Poprzednia

ⓘ Gródek (kraj morawsko-śląski)




Gródek (kraj morawsko-śląski)
                                     

ⓘ Gródek (kraj morawsko-śląski)

Gródek – wieś gminna i gmina w powiecie Frydek-Mistek w Czechach, na terenie czeskiej części Śląska Cieszyńskiego. Leży w dolinie Olzy, ok. 4 km. na północ od Jabłonkowa i 8 km na południe od Trzyńca.

                                     

1. Ludność

Polska mniejszość narodowa jest tu największa procentowo ze wszystkich gmin RČ - w roku 2011 narodowość polską podało 31% obywateli. Miejscowa ludność jest wielowyznaniowa.

                                     

2. Nazwa

Nazwa miejscowości związana jest z powstałym tu zapewne w XII w. niewielkim gródkiem obronnym, pełniącym funkcję strażnicy granicznej ówczesnej kasztelanii cieszyńskiej. Jego ślady w postaci wału otoczonego rowem zachowały się do naszych czasów na wzniesieniu na prawym brzegu Olzy częściowo rozmyte przez rzekę.

                                     

3. Historia

W sąsiedztwie tego gródka powstało na przełomie XIV i XV w. częściowo murowane osiedle obronne, przez które biegła stara droga z Cieszyna na Przełęcz Jabłonkowską, używana do czasu wybudowania w końcu XVIII w. nowego, bitego gościńca. Osiedle to, uznawane za protoplastę Jabłonkowa, zostało najprawdopodobniej wraz z gródkiem zniszczone i spalone w czasie najazdu węgierskiego w 1447 r. Nowy - obecny Jabłonków założono później dalej na południe, zaś osadę, która powstała na ich gruzach, nazwano Starym Jabłonkowem i pod tą nazwą jest wymieniana w aktach z r. 1523 i 1533. Pamięć tych faktów zachowała się do dziś wśród tutejszej ludności w nazewnictwie miejscowym.

Nazwa "Gródek" pojawiła się dopiero w pierwszym urbarzu cieszyńskim z 1577 r. Wieś liczyła wówczas 13 osadników posiadających grunty, którzy zajmowali się zarówno uprawą roli jak i hodowlą bydła. Z czasem część gruntów gródeckich włączono do Bystrzycy i Głuchowej, a sam Gródek znalazł się w rzędzie mniejszych wsi Śląska Cieszyńskiego.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 110 budynkach w Gródku na obszarze 982 hektarów mieszkało 882 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 89.8 os./km². z tego 651 73.8% mieszkańców było ewangelikami, 212 24% katolikami, a 19 2.2% wyznawcami judaizmu, 875 99.2% było polskojęzycznymi. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 119 a mieszkańców do 886, z czego 870 było zameldowanych na stałe, 854 96.4% było polsko-, 6 0.6% czesko- a 5 0.6% niemieckojęzycznymi. Podział według religii kształtował się następująco: 663 74.8% ewangelików, 221 24.9% katolików, 2 0.2% wyznawców judaizmu.

W wyniku konfliktu polsko-czechosłowackiego o Śląsk Cieszyński po podziale regionu w 1920 miejscowość stała się częścią Czechosłowacji.

W 1937 r. przyjechał do Gródka Wincenty Witos – przywódca Stronnictwa Ludowego i trzykrotny premier rządu Rzeczypospolitej, przebywający wówczas na emigracji w Czechach w niedalekim Rożnowie pod Radgoszczem. Cierpiący na dolegliwości gastryczne Witos zamieszkał w drewnianym domu "pod Dziołem" niedaleko obecnego szlaku turystycznego na Filipkę, gdzie odpoczywał i poddał się kuracji ziołowej, zaordynowanej przez znanego miejscowego zielarza, Karola Kaletę. 4 października 2003 r. w pobliżu miejsca, w którym stał wspomniany dom, w obecności delegacji polskiej której przewodniczyli prezes PSL Jarosław Kalinowski i wicemarszałek Sejmu Janusz Wojciechowski, odsłonięto obelisk z odnośną tablicą pamiątkową.

W 1938 została wraz z Zaolziem zaanektowana przez Polskę i przyłączona do powiatu cieszyńskiego, a podczas II wojny światowej znalazła się w granicach III Rzeszy. Po wojnie przywrócona Czechosłowacji.

Włączony w 1960 r. do Jabłonkowa, dopiero w 1990 r. stał się znów samodzielną gminą.



                                     

4. Osoby związane z Gródkiem

  • Paweł Nikodem 1878 - 1954. duchowny ewangelicki, publicysta, działacz społeczny,
  • Władysław Młynek 1930 - 1997. polski działacz społeczny i kulturalny na Zaolziu, nauczyciel, pisarz i poeta;