Poprzednia

ⓘ Kazimierz Bartoszewicz




Kazimierz Bartoszewicz
                                     

ⓘ Kazimierz Bartoszewicz

Kazimierz Bartoszewicz herbu Jastrzębiec – polski historyk, publicysta, satyryk, wydawca i kolekcjoner sztuki.

                                     

1. Życie i twórczość

Syn Juliana Bartoszewicza. Debiutował jako gimnazjalista w 1867 w pismach "Zorza” i "Kurier Świąteczny”. Odbył studia prawnicze i filozoficzne na Uniwersytecie Krakowskim. W latach 1879-1893 prowadził w Krakowie księgarnię nakładową wydając zbiory najwybitniejszych polskich poetów. Zasłużył się jako organizator życia literackiego i wydawca dzieł klasyków literatury polskiej. Ogłosił szereg prac naukowych i popularyzatorskich. Oprócz artykułów w pismach z dziedziny historii i literatury wydał szereg prac z edycji książkowej.

W swojej twórczości satyrycznej z upodobaniem atakował przedstawicieli politycznego obozu Stańczyków. W Słowniku prawdy i zdrowego rozsądku zamieścił tekst treści następującej: Stańczyk – roślina galicyjska, pnąca się do góry, rośnie u podnóży tronu, w ogrodach rządowych, w parkach pałacowych i po dworach zachodniej Galicji. Wydaje silny zapach usypiający; wdychanie go sprowadza chroniczne zatrucie, objawiające się brakiem woli, sennością i nadmiarem apetytu.

W ciągu sześćdziesięcioletniej działalności literackiej zasilał długi szereg pism, redagował m.in.:

  • "Przegląd Literacki i Artystyczny” 1882-1886
  • "Szkice Społeczne i Literackie” 1875-1876
  • "Diabeł” 1875-1879
  • "Kurier Krakowski” 1888-1889
  • "Ananas” 1885-1897
  • "Przegląd literacki” 1896-1899.

Bibliotekę swoją i po ojcu Julianie, historyku, ofiarował Miejskiej Bibliotece Publicznej Łodzi. W latach 1928-1930 przekazał Łodzi swoją kolekcję sztuki, w tym obrazy Jana Piotra Norblina, Artura Grottgera, Aleksandra Kotsisa, Witolda Pruszkowskiego, Józefa Chełmońskiego, Jacka Malczewskiego i Wlastimila Hofmana. Dar stał się zaczątkiem Muzeum Sztuki w Łodzi, które pierwotnie nosiło nazwę Muzeum Historii i Sztuki im. Juliana i Kazimierza Bartoszewiczów. W Archiwum Państwowym w Łodzi przechowywane jest Archiwum rodziny Bartoszewiczów liczące 3 868 j.a.

Był żonaty z Amelią Gebhardt, z którą miał córkę Marię Aldonę zm. 1907. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie kwatera 181-4-10/11.

                                     

2. Wybór prac

  • Księga pamiątkowa setnej rocznicy ustanowienia Konstytucji 3 maja, wybór i redakcja Bartoszewicza, 1891
  • Polityka galicyjska, polemika z "Próbami rozstroju” Stanisława Tarnowskiego 1888
  • Rok 1863, t. 1 i Rok 1863, t. 2 historya na usługach ludzi i stronnictw o książce i z powodu książki p. Koźmiana o r. 1863, polemika z dziełem autora związanego ze Stańczykami Stanisława Koźmiana "Rzecz o roku 1863 r.”), 1895-1896
  • Księgi humoru polskiego, 1897, 4 tomy, wybór i redakcja Bartoszewicza
  • Życie Jana Kochanowskiego, 1883
  • 40 kronik, 1884
  • Trzy dni w Zakopanem. Z notat emeryta, 1890
  • Ks. Paweł Rzewuski, sufragan warszawski, Wspomnienie pośmiertne o ks. Pawle Rzewuskim, 1893
  • Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794 wyd. 1 z 1909 r., wersja elektroniczna wydania z 1913 r.
  • Radziwiłłowie, początek i dzieje rodu, typy i charaktery, rycerze, zdrajcy, pobożni, filantropi, dziwacy, obrazy z życia domowego, kobiety Radziwiłłowskie, upadek Nieświeża i jego odrodzenie. Książka w pliku pdf, pliku djvu, w formacie jpg, 1928
  • Szkice i portrety literackie, t. 1, książka w formacie jpg, w formacie djvu, 1930
  • Rzeczpospolita babińska, Lwów, 1902
  • Caryca Praskowja, wyd. Rój, 1926
  • Przyjaciel ks. Józefa Poniatowskiego, Warszawa, 1914
  • Słownik prawdy i zdrowego rozsądku, 1905
  • Łyki i kołtuny, pamiętnik mieszczanina podlaskiego 1790-1816, wg Janusza Tazbira dzieło pozostaje anonimowym apokryfem Kto był autorem "Łyków” i "kołtunów”), plik w formacie djvu wybór, redakcja i przypisy Bartoszewicza, 1918
  • Tadeusz Ogiński, wojewoda trocki i jego pamiętnik, książka w formacie jpg, w formacie djvu, 1913
  • Wojna żydowska w roku 1859 początki asymilacyi i antisemityzmu, 1913
  • Antysemityzm w literaturze polskiej XV-XVI w., 1914
  • Michał Bałucki, książka w formacie jpg, w formacie djvu, 1902
  • Zapiski z lat 1825-1831 Tymoteusza Lipińskiego redakcja i przypisy Bartoszewicza
  • Utworzenie Królestwa Kongresowego, książka w formacie jpg, w formacie djvu, 1916
  • Dzieje Galicyi: jej stan przed wojną i "wyodrębnienie”, książka w formacie jpg, w formacie djvu, 1917
  • Odrodzenie Polski za Stanisława Augusta, tom 1, tom 2, 1914
  • Muza Margrabiego, notatki o Marii Kellerowej, 1914
                                     

3. Literatura uzupełniająca

  • Przecław Smolik, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 326–327. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ​ISBN 83-04-03484-0 ​.