Poprzednia

ⓘ Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki




                                     

ⓘ Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki

Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki – najstarsza ukraińska instytucja naukowa.

Powstałe 11 grudnia 1873 we Lwowie z inicjatywy Ołeksandra Konyskiego i Ołeksandra Barwinskiego jako towarzystwo literackie pod nazwą Towarzystwo im. Szewczenki Towarystwo im. Szewczenka. W 1892 roku zostało zorganizowane w stowarzyszenie naukowe na wzór Akademii Umiejętności w Krakowie i odtąd zaczęło pełnić nieformalnie funkcję pierwszej ukraińskiej Akademii Nauk. W latach I Wojny światowej Towarzystwo zostało zamknięte przez okupujące Lwów władze rosyjskie, jednak odrodziło się w latach II Rzeczypospolitej. Jego znanymi członkami byli m.in. Stepan Kaczała, Omelian Ohonowśkyj, Julian Romanczuk. Wsparcie finansowe tej inicjatywie zapewnili Elizaweta Skoropadśka-Miłoradowycz i Ołeksandr Konyśkyj. Stawiali oni sobie za cel organizację badań naukowych i ich popularyzację.

Po agresji ZSRR na Polskę i okupacji Lwowa przez Armię Czerwoną, Towarzystwo zostało zlikwidowane przez władze sowieckie 12 stycznia 1940, ponownie odtworzone w 1947 w Europie Zachodniej i Ameryce, we Lwowie zostało reaktywowane w 1989.

Od 1892 wydaje wydawnictwo seryjne Записки Наукового товариства імені Шевченка, do 2009 ukazało się 257 tomów Zapisek.

                                     

1. Archiwum

Najcenniejsze zbiory archiwum Towarzystwa zostały wywiezione ze Lwowa przez Niemców w 1944 do Adelina obecnie Zagrodno na Dolnym Śląsku tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Lwowa. Jesienią 1945 zostały one przypadkowo odnalezione, a następnie przewiezione do Warszawy i złożone w Bibliotece Narodowej. Dokumenty tego archiwum obejmują następujące zagadnienia:

  • Ukraińska Reprezentacja Parlamentarna w Sejmie II RP 1924–1938,
  • archiwum Dmytra Doncowa 1907–1939,
  • archiwum Iwana Łypy 1902–1938.
  • Rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej 1918–1919,
  • archiwum senatorki Ołeny Kysielewskiej 1928–1939,
  • Partyzancko-Powstańczy Sztab Armii UNR gen. Tiutiunnyka 1919–1922,
  • Ukraińska Armia Galicyjska UHA 1918–1920,
  • Obozy internowanych żołnierzy armii URL w Polsce 1919–1922,
  • Towarzystwo Proswita 1892–1939,
  • Ukraińskie Zjednoczenie Narodowo-Demokratyczne UNDO 1922–1938,

W latach 1997, 1999 i w 2001 roku prowadzone były rozmowy w sprawie wymiany ww. archiwów na znajdujące się w archiwach ukraińskich zbiory Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, zbiory Władysława Łozińskiego, księgozbiór ks. Witolda Czartoryskiego tzw. Księgozbiór z Honfleur, zbiory Bolesława Orzechowicza, pamiątki polskie z Muzeum Narodowego im. Króla Jana III we Lwowie, obiekty z kolekcji Adama Smolińskiego i inne.

                                     

2. Prezesi Towarzystwa we Lwowie

  • Sydir Hromnickyj 1885–1887, 1889–1891
  • Wasyl Szczurat 1919–1923
  • Ołeksandr Barwinśkyj 1893–1897
  • Mychajło Hruszewski 1897–1913
  • Wołodymyr Łewyćkyj 1932–1935
  • Kyryło Studynśkyj 1923–1932
  • Kornyło Suszkewycz 1873–1885
  • Stepan Tomasziwskyj 1913–1918
  • Demian Hładyłowycz 1887–1889, 1891–1892
  • Iwan Rakowśkyj 1935–1940
  • Julian Cełewycz 1892
  • Ołeh Kupczynskyj 2005-2014
  • Roman Kusznir od 2014
  • Ołeh Romaniw 1989-2005
                                     

3. Bibliografia, literatura, linki

  • Записки Наукового товариства імені Шевченка, t.1–216 1892–1991 wersja elektroniczna
  • Towarzystwo w USA
  • Wołodymyr Kubijowycz: Наукове Товариство ім. Шевченка у 1939–1952 pp. w: Український історик, 1973, Nr 01–02
  • Ołeh Kupczynśkyj: Наукове товариство імені Шевченка. w: Енциклопедія історії України: Т. 7. Редкол.: В. А. Смолій голова та ін. НАН України. Інститут історії України. Київ: Wyd. Наукова думка, 2010, s. 203–213. ​ISBN 966-00-0632-2 ​.
  • Strona Towarzystwa