Poprzednia

ⓘ Order Gwiazdy Rumunii




Order Gwiazdy Rumunii
                                     

ⓘ Order Gwiazdy Rumunii

Order Gwiazdy Rumunii, od 1999 Order Narodowy Gwiazdy Rumunii – najstarsze odznaczenie Księstwa i Królestwa Rumunii, najwyższe w latach 1864–1906, nadawane przez monarchię do 1947, odnowione w 1998 jako najwyższe odznaczenie Republiki Rumunii.

                                     

1. Historia

Order został stworzony w 1864 przez księcia domnitora Rumunii Aleksandra Jana Cuza w dość nietypowy sposób: Cuza, nie mając właściwie ani koncepcji, ani nazwy ani statutów orderu, wiedząc tylko że ordery posiadają według schematu Legii Honorowej pięć klas, zamówił po prostu kilkaset krzyży różnej wielkości w Paryżu u jubilerskiej firmy Krétly, dostawców dworskich Napoleona III Bonaparte, dając jej wolną rękę przy wyborze kształtu insygniów. Firma Krétly wybrała jako oznakę odznaczenia krzyż heraldyczny zdwojony, w Rumunii właściwie nieużywany, ale odtąd często zwany "krzyżem rumuńskim". Cuza planował nadać odznaczeniu nazwę "Order Unii" Ordinul Unirii dla uczczenia swego wyboru na hospodara Mołdawii i Wołoszczyzny, ale do ogłoszenia statutów nie doszło i Cuza rozdawał order jako swój osobisty dar. Po wygnaniu Cuzy i objęciu książęcego tronu przez Karola von Hohenzollern-Sigmaringen nowy władca odziedziczył po poprzedniku dużą ilość oznak orderu wszelakich stopni i nadal je rozdawał jako osobisty podarunek, gdyż do ustanowienia statutów nadal nie dochodziło. Dopiero po uzyskaniu przez Rumunię pełnej niepodległości po wojnie z Turcją lat 1877-78 opublikowano statuty 12 maja 1877. Order otrzymał pięć klas według schematu Legii Honorowej, od Wielkiego Krzyża do Krzyża Kawalerskiego, i został podzielony na trzy kategorie: cywilną, wojskową z mieczami i marynarską. Przewidziano dość hojne nagradzanie odznaczeniem posiadającym tymczasową nazwę "Gwiazdy Dunaju" Steaua Dunârii: posiadać je mogło 500 kawalerów, 300 oficerów, 120 komandorów, 60 komandorów z gwiazdą i 20 odznaczonych Wielkim Krzyżem. Ustalono także reguły automatycznego awansu na wyższy stopień orderu przy nienagannej służbie: 3 lata z kawalera na oficera, 2 lata z oficera na komandora, 5 lat z komandora na komandora z gwiazdą i dalsze 5 lat z komandora z gwiazdą na posiadacza Wielkiego Krzyża. Przy kategorii wojskowej/marynarskiej i w czasie wojny czas oczekiwania na wyższy stopień skracano o połowę, w przypadku cudzoziemców reguł nie stosowano. Swą ostateczną nazwę "Orderu Gwiazdy Rumunii" odznaczenie otrzymało w 1881.

Do 1906, ustanowienia przez króla Orderu Karola I Gwiazda Rumunii była najwyższym odznaczeniem tego państwa, po czym spadła na trzecie miejsce, po orderze Karola i Orderze Michała Walecznego. Dalsze zmiany nastąpiły w 1932, gdy król Karol II przeorganizował system odznaczeń państwowych, tworząc Order Ferdynanda I: Gwiazda Rumunii zeszła na czwarte miejsce, a po 1937, po stworzeniu nowych odznaczeń, na siódme. Insygnia i liczba kawalerów zostały zmienione: krzyż kawalerski mogło posiadać 1000 cywilów i 350 wojskowych, oficerski 500 cywilów i 150 wojskowych, komandorski 200 i 75, komandorski z gwiazdą 75 i 25 i Wielki Krzyż 35 i 10. Wysoką rangę Gwiazdy Rumunii przywrócił dyktator Ion Antonescu w 1940, umieszczając odznaczenie na drugim miejscu w precedencji po orderze Michała Walecznego.

W ostatnim okresie monarchii rumuńskiej 1944–1947 order znajdował się na trzecim miejscu hierarchii, po orderze Karola i orderze Michała Walecznego. Utworzona po wygnaniu ostatniego króla Michała I Rumuńska Republika Ludowa zniosła wszystkie odznaczenia monarchii i zabroniła noszenia ich na terenie kraju.

W 1948 władze komunistyczne utworzyły nowy Order "Gwiazdy Rumuńskiej Republiki Ludowej”, ale poza tym, że zajął miejsce Orderu Gwiazdy Rumunii i miał podobną nazwę, nie miał nic z nim wspólnego. Order ten, po zmianie nazwy państwa, w 1966 zmienił nazwę na Order "Gwiazdy Socjalistycznej Republiki Rumunii” i został zniesiony w 1998.

W latach 1998–2000 Republika Rumunii odnowiła dwa ordery z czasów monarchii, Order Gwiazdy Rumuńskiej i Order Michała Walecznego. Order Gwiazdy funkcjonuje od tego czasu jako najwyższe odznaczenie rumuńskie w czasie wojny order Michała Walecznego otrzymuje pierwsze miejsce.

Wielkim Mistrzem orderu jest aktualny Prezydent Rumunii, odznaczony na czas sprawowania swojej funkcji Łańcuchem Orderu Gwiazdy Rumunii specjalnego wykonania, a także Krzyżami Wielkimi specjalnego wykonania w złocie Orderu Wiernej Służby i Orderu Narodowego Zasługi.

                                     

2. Insygnia

1864–1866

Pierwsze, wykonane w Paryżu insygnia orderu z czasów Cuzy w olbrzymiej większości nie zachowały się, gdyż po oficjalnym ustanowieniu odznaczenia za czasów Karola I, mając ich wielkie zapasy, przerobiono je na wersję znaną z lat 1877-1932. Nie wiadomo, czy już wówczas istniała gwiazda II klasy. Oznaką był wymieniony już krzyż zdwojony, emaliowany na niebiesko, ze złotymi promieniami między ramionami. W medalionie środkowym awersu umieszczony był monogram Cuzy, otoczony wieńcem laurowym i dewizą orderu "GENERE ET CORDES FRATRES" "BRACIA Z POCHODZENIA I Z UCZUĆ". Na rewersie odznaki widniały w medalionie środkowym cyfry "5" i "24" – dni w styczniu, kiedy Cuzę obrano hospodarem Mołdawii i Wołoszczyzny.

1866–1932

Panowanie pierwszych Hohenzollernów Karola i Ferdynanda I przyniosło zmiany w wyglądzie insygniów. Zachowano niebieski krzyż zdwojony ze złotymi promieniami z czasów Cuzy, ale medalion awersu ozdobiony został złotym orłem z godła państwowego Rumunii, otoczonym nową dewizą "IN FIDE SALUS" "ZBAWIENIE W WIERZE". Na rewersie oznaki umieszczono w jego medalionie spleciony monogram Karola I C I. Dla pierwszej i drugiej klasy wprowadzono ośmiopromienną srebrną gwiazdę, cyzelowaną w kształcie brylantów, noszącą na sobie awers oznaki. Jako zawieszkę wprowadzono złotą koronę królewską. Przy nadaniach w kategorii wojskowej/marynarskiej umieszczano między koroną a oznaką dwa skrzyżowane miecze – na gwieździe II klasy podkładano je pod oznakę.

1932–1947

Gruntowna reorganizacja systemu orderów rumuńskich za czasów króla Karola II przyniosła ponowne zmiany wyglądu insygniów Gwiazdy. W medalionie środkowym awersu oznaki umieszczono zamiast orła rumuńskiego otoczony wieńcem laurowym i dewizą "IN FIDE SALUS" monogram Karola I, w medalionie rewersu datę 1877. Zamiast promieni między ramionami krzyża umieszczono tam zrywające się do lotu orły. Gwiazda II klasy komandorii z gwiazdą przybrała kształt rombu. Wstęga otrzymała srebrne paski wzdłuż brzegów, a w 1938 dodano wersję wojenną poprzez dodatkowe złote paski wzdłuż srebrnych.

Za czasów dyktatury marszałka Antonescu w kategorii wojskowej zaznaczano systemem niemieckim powtórne otrzymanie mieczy do orderu, podkładając miecze pod orły między ramionami krzyża.

Od 1943 szczególne męstwo dla rannych w akcji co najmniej trzykrotnie nagradzano, idąc za przykładem Krzyża Żelaznego, umieszczeniem liścia dębowego na wstążce.

Zarówno podczas pierwszej jak i drugiej wojny światowej przyznawano oficerom również order na wstędze Medalu Cnoty Wojskowej, jako wyróżnienie za bezpośrednią walkę z wrogiem.

Od 1998

Odnowienie orderu jako pięcioklasowego odznaczenia Republiki Rumunii przyniosło jeszcze raz zmiany w wyglądzie oznaki: zachowano ogólny wygląd modelu z lat 1932–1947, z orłami między ramionami krzyża, ale usunięto monogram Karola I z medalionu awersu i umieszczono tam sześciopolowy "Wielki Herb" Rumunii, otoczony dewizą "IN FIDE SALUS". Na rewersie umieszczono w medalionie datę "1998". Jako zawieszkę oznaki użyto wieniec laurowy według wzoru Legii Honorowej. Dodano zarezerwowany dla głów państw łańcuch orderu, który składał się na przemian ze złotych orłów z krzyżem w dziobie z godła państwowego i z plakietek z emaliowanym Wielkim Herbem Rumunii. Wstęga, czerwona z podwójnymi obustronnymi niebieskimi paskami, nawiązuje pierwotnego modelu jeszcze z czasów Księstwa, z tą różnicą, że paski "odsunięto" od krawędzi, a zewnętrzne są szersze o wewnętrznych. Baretki wojenne z mieczami należy nosić jako pierwsze nawet jeśli są one niższej klasy – przed baretkami "czasu pokoju".

Nie ustanowiono baretki dla odznaczonych Łańcuchem. Według obecnych przepisów, na mundurze nosi się odpowiednią cywilną rozetkę dla rangi Oficera, ale umieszczoną na podkładce w formie złotego dysku z promieniami 20 mm powyżej górnego rzędu baretek.

                                     

3. Odznaczeni

Niektórzy znani posiadacze orderu I. klasa
  • Po 1998 łańcuch: Valdas Adamkus, Kofi Annan, George W. Bush, Karol XVI Gustaw, Jacques Chirac, Elżbieta II, Harald V, Juan Carlos I, Aleksander Kwaśniewski, Małgorzata II, Andrzej Duda
  • Do 1948: Józef Beck, Wilhelm II, Jan Karcz, Haile Selassie I, Wincenty Witos, Władysław Sikorski, Felicjan Sławoj Składkowski, Jan Szembek, Stanisław Szeptycki, Edward Śmigły-Rydz, Józef Wielowieyski;