Poprzednia

ⓘ 5 Brygada Saperów




5 Brygada Saperów
                                     

ⓘ 5 Brygada Saperów

Brygada została sformowana w październiku 1944 w Narolu na podstawie rozkazu Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego nr 41 z 6 października 1944 jako jednostka 3 Armii WP. Stan osobowy rekrutuje się głównie z 2-go Zapasowego Pułku Saperów z Jarosławia. W dwa tygodnie po wydaniu rozkazu o sformowaniu Brygada liczyła 16 oficerów i 5 żołnierzy, a po miesiącu już 712 żołnierzy, tj. około 45% stanu etatowego, dopiero w ostatnich miesiącach 1944 r. osiągnęła 91% stanu etatowego tj. 1438 żołnierzy. W grudniu 1944 Brygada posiadała tylko 40% sprzętu saperskiego, braki w broni zwłaszcza broni maszynowej były jeszcze większe. Po likwidacji armii podlegała Dowództwu Wojsk Inżynieryjnych WP.

Przysięgę żołnierze brygady złożyli 7 stycznia 1945 w Trawnikach. Sztandar, ufundowany przez społeczeństwo Ełku, wręczono 6 października 1945 w Ełku.

                                     

1. Obsada personalna i struktura organizacyjna

Dowództwo i sztab

  • zastępca dowódcy 5 Bsap ds. tyłów – ppłk Andrzej Radkiewicz
  • szef inżynieryjno–technicznego zaopatrzenia – kpt. inż. Sergiusz Antonienko
  • dowódca – płk Andrzej Stonoga
  • lekarz – ordynator – pchor. Stanisław Leszczyński
  • starszy pomocnik szefa 2 oddziału sztabu – kpt. inż. Semen Zatułowski
  • kompania zwiadu
  • 36 Batalion Saperów
  • 34 Batalion Saperów
  • zastępca szefa sztabu – ppłk Paweł Gołaszewski
  • szef sztabu – ppłk Jan Matysiak do 1 kwietnia 1947, ppłk Tadeusz Wejtko do 9 lutego 1948
  • starszy pomocnik szefa 1 oddziału sztabu – kpt. Anatol Wesołowski
  • 3075 stacja poczty polowej
  • kompania sztabowa
  • pomocnik szefa 3 oddziału sztabu – ppor. Adolf Biernacki
  • kwatermistrz – ppłk Gerasim Remidowski
  • park lekkich przepraw
  • 38 Batalion Saperów
  • pluton sanitarny
  • 39 Batalion Saperów
  • szef 1 oddziału sztabu – mjr Stefan Daniluk
  • szef służby chemicznej – kpt. Andrzej Nowikow
  • szef 2 oddziału sztabu – mjr Mikołaj Kołowski

Brygada liczyła 1382 żołnierzy, w tym 152 oficerów, 336 podoficerów i 894 szeregowych. sprzęt:

  • min – 483
  • park przeprawowy NLP – 1
  • kuter BMK – 1
  • samochody – 70
                                     

2. Okres powojenny

17 stycznia 1945 brygada dostała rozkaz do natychmiastowego przemieszczenia się do wyzwolonej Warszawy w celu jej rozminowania. Po zakończeniu prac w Warszawie, otrzymała nowe zadanie rozminowanie północno-wschodniej części Polski. Żołnierze poszczególnych batalionów rozminowali rejony województw: białostockiego, pomorskiego i olsztyńskiego. 6 października 1945 Naczelny Dowódca WP nadał 5 Brygadzie Saperów zaszczytny tytuł "Mazurska” za rozminowanie Mazur. 3 grudnia 1945 brygada do wsparcia w rozminowaniu otrzymała batalion niemieckich jeńców wojennych saperów w sile 369 ludzi. Przybyli oni do brygady z obozu jenieckiego w Prusach Wschodnich. Jeńców skierowano do Pułtuska i przydzielono do 34 batalion saperów. Zorganizowano dla nich szkolenie w zakresie organizacji i sposobów rozminowania, ponieważ w większości byli to żołnierze piechoty. Wiosną 1946 przydzielono ich do 34. 56 ludzi i 36. 79 ludzi batalionów saperów brygady oraz do 46 bsap 15 Dywizji Piechoty, który brał udział w rozminowaniu Wilczego Szańca. W 5 Pułku Saperów minerami kierowali oficerowie i podoficerowie saperzy niemieccy pod nadzorem polskich dowódców pododdziałów. Pracowali w rejonach Serocka, Pułtuska, Ostrołęki, Łomży i nad Biebrzą. Straty w batalionach brygady 1946 wyniosły 20 zabitych i 22 rannych. W składzie pułku Niemcy wykonywali zadania rozminowania do 1947 r.

Z dniem 1 marca 1946 Brygada została przeformowana w 5 Mazurski Pułk Saperów. We wrześniu i listopadzie 1946 pułk przeniósł się do Szczecina, do koszar przy ul. Mickiewicza, gdzie od początku grudnia przystąpił do szkolenia bojowego. Od stycznia do marca 1947 pułk brał czynny udział w akcji przeciwpowodziowej na Odrze oraz w Chełmnie na Wiśle. W okresie od kwietnia do czerwca 1947, 460 żołnierzy na czele z dowódcą pułku biorą udział w akcji WISŁA, pułk w tym czasie zbudował 13 mostów w miejscowościach Monastyr, Ubieszyn, Tyrawa Wołoska, Horytany, Ubieszyn. Od pierwszego lipca 1947r jednostka przystąpiła do rozminowania województwa Szczecińskiego i Pomorskiego, jednym z obiektów, które rozminowali był Port w Szczecinie, usunięto tam i zniszczono: 1300 min, 21652 sztuki amunicji. Rozminowano rejon powiatów: Chojeńskiego, Pyrzyckiego, Myśliborskiego, Gryfińskiego, Kamieńskiego, Stargardzkiego, Drawskiego. Łącznie w 1947r żołnierze 5 pułku saperów na Pomorzu Zachodnim unieszkodliwili i zniszczyli: 55121 min, 880916 sztuk amunicji. W kwietniu 1949 na rozkaz przełożonych pułk zmienił swoje miejsce dyslokacji i przeniósł się do Szczecina Podjuch, gdzie utworzono nowy garnizon. W marcu 1953 pododdziały pułku wzięły udział w akcji przeciwlodowej w Podjuchach na Regalicy.

W 1954 specjalna grupa Pułku udała się do Kętrzyna w celu rozminowania byłej kwatery Hitlera. W 1956 na początku roku pododdziały pułku brały udział w akcji przeciwlodowej i ochronie mostów w Ognicy. W dalszych latach 5 Pułk Saperów co roku brał czynny udział w akcji rozminowania województwa szczecińskiego. 15 września 1961 pułk został przeformowany w 5 Mazurską Brygadę Saperów. W styczniu i lutym 1962 brygada wzięła udział w akcji przeciwpowodziowej na Odrze. Od 1974 rozpoczął się udział żołnierzy 5 Brygady w misjach pokojowych na Bliskim Wschodzie. We wrześniu 1983 Brygada otrzymała imię generała Ignacego Prądzyńskiego. W styczniu 2001 Brygada została przeformowana w 5 Pułk Inżynieryjny.

W latach od 1958 do 1973 w koszarach 5 Brygady Saperów stacjonowała Podoficerska Szkoła Zawodowa Wojsk Inżynieryjnych nr 20, która w 1973 jako batalion szkolny weszła w skład Brygady jako jej organiczny pododdział.

Od 1966 do 1973r w Brygadzie istniał 55 szkolny batalion ratownictwa terenowego składający się z dwóch kompanii inżynieryjno – saperskich w którym szkolono alumnów między innymi: arcybiskup Sławoj Leszek Głódź, biskup Henryk Tomasik, biskup Jan Tyrawa, ks. prałat Bogdan Górski, ks. Eugeniusz Kozok.

                                     

3. Dowódcy jednostki

Dowódca brygady

  • płk Andrzej Stonoga 1944–1946

Dowódcy pułku

  • płk Anatol Wesołowski 1948–1951
  • ppłk Juliusz Okuniewski 1953–1954
  • ppłk Edward Kozłowski 1951–1953
  • mjr Adam Siekierzycki 1954–1955
  • ppłk Stefan Michałowski p.o. 1959-1959
  • mjr Józef Kąsek p.o. 1959–1959
  • ppłk Tadeusz Bełza 1955–1959
  • płk Andrzej Stonoga 1946
  • płk Stanisław Jurneczko 1959–1961
  • płk Stanisław Perko 1946–1948

Dowódcy brygady

  • płk Jan Kuźmicz 1974–1976
  • płk Kazimierz Górny 1981–1982
  • płk Adam Siekierzycki 1965–1974
  • płk Marian Łuczak 1988–1993
  • płk Marian Dąbrowski 1993–1996
  • płk Zdzisław Stelmaszuk 1976-1978
  • płk Gustaw Łasak 1982–1986
  • płk Jerzy Banatowicz 1986–1988
  • płk Stanisław Jurneczko 1961–1965
  • płk Józef Soja 1978–1981
  • płk Stanisław Białek 1996-2000


                                     

4. Sztandary

Sztandar wojenny wzorowany na sztandarach z 1937 ufundowany przez społeczeństwo Ełku odebrał 6 października 1945 w Ełku dowódca płk Andrzej Stonoga.

Dekretem Rady Państwa z 9 listopada 1955 o znakach Sił Zbrojnych usunięto z wzoru sztandaru niemal wszystkie dotychczasowe elementy i dlatego zgodnie z powyższym dekretem 5 Mazurski Pułk Saperów otrzymał nowy sztandar w 12.10.1958

Następny sztandar, według wzoru z 1993, 5 Brygada Saperów otrzymała 8 października 1994 na Wałach Chrobrego w obecności mieszkańców Szczecina i zaproszonych gości. W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego minister Henryk Goryszewski wręczył dowódcy 5 Brygady Saperów, płk. dypl. Marianowi Dąbrowskiemu sztandar ufundowany przez społeczeństwo Szczecina.

Płaty sztandaru podzielone są na cztery białe i cztery czerwone pola:

Płat prawy:

  • w centralnym polu wyhaftowany srebrną nicią symbol orła w złotej koronie w otoczeniu wieńca ze złotych liści dębowych;
  • w narożnikach pól białych złotą nicią wyhaftowano cyfrę "5” w otoczeniu wieńców z liści dębowych;

Płat lewy:

  • w polu centralnym złotą nicią wyhaftowano napis "BÓG, HONOR, OJCZYZNA” w otoczeniu wieńca ze złotych liści dębowych;
  • w narożnikach płata na polach białych

a) od strony drzewca, widoczne są symbole: Gryfa Szczecińskiego – symbol Szczecina, miasta stacjonowania pułku, symbol odznaki pamiątkowej 5. Brygady Saperów b)w narożnikach zewnętrznych wyhaftowane zostały inicjały imienia i nazwiska patrona pułku oraz symbol Krakowa, w którym, w okresie II Rzeczypospolitej, stacjonował 5 Pułk Saperów i 5 Batalion Saperów c) symbole wyhaftowano w otoczeniu złotych wieńców z liści dębowych

Głowica sztandaru: głowicę sztandaru stanowi orzeł wykonany metodą metaloplastyki, a u jego podstawy znajduje się napis 5 BSap.

                                     

4.1. Sztandary Wykaz gwoździ honorowych

  • Szef Wojsk Inżynieryjnych POW – płk dypl. Jan Polakowski
  • Minister ON – Piotr Kołodziejczyk
  • Przodujący Oficer – kapitan Grzegorz Kłos
  • Dowódca 5 Pułku Inżynieryjnego płk dypl Stanisław Białek – gwóźdź wbity na uroczystej zbiórce pułku po wydaniu Rozporządzenia Ministra ON o dziedziczeniu tradycji przez 5 Pułk Inżynieryjny
  • Szef Sztabu Generalnego – gen. broni Tadeusz Wilecki
  • Szef Wojsk Inżynieryjnych Sztabu Generalnego – gen. bryg Henryk Tacik
  • Przodujący – chorąży Czesław Nowopolski
  • Dowódca JW.2241 – płk dypl. Marian Dąbrowski
  • Przodujący Podoficer – sierż. Zbigniew Kowalewski
  • Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego – gen. dyw. Tadeusz Bazydło
  • Prezydent RP – Lech Wałęsa
  • Przodujący szeregowy – st. szer. A. Piotrowski
  • Prezydent m. Szczecina – Bartłomiej Sochański
  • Wojewoda Zachodniopomorski – Marek Tałasiewicz
                                     

4.2. Sztandary Wykaz gwoździ pamiątkowych

  • 17.01.1945 Warszawa – udział żołnierzy 5 BSap w defiladzie w wyzwolonej stolicy oraz początek oczyszczania Warszawy z pozostałości wojennych;
  • 1944 Narol – miejsce i rok sformowania 5 Brygady Saperów;
  • 1919 Lwów
  • 1920 Kijów, Warszawa– upamiętniające udział saperów polskich w walkach o Lwów oraz w wojnie polsko -bolszewickiej;
  • 1945-1947 Warmia i Mazury – upamiętniający udział saperów 5 BSap w oczyszczaniu terenu Warmii i Mazur.
  • 1921 Kraków – miejsce i rok sformowania 5 pułku Saperów II Rzeczypospolitej;
  • płk Stanisław Perko – oficer łączący historię 5. Pułku Saperów Dowódca VI batalionu saperów 5 psap w latach 1923-1926 z historią powojenną Dowódca 5 pułku saperów w latach 1946-1948.
                                     

4.3. Sztandary Chrzestni sztandaru

  • ppłk w st. spocz. Tadeusz Ząbik.
  • K. Fulmyk, członek Rady Miasta Krakowa występujący w imieniu Prezydenta Miasta Krakowa.
  • płk rez. A. Biernacki
  • Pierwszy sztandar 5 Brygady Saperów z 1945 r.
  • Drugi sztandar 5 Brygady Saperów z 1958 r.
  • Trzeci sztandar 5 Brygady Saperów z 1994 r.
                                     

5. Odznaka pamiątkowa

minister obrony narodowej Decyzją z 1994 r. zatwierdził wzór odznaki pamiątkowej i wzór legitymacji wraz z regulaminem stanowiącym podstawę jej nadawania. Odznaka jest wzorowana na przedwojennej odznace 5. Pułku Saperów. Na okrągłej czarnej tarczy, z wystającą poza jej strzałkę u podstawy w całości obwiedzionej szkarłatnym obramowaniem, wpisany został centralnie herb Szczecina – głowa gryfa w złotej koronie zwrócona w lewo, obramowana wąską niebieską linią. Symetrycznie z lewej i prawej strony tarczy na wysokości podstawy gryfa, umieszczone są dwie daty: "1921” – rok powstania 5. Pułku Saperów i "1944” – rok powstania 5. Brygady Saperów, które mają symbolizować etapy i ciągłość dziedzictwa tradycji jednostki. W pole podstawy tarczy w kształcie strzałki wpisano cyfrę "5” utrzymaną również w kolorze szkarłatnym. Na drugim planie – w tle umieszczone zostały elementy związane z tradycją, charakterystyczna dla wojsk saperskich II RP: kotwica, skrzyżowane u dołu – kilof z lewej i wiosło z prawej strony, na górze – bosak z lewej i wiosło z prawej strony, uzupełnione dwoma karabinkami wystającymi poza obręb tarczy. Odznaka wykonana jest techniką warstwową z nierdzewnego metalu barwy srebrzystej lub patynowana, natomiast powierzchnia tarczy wraz z umieszczonymi tam symbolami jest pokryta emalią. Wymiary odznaki: wysokość 4.3 cm, szerokość 3.5 cm.



                                     

6. Odznaczenia i odznaki

  • 1978.10.12 Order Sztandaru Pracy II klasy
  • 1998.12.18 odznaka "Za Zasługi dla Województwa Ostrołeckiego"
  • 1968.07.22 Złota Odznaka Za zasługi w zwalczaniu powodzi
  • 1997.03.17 Medal "Za Zasługi dla Województwa Ciechanowskiego"
  • 1985.01.17 Złota odznaka "Za zasługi dla OHP"
  • 1981.10.12 Odznaka "Za zasługi w zwalczaniu powodzi”
  • 1966.01.17 Złota Odznaka honorowa "Zasłużony dla Warmii i Mazur”
  • 1996.01.09 Odznaka honorowa "Zasłużony Białostocczyźnie”
  • 1978.10.12 Złoty Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa”
  • 1988.08.23 "Za Zasługi dla POW"
  • 1985.05.14 Złota Odznaka Honorowa Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej
  • 1985.01.17 Złoty Medal "Zasłużony dla Wojsk Inżynieryjnych"
  • 1994. Znak Honorowy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej
  • 1996.04.02 Odznaka "Za Zasługi dla Województwa Suwalskiego”
  • 1982.04.16 Krzyż "Za Zasługi dla ZHP”
  • 1981.09.17 Medal "Za Zasługi dla Ligi Obrony Kraju”
  • 1994.10.07 Medal "Za Zasługi dla Wyższej Szkoły Oficerskiej Inżynierii wojskowej”
                                     

7. Relacje

Po krótkim przeszkoleniu sapersko-minerskim rozpoczęto pod koniec grudnia 1944 r. przygotowania do przysięgi. Na pierwszym planie programu było szkolenie z musztry i tylko z musztry, aż do znudzenia. W tym trudnym okresie dowódcami plutonów, kompanii i batalionów byli oficerowie z Armii Radzieckiej, którzy w większości nie znali języka polskiego. Mieli poważne trudności w podawaniu komend według polskiego regulaminu. Na kilka dni przed przysięgą przybył do sztabu brygady prawdziwy polski oficer. Kiedy stanął przed frontem pododdziałów przedstawił się jako podporucznik Andrzej Wasilewski. Zrobił na wszystkich saperach ogromne wrażenie. Był umundurowany w polski mundur oficerski z wszystkimi oznakami oficera przedwojennej armii polskiej. Wszystkie komendy podawał zgodnie z regulaminem WP. Byliśmy dumni z tego, że właśnie on, ppor. Wasilewski przygotowywał nas do t e j ważnej w życiu przysięgi wojskowej. I nadszedł upragniony dzień 7 stycznia 1945 r. Cały stan osobowy 5 Inżynieryjnej Brygady Saperów składał w Trawnikach koło Lublina uroczystą przysięgę, którą przy jął zastępca Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego gen. Aleksander Zawadzki. Wystąpił do nas z przemówieniem. Po raz pierwszy w życiu zobaczyłem polskiego generała, w polskim mundurze, który mówił polskim językiem. Tego nie da s ię zapomnieć. To było przemówienie skierowane bezpośrednio do serc żołnierskich, do polskich saperów. Niektórzy płakali ze wzruszenia. Było ono nam bardzo potrzebne, pokrzepiające ducha, bo czasy były ciężkie i trudne, wyżywienie kiepskie, mundury drelichowe, ciepłej bielizny nie było, a zima sroga. Po tym przemówieniu poczuliśmy się w pełni wartościowymi żołnierzami naszej armii.