Poprzednia

ⓘ Andrzej Chwalba




Andrzej Chwalba
                                     

ⓘ Andrzej Chwalba

Andrzej Chwalba – polski historyk i eseista, profesor nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego specjalizujący się w historii XIX wieku, historii relacji polsko-rosyjskich, historii najnowszej Polski i dziejach Krakowa.

W latach 1996–1999 dziekan Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 1999–2005 prorektor UJ ds. dydaktyki. Kierownik Zakładu Antropologii Historycznej w Instytucie Historii UJ. Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Historycznego. Inicjator i organizator Kongresu Zagranicznych Badaczy Dziejów Polski w Krakowie. Autor szeregu książek historycznych, w tym podręcznika akademickiego Historia Polski 1795–1918.

                                     

1. Życiorys

Syn Wacława i Janiny z domu Ginał. Ukończył VIII Liceum Ogólnokształcące w Częstochowie, a następnie studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1972 roku podjął pracę nauczyciela historii w IV Liceum Ogólnokształcącym im. Henryka Sienkiewicza.

1 stycznia 1977 roku rozpoczął pracę w Instytucie Historii UJ. Zajmował się badaniami nad historią Polski XIX w. w zakładzie kierowanym przez Celinę Bobińską. Doktoryzował się w 1982 roku. Jego praca habilitacyjna, obroniona w 1990, nosi tytuł Socjaliści polscy wobec kultu religijnego do roku 1914. Tytuł naukowy profesora otrzymał w 1995 roku.

W latach 1977–1981 był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Od 1981 roku działał w podziemnej "Solidarności”. Był wykładowcą Chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego, był także zaangażowany w działalność prasy podziemnej, w tym jako redaktor naczelny niezależnego pisma Alternatywy. W latach 90. XX w. był członkiem NSZZ Solidarność, Unii Demokratycznej, Komitetu na rzecz prezydentury prof. Adama Strzembosza, a następnie Komitetu na rzecz prezydentury dr hab. Hanny Gronkiewicz-Waltz.

Pełnił funkcję wicedyrektora Instytutu Historii 1991–1992, dziekana Wydziału Historycznego 1996–1999, a wreszcie prorektora UJ ds. dydaktyki 1999–2005. Aktualnie kieruje Zakładem Antropologii Historycznej w Instytucie Historii UJ. Pracował także w Instytucie Historii Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu. Był promotorem ponad dwudziestu prac doktorskich.

W 1999 roku zgłoszono jego kandydaturę na Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Kandydatura została zaakceptowana przez Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej. 19 stycznia 2000 roku w głosowaniu kolegium IPN zatwierdzono kandydaturę Andrzeja Chwalby i przedstawiono Marszałkowi Sejmu do dalszej procedury wyboru prezesa IPN. 24 stycznia 2000 roku Chwalba złożył rezygnację z ubiegania się o stanowisko prezesa IPN w następstwie podania do wiadomości przez środki publicznego przekazu informacji o jego przynależności do PZPR. 8 lutego 2000 roku rektorska komisja ds. etyki nauczycieli akademickich Uniwersytetu Jagiellońskiego w swej opinii przedstawionej rektorowi sugerowała urlopowanie profesora. 15 lutego Chwalba udał się na półroczny urlop naukowy. W marcu 2000 roku kolegium Instytutu Pamięci Narodowej opublikowało swoje stanowisko w tej sprawie, stwierdzając m.in.: "Tryb wyboru Prezesa Instytutu nie wymaga od kandydatów przedstawienia informacji o przynależności partyjnej dawnej lub obecnej. W związku z tym prof. Chwalba nie wprowadził kolegium świadomie w błąd. Kolegium wyraża ubolewanie z powodu trudności, jakie napotyka profesor na UJ”. Według doniesień medialnych Andrzejowi Chwalbie zarzucono, że świadomie wprowadził kolegium IPN w błąd, a "dopiero po kilku miesiącach okazało się, że profesor postępował zgodnie z trybem wyboru prezesa IPN i nikogo w błąd nie wprowadził”.

Chwalba był inicjatorem ustanowienia Nagrody im. Henryka Wereszyckiego i Wacława Felczaka, przyznawanej od 2001 roku historykom polskim i zagranicznym za książki poświęcone dziejom Europy Środkowej. Był prezesem krakowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego 2003–2012. We wrześniu 2004 roku współorganizował XVII Powszechny Zjazd Historyków Polskich w Krakowie. Od 2006 roku jest członkiem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa SKOZK. W 2007 roku był inicjatorem i organizatorem I Kongresu Zagranicznych Badaczy Dziejów Polski, który od tej pory odbywa się co pięć lat w Krakowie. Odbyły się II Kongres w 2012 i III Kongres w 2017 roku.

Aktualnie jest wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Historycznego, wiceprezesem Komitetu Kopca Kościuszki, a także m.in. członkiem Rady Fundatorów Fundacji Polskiego Czynu Niepodległościowego, Fundacji Pomocy Dzieciom Niewidomym i Niedowidzącym, członkiem Rady Naukowej Muzeum Historii Polski, Rady Naukowej Muzeum Historii PRL, Rady Programowej Międzynarodowego Centrum Kultury; członkiem Komitetu Organizacyjnego Światowego Zjazdu Historyków Poznań 2020. Był przewodniczącym Rady Programowej Muzeum Schindlera w Krakowie; do 6 lutego 2018 r. był członkiem międzynarodowego Kolegium Programowego Muzeum II Wojny Światowej.

Opublikował szereg prac poświęconych historii Polski w XIX w. zwłaszcza podręcznik akademicki: Historia Polski 1795–1918, Rosji i relacjom polsko-rosyjskim Imperium korupcji, Polacy w służbie Moskali, jak również dziejom Krakowa. W serii Dzieje Krakowa jest autorem dwóch ostatnich tomów, omawiających historię Krakowa w okresie okupacji niemieckiej i w okresie powojennym. Osobne miejsce w twórczości krakowskiego historyka zajmują prace z dziejów najnowszych Polski. W 2019 roku ukazała się książka Zwrotnice dziejów. Alternatywne historie Polski będąca rozmową Chwalby z Wojciechem Harpulą. Książka ma charakter historical fiction i przedstawia alternatywne dzieje Polski.

Chwalba niejednokrotnie występował publicznie popularyzując wiedzę historyczną, m.in. udzielał otwartych wykładów i komentarzy dla mediów. Wywiady prasowe z nim opublikowały m.in.: Tygodnik Powszechny, Lidove Noviny, Dziennik Zachodni, Polska The Times, Dziennik Polski, Gazeta Wyborcza, Rzeczpospolita, Znak, Newsweek, Gazeta Krakowska, Gość Niedzielny, Niedziela, Przegląd Polityczny, Telewizja Polska, Dzień, Alma Mater, Nasz Przemyśl, Nowe Książki, Więź, Do Rzeczy, Mówią Wieki, Konspekt, Wprost, Dziennik. Gazeta Prawna, Kultura w jęz. bułgarskim, Aetas w jęz. węgierskim, Kulturne Dejiny w jęz. słowackim.

W 2006 roku za książkę III Rzeczpospolita. Raport specjalny uhonorowano go Nagrodą Historyczną przyznawaną przez redakcję tygodnika Polityka. W 2018 roku jego książka Wielka Wojna Polaków 1914–1918 została uhonorowana I Nagrodą w konkursie im. Janusza Kurtyki oraz główną nagrodą w konkursie im. Oskara Haleckiego Książka Historyczna Roku 2018.

W 2015 roku był członkiem jury Nagrody Literackiej i Historycznej Identitas.

                                     

2. Publikacje

  • 1999 i 2014: Polacy w służbie Moskali
  • wyróżniona w konkursie im. Jana Długosza
  • 1995, 2001 i 2006: Imperium korupcji w Rosji i w Królestwie Polskim w latach 1861–1917
  • 1994 i 1996: Słownik historii Polski 1939–1948 redaktor i współautor
  • 1992 i 2007: Sacrum i rewolucja: socjaliści polscy wobec praktyk i symboli religijnych 1870–1918
  • 1997: Czasy "Solidarności”: francuscy związkowcy i NSZZ "Solidarność” 1980–1990
  • 1993 i 2007: Józef Piłsudski – historyk wojskowości
  • 2000, 2005 i 2006: Historia Polski 1795–1918
  • Nagroda KLIO
  • Nagroda Główna Allianz – "Srebrna Nike”
  • 1999 i 2008: Kalendarium dziejów Polski redaktor naukowy
  • wyróżnienie w konkursie im. Jana Długosza
  • wyróżnienie w konkursie czytelniczym "Gazety Wyborczej” "Parady 2002”
  • Krakowska Książka Miesiąca – grudzień 2002
  • 2002 i 2011: Kraków w latach 1939–1945
  • Nagroda Ministra Edukacji Narodowej
  • wyróżnienie w konkursie tygodnika ”Polityka”
  • 2004: Kraków w latach 1945–1989
  • 2004, 2005 i 2007: Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych redaktor i współautor
  • nagroda w konkursie na najlepszą książkę akademicką z zakresu nauk społecznych "Atena 2005”
  • nagroda w konkursie na najlepszą książkę roku 2004 "O Pióro Fredry”
  • 2005: III Rzeczpospolita – raport specjalny
  • Nagroda I Stopnia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
  • 2008: Historia powszechna. Wiek XIX
  • 2006: Polska na przestrzeni wieków, współautor
  • 2006, 2008, 2012: Nie ufam własnej pamięci: o tajemnicach Krakowa, carskiej i sowieckiej Rosji i nie tylko.: rozmowy z Andrzejem Chwalbą
  • 2005: Polen und der Osten. Herausgegeben von Andrzej Chwalba
  • 2007: Historia Polski, t. 1–2 współautor
  • 2011: Poljska nakon komunizma 1989–2011
  • 2009: Collegium Maius wydanie w języku angielskim 2010 r.
  • 2011: Historia powszechna. 1989–2011
  • 2014: Samobójstwo Europy. Wielka Wojna 1914–1918
  • Książka kwietnia 2014 Magazynu Literackiego Książki
  • 2013: История на Третата полска република
  • Wyróżnienie w Konkursie Imienia Jana Długosza
  • 2010: Kurze Geschichte der Dritten Republik Polen 1989 bis 2005
  • 2008: Historia Polski. Polska od 1939 do czasów obecnych współautor
  • 2009: Polsko 1989–2008. Dějiny současnosti
  • 2014: Pałac Pusłowskich
  • 2014: Collegium Novum z M. Bogdanowską
  • 2015: Ostatni salon PRL
  • Wyróżnienie w Konkursie Historyczna Książka Roku im. Oskara Haleckiego
  • 2014: 1914–1918. Anatomy of Global Conflict
  • 2019: 1919. Pierwszy rok wolności
  • 2018: Legiony Polskie 1914-1918
  • 2018: Wielka Wojna Polaków 1914-1918
  • 2019: Zwrotnice dziejów. Alternatywne historie Polski wraz z Wojciechem Harpulą
                                     

3. Nagrody i odznaczenia

  • Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski nadany przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę 2019.
  • Człowiek Roku w plebiscycie czytelników Gazety Krakowskiej 2014;
  • Medale Świętego Krzysztofa 2011;
  • Laudacje Studenckie. Nagroda Honorowa 2014;
  • Odznaka "Zasłużony Działacz Kultury” nadana przez Ministra Kultury 2000;
  • Odznaka "Honoris Gratia” za zasługi dla Krakowa nadana przez Prezydenta Miasta Krakowa 2005;
  • Medal 25 Rocznicy Podpisania Porozumień Sierpniowych nadany przez Prezydenta Miasta Gdańska 2005;
  • Medal Niepodległości 2018
  • Złoty Krzyż Zasługi 2005;
  • Nagroda im. Klemensa Bąkowskiego przyznana przez Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa.
  • Laur Jagielloński za wybitne osiągnięcia w dziedzinie nauk humanistycznych, społecznych i prawnych 2017;
                                     

4. Wywiady

  • Bez romantycznej tradycji powstańczej Polska też by odzyskała niepodległość, Dziennik Gazeta Prawna, 2018-11-10.
  • Opozycja w PRL, rozm. Leszek Cichobłaziński, Niedziela 2006/47.
  • Rocznicowa debata "Polski Zbrojnej", 2018-10-11.
  • Okupowany Kraków, rozm. Rita Pagacz-Moczarska, Alma Mater 64: 2004.
  • Ankieta na 100-lecie niepodległości Polski, PAP, 2018-11-10.
  • Gorzki wywiad z prof. Andrzejem Chwalbą o promocji polskiej historii za granicą. historia.org.pl, 2012-09-16., rozm. Wojtek Duch.
  • Historia ma odpowiadać na pytania współczesności!. histmag.org, 2009-02-13., rozm. Kamil Janicki.
  • Polska w przeddzień zaborów, rozm. Leszek Cichobłaziński, Niedziela 2006/50.
  • Spokojnie, jak najbliżej prawdy, rozm. Marek Karpiński, Nowe Książki 2005/1.