Poprzednia

ⓘ Dolina Brdy




Dolina Brdy
                                     

ⓘ Dolina Brdy

Dolina Brdy – mezoregion fizycznogeograficzny w środkowo-północnej Polsce, stanowiący południowo-wschodnią część Pojezierza Południowopomorskiego.

                                     

1. Położenie

Dolina Brdy graniczy:

  • od południa z Kotliną Toruńską 315.25,
  • od zachodu z Pojezierzem Krajeńskim 314.69,
  • od północy z Borami Tucholskimi 314.71,
  • od wschodu z Wysoczyzną Świecką 314.73.

Mezoregion leży w całości w obrębie woj. kujawsko-pomorskiego.

                                     

2. Historia geologiczna

Dolina Brdy jest związana z fazą pomorską zlodowacenia bałtyckiego Vistulian, w czasie którego odpływające z równin: Charzykowskiej i Tucholskiej do Kotliny Toruńskiej wody roztopowe, uformowały szeroką dolinę sandrową. W holocenie wskutek erozji rzecznej ukształtowała się niewielkiej szerokości dolina Brdy rozcinająca formę sandrową.

                                     

3. Charakterystyka

Dominujący typ krajobrazu naturalnego Doliny Brdy stanowi młodoglacjalny krajobraz młodej doliny rzecznej oraz sandrowy, porośnięty borem sosnowym.

Dolina Brdy jest wcięta do 50 m w równinę sandrową oraz otaczające wysoczyzny: Świecką, Pojezierza Krajeńskiego i rozszerza się od około 5 do 10 km w dolnym odcinku przy wylocie do Kotliny Toruńskiej. Ma około 50 km długości i 320 km 2 powierzchni. W miarę jej pogłębiania uformowało się 11 teras. Obrzeża rzeki są na ogół zalesione.

Brdę zasilają w dolnym biegu dopływy z Pojezierza Krajeńskiego: Kamionka, Sępólna i Krówka oraz krótsze cieki z Wysoczyzny Świeckiej. Kilkudziesięciometrowy spadek rzeki między Tucholą, a Kotliną Toruńską wykorzystano na potrzeby energetyki – zbudowano zaporę wysokości 23 m i elektrownię wodną pod Koronowem. Jezioro Koronowskie ze względu na charakter doliny jest bardzo wąskie i przy długości cofki 28 km zajmuje powierzchnię 17 km 2, przy czym włączono do niego kilka przyległych jezior wytopiskowych. Akwen stał się dużym ośrodkiem sportów wodnych i rekreacji. Poniżej Koronowa istnieją jeszcze dwa spiętrzenia rzeki Tryszczyn i Smukała.

Dolinę przecinają w poprzek dwie linie kolejowe: z Chojnic przez Tucholę do Grudziądza i ze Złotowa przez Pruszcz do Terespola Pomorskiego na trasie Bydgoszcz-Gdańsk.

W południowej części mezoregionu wyróżniono mikroregiony:

  • Zbocze Kruszyńskie 314.723.
  • Dolina Smukalska 314.722,
  • Dolina Sandrowa Brdy 314.721.72 z podziałem na Zachodnią i Wschodnią,


                                     

4. Miasta

Głównym ośrodkiem miejskim mezoregionu jest Koronowo. Południowa jego część obejmuje również północno-zachodnie osiedla miasta Bydgoszczy: Smukałę, Opławiec i Osową Górę.

                                     

5. Ochrona przyrody

Na terenie Doliny Brdy, w jego północnej części wytyczono w 1985 r. Tucholski Park Krajobrazowy. Część południowa objęta jest natomiast Obszarem Chronionego Krajobrazu Zalewu Koronowskiego. W części północnej wytyczono ponadto obszary Natura 2000:

  • Dolina Brdy i Stążki w Borach Tucholskich PLH040023.
  • Bory Tucholskie PLB220009,

Wśród rezerwatów przyrody na terenie mezoregionu wyróżnić można m.in.:

  • Rezerwat przyrody Dolina Rzeki Brdy,
  • Rezerwat przyrody Różanna Dęby.