Poprzednia

ⓘ Gubernia witebska




Gubernia witebska
                                     

ⓘ Gubernia witebska

Gubernia witebska – jednostka administracyjna Imperium Rosyjskiego utworzona w 1802 na miejscu województwa witebskiego sprzed 1772. Odpowiada północno-wschodniej części dzisiejszego obwodu witebskiego Białorusi a także wschodniej części Łotwy oraz niektórym rejonom Rosji.

                                     

1. Administracja i samorząd

W 1904 roku gubernia liczyła 12 miast, 41 miasteczek, 19750 wsi;

Powiaty:

  • drysieński,
  • rzeżycki,
  • dźwiński dawny dyneburski,
  • lucyński,
  • witebski,
  • horodecki,
  • newelski,
  • połocki,
  • wieliski,
  • siebieski.
  • lepelski,

Na terenie guberni, podobnie jak na innych terenach ziem zabranych, władze rosyjskie szczególnie długo opóźniały utworzenie samorządu terytorialnego, tzw. ziemstw. Wynikało to z obawy przed zdominowaniem ich przez miejscową ludność nierosyjską, szczególnie Polaków. Podczas gdy w innych częściach Imperium Rosyjskiego ziemstwa tworzone były już w drugiej połowie XIX wieku, w guberni witebskiej ich namiastka powstała dopiero 2 kwietnia 1903 roku. Członkowie ziemstw byli jednak wyznaczani przez administrację carską i mieli skrajnie ograniczone kompetencje. Samorząd w guberni uległ wzmocnieniu 14 marca 1911 roku, gdy ta została objęta ukazem carskim o wprowadzeniu ziemstw z 12 czerwca 1890 roku. Była to jednak jego zmodyfikowana wersja, gwarantująca dominującą pozycję Rosjan.

                                     

2. Ukształtowanie terenu

Powierzchnia pofalowana, najwyżej położony pas terenu ciągnie się z guberni pskowskiej w stronę Newelu i Horodka do 952 stóp wysokości, dalej wododziałem Dźwiny i Dniepru; część zachodnia powiaty dźwiński, lucyński i rzeżycki nizinna; wiele jezior około 2500, bagien i lasów; gleba nieurodzajna, glinista i piaszczysta;

                                     

3. Rzeki

Dźwina była w 1904 żeglowna na całej rozciągłości, podobnie jak jej dopływy Mieża, Kasplia, Ułła; Najważniejsze rzeki; Łuczessa, Uszacz, Usiana, Połoto i Dryssa;

                                     

4. Skład etniczny

  • 17% - Łotysze zajmują 3 powiaty zachodnie, zwane inflanckimi d. Inflanty Polskie: dźwiński, rzeżycki, lucyński),
  • 3% - Polacy
  • 53% - Białorusini,
  • 0.5% - Niemcy
  • 11% - Żydzi
  • 13% - Rosjanie gł. staroobrzędowcy
                                     

5. Wyznania

  • starowierzy i sektanci - 83.022
  • muzułmanie - 661
  • baptyści - 130
  • razem - 1.489.246
  • luteranie - 46.654
  • katolicy - 357.309
  • żydzi - 175.629
  • prawosławni - 825.601
                                     

6. Przemysł

Robotników w 1903 roku 39 tys. ; rzemieślników - 48 tys. ; fabryk i zakładów 1293 z 7 tys. robotników, produkcja warta 6.5 mln. rubli rocznie ; handel mało rozwinięty i głównie miejscowy;

                                     

7. Rolnictwo

Uprawiane było żyto, owies, jęczmień, kartofle; średnio w latach 1900 - 1904 zebrano 13.2 mln pudów żyta ozimego, 3.6 mln pudów jęczmienia, 7.2 mln pudów owsa i 20.2 mln pudów ziemniaków; rozwinięte lniarstwo; sadownictwo przemysłowe jabłka, gruszki i śliwki; pasterstwo podupada; lasy zajmowały do 35% obszaru guberni, dużo drewna budowlanego sosna, świerk, dużo przeróbki drewna, wzdłuż brzegów Dźwiny zachodniej - stocznie; na jeziorach rybactwo;

                                     

8. Oświata

Według spisu z 1897 roku, w guberni umiejętność czytania i pisania posiadało 33% ludności powyżej 9 roku życia.

Szkoły: według Pawlenkowa 5 średnich, 9 specjalnych, 1281 niższych; według Brockhausa-Efrona razem 1667 z 61 tys. uczniów, w tym 349 szkół początkowych Ministerstwa Oświaty Ludowej, 246 szkół parafialnych, 659 szkół elementarnych, 5 średnich z 2248 uczniami, korpus kadecki, seminarium nauczycielskie, 5 seminariów duchownych, szkoła rolnicza i rzemieślnicza; 385 szkół żydowskich z nich 23 skarbowe z 7095 uczniami; umiejących czytać i pisać 24.5%;

                                     

9. Miasta

Największe miasta guberni w 1897 roku na podstawie danych z carskiego spisu powszechnego oraz porównanie przynależności administracyjnej przed rozbiorami Polski oraz przynależności państwowej w międzywojniu i współcześnie: