują się sceny z życia Chrystusa,
  • w rozetach północnej części transeptu umiejscowione są Ukrzyżowanie i płaczące anioły,

Polichromia przedstawia kwiatowe motywy dekoracyjne, w które wkomponowano przedstawienia figuralne. Na sklepieniu prezbiterium namalowano polskich świętych i błogosławionych, przy czym centralne miejsce zajmuje święty Stanisław. Wizerunki świętych przedstawione są także we wnękach umiejscowionych w nawie kościoła.

Przestronne, oktogonalne prezbiterium posiada dwupoziomową galerię z 30, wykonanymi z piaskowca, kolumnami wspierającymi kopulaste sklepienie. Pośrodku znajduje się marmurowy ołtarz główny z sygnaturą na mensie Fecit Stefan Ballenstedt Berlin - Poznań 1907. Ołtarz zdobią cenne rzeźby:

  • sprowadzona z Włoch i wykonana z alabastru Najświętsza Maria Panna z Dzieciątkiem Jezus,
  • wykonane przez Władysława Marcinkowskiego rzeźby adorujących aniołów.

Kościół posiada 6 ołtarzy bocznych:

  • ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej. w prawej nawie, w bocznej kaplicy,
  • ołtarz św. Józefa, d. św. Anny, w prawej nawie, w niszy,
  • ołtarz Serca Jezusowego, w prawej nawie, w absydzie,
  • ołtarz św. Antoniego, w lewej nawie.
  • ołtarz św. Teresy od Dzieciątka Jezus, w prawej nawie, w niszy,
  • ołtarz Matki Bożej Nieustającej Pomocy, w lewej nawie, w absydzie,

W ołtarzu Serca Jezusowego znajdują się cztery rzeźby Marcina Rożka, wykonane około 1930 z drewna lipowego. Przedstawiają św. Alojzego, św. Wincentego á Paulo, św. Franciszka Serafickiego i św. Stanisława Kostkę.

W ołtarzu Matki Bożej Nieustającej Pomocy znajduje się pięć drewnianych umieszczonych na marmurowych podstawach rzeźb autorstwa Władysława Marcinkowskiego. Są one naturalnej wielkości i przedstawiają: św. Kazimierza, św, Jacka, św. Andrzeja apostoła, św. Stanisława biskupa oraz św. Jana Nepomucena.

W kaplicy bocznej znajdują się: ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej będący pamiątką po więzionym w Ostrowie kard. Ledóchowskim, witraże muzykujących aniołów fundacji ks. Śmigielskiego oraz grób Sługi Bożego ks. Kazimierza Rolewskiego byłego proboszcza ostrowskiego trwa proces beatyfikacyjny.

W kościele znajdują się także:

  • Organy 32 głosowe zbudowane w latach 1909-1910 przez firmę Józefa Stanisławskiego z Poznania.
  • dzwon z pierwszego kościoła konkatedra jest trzecim,
  • pamiątkowe tablice ku czci Mieczysława Ledóchowskiego, Edmunda Dalbora oraz Walentego Śmigielskiego.
  • marmurowa ambona z mozaiką św. Piotra,
  • głowa ze zniszczonego przez hitlerowców, najstarszego w Ostrowie, pomnika św. Jana Nepomucena,
  • marmurowa chrzcielnica z nakryciem z kutej blachy,


                                     

3. Budynki towarzyszące

Budowa nowego kościoła pomyślana została kompleksowo. W krótkim czasie przed i po wybudowaniu fary powstało kilka obiektów służących parafii.

  • Dom Katolicki, powstały pod koniec XIX w., ascetyczny w wyglądzie - prosty budynek z wysokimi gotyckimi oknami, wewnątrz scena teatralna, stworzona w latach zaborów dla przeciwwagi do pruskiego Teatru Miejskiego, na bokach sceny znajdują się popiersia Tadeusza Kościuszki i Karola Marcinkowskiego, na kurtynie przedstawione są warszawskie Łazienki. Obiekt był jednym z najważniejszych ośrodków narodowych w Ostrowie w latach pruskich. Najważniejsze wydarzenia, które są związane z Domem Katolickim noszą nazwę Republiki Ostrowskiej.
  • Grota Matki Boskiej z lat 1928-1933.
  • Plebania, powstała ok. 1906, posiada elementy neogotyku ozdobnie zwieńczone ryzality, licowana jest kontrastującymi: czerwoną cegłą i białym tynkiem, otoczona jest obszernym ogrodem.
  • Konwikt Arcybiskupi, powstały XIX i XX w., z elementami neobaroku, z godłami arcybiskupimi na szczytach, Niemcy, w czasach zaborów, nazywali to miejsce "rozsadnikiem polskości", do września 2015 r. Muzeum i Pracownia Konserwatorska Diecezji Kaliskiej, obecnie w budynku znajduje się Dom św. Franciszka - Schronisko dla bezdomnych mężczyzn prowadzony przez Caritas Diecezji Kaliskiej.