Poprzednia

ⓘ Oleg Zakirow




                                     

ⓘ Oleg Zakirow

Oleg Zakirowicz Zakirow – Rosjanin pochodzenia uzbeckiego, funkcjonariusz KGB w stopniu majora, publicysta, autor publikacji popularnonaukowych, od 2002 posiadał obywatelstwo polskie.

                                     

1. Życiorys

W latach 1970–1975 studiował prawo na uniwersytecie w Taszkencie. W latach 1975–1991 służył w KGB, początkowo w Urgenczu, Frunze obecnie Biszkek i Ałma-Acie, a od 1983 w Smoleńsku. W latach 1984–1986 uczestniczył w wojnie w Afganistanie, po czym powrócił do służby w KGB w Smoleńsku, z której zwolniono go w 1991.

                                     

1.1. Życiorys Prywatne śledztwo w sprawie zbrodni katyńskiej

W 1989, w okresie pieriestrojki, Oleg Zakirow znalazł się w specjalnej grupie funkcjonariuszy smoleńskiego KGB zajmującej się rehabilitacją ofiar stalinizmu. Dzięki determinacji, mimo nacisków politycznych, wyszedł poza zaplanowany przez władze radzieckie zakres badań nad zbrodniami stalinowskimi. Dotarł do bezpośrednich świadków i wykonawców zbrodni katyńskiej dokonanej na Polakach przez NKWD w 1940, spisywał i przechowywał ich zeznania, dotarł również do dokumentacji mordów dokonywanych na Polakach w okresie wielkiego terroru w latach 30. XX wieku. Rozpoczął współpracę z rozgłośnią radiową w Smoleńsku i z Giennadijem Żaworonkowem, dziennikarzem tygodnika "Moskowskije Nowosti” publikującym materiały na temat zbrodni katyńskiej. Nawiązał również kontakt z polskim reżyserem Marcelem Łozińskim, kręcącym film dokumentalny Las Katyński, z polską dziennikarką Krystyną Kurczab-Redlich oraz z Aleksiejem Pamiatnychem, działaczem rosyjskiego Stowarzyszenia "Memoriał” poszukującym informacji o zagładzie polskich oficerów. Kiedy władze zorientowały się, jaki jest zakres badań Olega Zakirowa, zakazały mu dalszych prac; był wielokrotnie zastraszany, grożono mu sądem oficerskim. W 1990 wystąpił z Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, a w 1991 został usunięty ze służby w KGB pod pretekstem "schizofrenii o spowolnionym działaniu”. Część zgromadzonych przez niego dowodów udało się przekazać stronie polskiej.

W 1998 Oleg Zakirow wyjechał do Polski wraz z żoną i córką, gdyż w Rosji grożono mu śmiercią. W 2002 prezydent Aleksander Kwaśniewski nadał mu obywatelstwo polskie. Po przybyciu do Polski znalazł się wraz z rodziną w trudnych warunkach materialnych. Został pochowany 27 kwietnia 2017 na cmentarzu ewangelicko-augsburskim przy ulicy Ogrodowej w Łodzi.

                                     

2. Publikacje

W 2010 w Polsce opublikowano książkę Olega Zakirowa "Obcy element”, zawierającą jego wspomnienia. W listopadzie 2010 zdobyła ona nagrodę w kategorii książek popularnonaukowych w konkursie na Książkę Historyczną Roku, organizowanym wspólnie przez Polskie Radio, Instytut Pamięci Narodowej i Telewizję Polską. Teksty autorstwa Olega Zakirowa ukazywały się m.in. w miesięczniku "Nowaja Polsza”, "Zeszytach Katyńskich” i "Rzeczpospolitej”.

                                     

3. Odznaczenia i wyróżnienia

  • W 2014 Instytut Pamięci Narodowej przyznał mu nagrodę Kustosza Pamięci Narodowej.
  • 30 listopada 1990 otrzymał honorowe wyróżnienie Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej za poszukiwanie i odnalezienie świadectw bezpośrednich świadków zbrodni.
  • 3 kwietnia 2003 prezydent RP Aleksander Kwaśniewski odznaczył go Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi w ujawnianiu i udokumentowaniu prawdy o zbrodni katyńskiej.
  • 19 października 2010 roku prezydent RP Bronisław Komorowski odznaczył go Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi w odkrywaniu i upowszechnianiu prawdy historycznej o zbrodni katyńskiej.
  • W 1985 otrzymał Medal "Za zasługi bojowe”, przyznany za udział w wojnie w Afganistanie.
  • W marcu 2010 Oleg Zakirow otrzymał Odznakę honorową "Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka” przyznaną przez Rzecznika Praw Obywatelskich Janusza Kochanowskiego.
  • W 1990 otrzymał Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej przyznany przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, wręczony przez Stanisława Cioska, ambasadora PRL w ZSRR.


                                     

4. Filmy o Olegu Zakirowie

W grudniu 2007 w telewizyjnym kanale tematycznym Discovery Historia wyemitowano film dokumentalny poświęcony Olegowi Zakirowowi autorstwa Pauliny Maciejowskiej, należący do cyklu filmów dokumentalnych Cudzoziemcy, zatytułowany Oleg Zakirow.

W listopadzie 2009 powstał film dokumentalny Prywatne śledztwo majora Zakirowa w reżyserii Jarosława Mańki, wyprodukowany przez TVP Kraków, którego premiera telewizyjna odbyła się w maju 2010. W czerwcu 2010 twórca filmu otrzymał nagrodę Rady Programowej TVP Kraków za najlepszy program publicystyczno-informacyjny w 2009, a w grudniu 2010 honorowe wyróżnienie Głównej Nagrody Wolności Słowa w konkursie o Nagrody Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich za "przybliżenie postaci człowieka, którego za uchylenie części prawdy katyńskiej prześladowano w ojczyźnie, a nie doceniono w Polsce”.

                                     

5. Rodzina

Ojcem Olega Zakirowa był Zakir Chałhodżajew 1926–1981, syn Chałhodży Madaminhodżajewa 1896–1931, z rodziny Uzbeków z Kotliny Fergańskiej. Chałhodża Madaminhodżajew został rozstrzelany przez władze sowieckie w 1931 jako "wróg ludu” i zrehabilitowany w 1991. Matką Olega Zakirowa była Lidia Pietrowna Wiergulewa z d. Prosina 1924–2005, z pochodzenia Rosjanka. Pradziadek Olega Zakirowa po stronie ojca, noszący nazwisko Madaminhodża, był wyznawcą islamu, lecz sam Oleg Zakirow został po urodzeniu potajemnie ochrzczony w cerkwi.

Oleg Zakirow miał żonę, Galinę, i córkę, Łarisę ur. 1974.