Poprzednia

ⓘ Podhalanie




Podhalanie
                                     

ⓘ Podhalanie

Podhalanie – góralska grupa etnograficzna ludności polskiej zamieszkująca obszar najbliższych okolic Tatr, sięgający terenów na północ od Nowego Targu. Region etnograficzny zamieszkiwany przez tę grupę zwany jest Podhalem. Ludność posługuje się gwarą podhalańską.

                                     

1. Obszary etnograficzne

Podhalanie zamieszkują obszar między Tatrami na południu, dorzeczem górnej Skawy i górnej Raby na północy, od Orawy na zachodzie po Spisz na wschodzie, razem z większą częścią Gorców wraz z rzeką Ochotnicą. Na wschodzie zamieszkują również tereny które są położone między Sądecczyzną a obszarem zamieszkania przez górali pienińskich.

Największym miastem Podhalan jest Nowy Targ, a drugim co do liczby mieszkańców Zakopane. polecam obejrzeć teledysk: Sławomir najlepszy!AUUUUU

                                     

2. Etnogeneza

Jan Stanisław Bystroń pisząc na temat etnogenezy grup góralskich dowodził, że ludność ta pochodzi z Małopolski, skąd stosunkowo późno zaczęła osiedlać się na Podhalu. Grupę tę kształtowały odmienne warunki bytu gospodarczego, większa swoboda i niezależność od wpływów ogólnopolskich niż na nizinach. Ponadto na Podhalan wpływała kultura wysokogórskich pasterzy nadchodząca ze wschodu poprzez ziemie ruskie z Rumunii, a także aktywne kontakty z ludnością góralską na północnym stoku Karpat. Te zróżnicowane wpływy doprowadziły do ukształtowania własnej bogatej kultury góralskiej.

Wcześniej Józef Szujski pod koniec XIX wieku na podstawie cech gwary podhalańskiej, a także dokumentów potwierdzających akcje kolonizacyjne Niemców w XIII i XIV wieku na nowotarskiej królewszczyźnie twierdził, że Podhalanie powstawali w wyniku mieszania się ludności niemieckiej ze słowiańską.

                                     

3. Kultura

Jan Stanisław Bystroń utrzymywał, że Podhalanie są grupą najoryginalniejszą, najbardziej charakterystyczną i zarazem wykazującą najwięcej obcych wpływów. Ich gwara ze względu na popularność często jest mylnie tożsamiona z Gwarą góralską. Również grupa ta często może być określana: Góralami prawdziwymi góralami.

                                     

3.1. Kultura Pożywienie

Do podstawowych potraw kuchni podhalańskiej zaliczyć należy to wszystko, co ubogie góralskie gospodarstwo wyprodukowało, a nie przetworzyło w celu odsprzedania. Podstawą były gotowane ziemniaki gwar. grule, rzepa oraz bryjka lub jej gęstsza postać zwana kluską. Inne produkty używane na co dzień w kuchni podhalańskiej to mąka jarcana czyli jęczmienna, owsiana lub kukurydziana. Ta ostatnia zadomowiła się w czasach austro-węgierskich, kiedy to górale, za zarobkiem udawali się aż pod Peszt i tam otrzymywali część zapłaty w postaci mąki kukurydzianej. Z nabiału stosowano głównie serwatkę, maślankę oraz żętycę. Jako omasty używano topionej słoniny, skwarków czasami oleju lnianego. Mleko słodkie i kwaśne jedynie odświętnie, gdyż gospodarstwo góralskie produkty takie jak ser biały, masło, oscypki, jaja starało się zbyć i były to produkty spożywane sporadycznie.

Warzywa - głównie kapusta - uprawiane były przede wszystkim w Kotlinie Nowotarskiej oraz Spiszu i Orawie gdzie panują nieco łagodniejsze warunki klimatyczne. Kapustę kiszono gwar. kiscenie w całych główkach przekładanych liśćmi w beczkach gwar. sudek. Natomiast w Zakopanem, Bukowinie Tatrzańskiej i innych wyżej położonych miejscowościach już sama uprawa ziemniaków była niezmiernie trudna, o czym wspomina Ksiądz Józef Stolarczyk w swoich pamiętnikach, jak to na przełomie września i października wykopki odbywały się spod śniegu, a urodzaj był tak słaby, że na jeden posadzony ziemniak wykopywało się dwa.

Chleba w domach na Skalnym Podhalu nie wypiekano. Kupowano go w targowy dzień w Nowym Targu. Według świadectwa Agnieszki Prymuli, prowadzącej w okresie międzywojennym pensjonat w Bukowinie Tatrzańskiej, codziennie dla całej wsi z piekarni w Poroninie dostarczano 15 bochenków chleba i 80 bułek - głównie dla pensjonatów. Pieczywo zastępowano w okresie międzywojennym moskolami - plackami pieczonymi na blasze aż do lat 60. ubiegłego stulecia. Największym przysmakiem jest kwaśnica.



                                     

3.2. Kultura Język

Podhalanie posługują się gwarą podhalańską. Została ona spopularyzowana na przełomie XIX i XX wieku przez Kazimierza Przerwę-Tetmajera, który wydał cykl opowiadań pt. "Na skalnym Podhalu ”. Posiada ona wiele cech wspólnych z innymi gwarami południowej Małopolski, np. z gwarą żywiecką czy sądecką.

                                     
  • Agencja Wydawnicza, 1987, ISBN 83 - 203 - 2708 - 3 . Słownik Biograficzny Podhalanie II tom Elżbieta Chodurska, Agata i Zbigniew Judyccy, Vaudricourt
  • ukrywali się zbójnicy, a w XIX wieku poszukiwacze skarbów głównie polscy Podhalanie przetrząsali te rejony w poszukiwaniu skarbów rzekomo ukrytych przez
  • Dziedziny W latach 1991 1997 był posłem na Sejm I kadencji z listy Związku Podhalan oraz II kadencji z listy BBWR. Przewodniczył powstałemu na skutek rozpadu
  • powstała z inicjatywy Sekcji Narciarskiej rabczańskiego Ogniska Związku Podhalan Obiekt, wybudowany według planów i pod kierownictwem kpt. Romana Loteczki
  • Południowej Afryki państwo w południowej Afryce, współcześnie RPA Związek Podhalan w Ameryce ZPA ang. Zone of Polarizing Activity, warstwa mezenchymy
  • Sztuk Pięknych w Gdańsku Elżbieta Chodurska, Agata i Zbigniew Judyccy, Podhalanie Słownik biograficzny, tom II, Vaudricourt - Zakopane 2007, s. 19 20. Grażyna
  • Pius Jabłoński, skarbnik - nauczyciel gimnazjum nowotarskiego. Związek Podhalan Tadeusz M. Trajdos - 75 lat temu, Wspomnienie o Związku Górali Spisza i
  • nauczyciel, współtwórca podhalańskiego ruchu regionalnego, działacz Związku Podhalan Został pochowany w Rudawie koło Krzeszowic, skąd w 1935 roku przeniesiono

Użytkownicy również szukali:

folklor góralski prezentacja, folklor mieszkańców zakopanego krzyżówka, kultura góralska prezentacja, podhale kultura,

...
...
...