Poprzednia

ⓘ Rada Jedności Narodowej




Rada Jedności Narodowej
                                     

ⓘ Rada Jedności Narodowej

Rada Jedności Narodowej – reprezentacja polityczna Polskiego Państwa Podziemnego powstała z 8 stycznia na 9 stycznia 1944 w wyniku przekształcenia Krajowej Reprezentacji Politycznej, działała do 1 lipca 1945.

                                     

1. Historia

W myśl "Dekretu o tymczasowej organizacji władz na ziemiach Rzeczypospolitej” uchwalonego przez Radę Ministrów w dniu 30 lipca 1942 roku i podpisanego przez Prezydenta 1 września tego roku skład Rady Jedności Narodowej, jako organu doradczego i opiniodawczego Delegata Rządu miał być powołany uchwałą Rady Ministrów na wniosek Politycznego Komitetu Porozumiewawczego. Delegat Rządu Jan Jankowski i stronnictwa Krajowej Reprezentacji Politycznej nie czekając na odpowiednie decyzje Rządu zdecydowali o powołaniu RJN informując o tym Rząd 9 stycznia 1944 r. Taki tryb postępowania tłumaczył w depeszy do premiera Mikołajczyka, iż wobec utworzenia przez komunistów Krajowej Rady Narodowej "zaszła konieczność powołania natychmiast RJN”. Faktycznie chodziło również o przejęcie inicjatywy politycznej przez Kraj o czym mówił na posiedzeniu Prezydium i Komisji Główne RJN Kazimierz Pużak stwierdzając "Jest. potrzebna nasza własna linia polityczna, a nie tylko kroczenie drogą narzuconą przez rząd w Londynie”.

Utworzenie RJN nie przyniosło spodziewanych rezultatów propagandowych. Szef Biura Informacji i Propagandy AK oceniał w marcu 1944 r.: "Tempo i sposób załatwienia tak palących spraw jak. utworzenie RJN jest wręcz kompromitujące i dyskwalifikujące autorów i reżyserów. Te spóźnione i połowiczne pociągnięcia. spadły do znaczenia jakiegoś bicia w dzwony dla ugaszenia pożaru. Są. blade i bez wyrazu”.

15 marca RJN ogłosiła deklarację programową co walczy naród polski? w odpowiedzi na odezwę PPR co walczymy?, zawierającą program przebudowy społeczno-gospodarczej. Program ten spotyka się z gwałtowną krytyką ze strony wchodzącego w skład RJN Stronnictwa Narodowego, które zarzuca deklaracji radykalizm społeczny i chęć "wymalowania Polski od dołu do góry na czerwono”. Odmienne podejście do sprawy reform społeczno-gospodarczych ze strony ludowców i socjalistów oraz narodowców uwidoczniło wielkie różnice polityczne, które zawsze ich dzieliły. Były one tak silne, że w każdej chwili mogły doprowadzić do rozłamu w RJN, której członków łączył tylko taktyczny interes i obawa przed PPR.

Pod koniec maja 1944 r. Dowódca AK w meldunku do Londynu stwierdzał, iż "izolowanie” PPR od społeczeństwa i innych grup politycznych nie powiodło się; nie udało doprowadzić się do "konsolidacji wszystkich polskich grup politycznych” – anty – PPR w ramach RJN. w tym samym czasie Komenda główna AK donosiła "Radykalizm mas oraz nacisk Sowietów zwiększa atrakcyjność grup poza RJN”.

22 lutego 1945 r., zmuszona koniecznością przyjęła decyzje konferencji jałtańskiej w sprawie polskiej i jednocześnie wyraziła gotowość udziału w powołaniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej.

W marcu 1945 r. część członków RJN została aresztowana przez NKWD i w czerwcu 1945 r. bezprawnie osądzona w procesie szesnastu w Moskwie. RJN została odbudowana w mniejszym składzie, a jej przewodniczący zmieniali się co miesiąc. Na posiedzeniu 3 maja 1945 ukonstytuowała się Komisja Główna RJN w składzie: Jan Matłachowski ze Stronnictwa Narodowego, Stanisław Wójcik ze Stronnictwa Ludowego, Józef Kwasiborski ze Stronnictwa Pracy i Zygmunt Zaremba z PPS. Piąte miejsce zajmowane rotacyjnie zarezerwowano dla przedstawiciela Zjednoczenia Demokratycznego albo "Ojczyzny” bądź "Racławic”.

Na kolejnym posiedzeniu 7 maja przedstawiciel Stronnictwa Ludowego Stanisław Wójcik, po oświadczeniu, że do czasu rekonstrukcji rządu w Londynie stronnictwo wstrzymuje swój udział w pracach Rady, opuścił posiedzenie. Postanowiono, że załatwiać sprawy bieżące będzie p.o. Delegata Rządu Stefan Korboński Nowak, na jego zastępców rekomendowano Franciszka Białasa z PPS i Józefa Kwasiborskiego ze Stronnictwa Pracy. Zażądano także, by rząd zatwierdził płk. Jana Rzepeckiego, delegata Sił Zbrojnych na Kraj, jako następcę gen. Okulickiego i zasugerowano, by ze względów prestiżowych awansowano Rzepeckiego do stopnia generała brygady.

17 maja 1945 Rada i p.o. Delegata Rządu Stefan Korboński wydali wspólną odezwę do Narodu Polskiego, w której głównie wyjaśnili, do czego zmierzają i czego się spodziewają władze podziemne. Odezwa stwierdzała między innymi: ".w przyszłości, w rezultacie pokojowych i przyjaznych stosunków, będzie można za zgodą Rosji Sowieckiej, w atmosferze wzajemnego zaufania podjąć na nowo próby chociażby częściowego naprawienia tych krzywd, jakie umowa w Jałcie wyrządziła Narodowi Polskiemu”. Odezwa wyrażała przekonanie, że zostanie utworzony Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej w oparciu o prawdziwie demokratyczne stronnictwa i partie, a nie o samozwańców i despotów z Lublina ".na których spada odpowiedzialność za to, że ręka która odtrąciła naszą przyjazną dłoń rozstrzeliwuje i kieruje na wygnanie najlepszych synów ojczyzny”. A dalej, że w utworzeniu tego rządu powinni wziąć bezwzględnie udział, podstępnie aresztowani w Pruszkowie, przywódcy podziemia, że należy przywrócić wolność słowa, prasy i stowarzyszeń oraz uchylić hitlerowski zakaz słuchania zachodniego radia. Odezwa apelowała do społeczeństwa o podjęcie konstruktywnej pracy przy odbudowie kraju, w przemyśle, handlu i rolnictwie z wyłączeniem pracy w administracji politycznej, propagandzie i służbie bezpieczeństwa. Apelowała do ludności, by nie dała się sprowokować i nie podejmowała zbrojnej walki.

Po utworzeniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej RJN rozwiązała się i 1 lipca 1945 wystosowała Deklarację Rady Jedności Narodowej, w której zawarła przypomnienie celów wojennych Polski, politykę ZSRR wobec RP oraz Testament Polski Walczącej.

                                     

2.1. Skład Rady Jedności Narodowej marzec 1944 Komisja Główna

  • I zastępca – Józef Grudziński "Markiewicz” SL
  • przewodniczący – Kazimierz Pużak "Seret” PPS
  • zastępca – Franciszek Urbański "Rzewuski” SP
  • sekretarz RJN – Bolesław Biega
  • zastępca – Władysław Jaworski "Olza” SN
                                     

2.2. Skład Rady Jedności Narodowej marzec 1944 Członkowie RJN

  • PPS: Tomasz Arciszewski do lipca 1944, Zygmunt Zaremba "Smreczyński”
  • SP: Jerzy Braun, Piotr Nowakowski
  • duchowieństwo – Tadeusz Jachimowski "Budwicz”
  • SL: Józef Niećko, Kazimierz Bagiński
  • SN: Zygmunt Berezowski "Oleśnicki”, Józef Milik "Ozima”

Zmiany w składzie: Zygmunt Berezowski SN wyjechał do Londynu w kwietniu 1944; w czerwcu 1944 zmarł Józef Milik SN. W ich miejsce weszli w czerwcu Józef Hajdukiewicz "Ostachowski” SN i Mieczysław Jakubowski "Ozima” SN.

Od 11 lipca 1944 w skład Rady weszli przedstawiciele Społecznej Organizacji Samoobrony:

  • Jan Jacek Nikisch "Sielecki” Organizacja "Ojczyzna”
  • Eugeniusz Czarnowski "Czernik” Zjednoczenie Demokratyczne
  • Józef Krasowski "Bohusz” Chłopska Organizacja Wolności Racławice
                                     

2.3. Skład Rady Jedności Narodowej marzec 1944 RJN we wrześniu 1944

W trakcie powstania warszawskiego 7 sierpnia zginął ksiądz Tadeusz Jachimowski, zaś 9 września zginął Józef Grudzińskiwiceprzewodniczący RJN. Na jego miejsce powołano Kazimierza Bagińskiego "Biernacki”.

26 sierpnia 1944 zaprzysiężono nowych członków RJN: Józef Chaciński "Rawita” SP, Jan Dusza "Tamski” SL, Wacław Tułodziecki "Baltazar” PPS.

We wrześniu ponownie wyłoniono skład Komisji Głównej RJN. Przewodniczący Kazimierz Pużak, wiceprzewodniczący Kazimierz Bagiński SL, Aleksander Zwierzyński SN, sekretarz – Franciszek Urbański SP. Członek Komisji Eugeniusz Czarnowski ZD.

                                     

2.4. Skład Rady Jedności Narodowej marzec 1944 RJN w 1945

26 marca 1945 w Pruszkowie aresztowano: Kazimierza Pużaka, Kazimierza Kobylańskiego, Aleksandra Zwierzyńskiego, Zbigniewa Stypułkowskiego, Józefa Chacińskiego, Franciszka Urbańskiego, Eugeniusza Czarnowskiego, Stanisława Michałowskiego, Kazimierza Bagińskiego, Stanisława Mierzwę.

3 maja 1945 r. ukonstytuowała się nowa Komisja Główna RJN w skład której weszli: Stanisław Wójcik SL, Jan Matłachowski SN, Zygmunt Zaremba PPS, Józef Kwasiborski SP i Stanisław Wójcik SL. Przedstawiciel Stronnictwo Ludowe "Roch” opuścił RJN w dniu 7 maja 1945 r. W ostatnim posiedzeniu rady 1 lipca 1945 r. udział wzięli: Zygmunt Zaremba PPS, Jan Matłachowski SN, Zygmunt Kapitaniak ZD.