Poprzednia

ⓘ Powiat wodzisławski




Powiat wodzisławski
                                     

ⓘ Powiat wodzisławski

Powiat wodzisławski – powiat w Polsce, reaktywowany w 1999 r. w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą i największym miastem jest Wodzisław Śląski.

                                     

1. Historia

Wchodzący w skład powiatu wodzisławskiego obszar bywa często dla ułatwienia określany terminem ziemia wodzisławska. Jest to oczywiście termin umowny, lecz prawdą jest też, że granice powiatu pokrywają się z grubsza biorąc z historycznie ukształtowanym obszarem, zwanym właśnie ziemią wodzisławską poza Rydułtowami, które w latach 1945-1975 należały do powiatu rybnickiego jednak z Jastrzębiem będącym dziś miastem na prawach powiatu. Rodowód ziemi wodzisławskiej sięga odległych czasów średniowiecza, kiedy to powstało Wodzisławskie Państwo Stanowe. Wzmianka o jego istnieniu pochodzi wprawdzie dopiero z końca XV w. W związku z reformą administracyjną Prus w 1742 r. państwo to zostało zlikwidowane i ziemia wodzisławska włączona została do powiatu pszczyńskiego z zachowaniem pewnej autonomii, a po 1816 r. do powiatu rybnickiego. W latach 1922-1939 południowa granica ziemi wodzisławskiej stanowiła granicę z Czechosłowacją do Olzy i od Olzy w stronę Raciborza z Niemcami.Historycznie teren powiatu leży na Górnym Śląsku.

Dnia 1 października 1954 roku w województwie stalinogrodzkim reaktywowano powiat wodzisławski o granicach zbliżonych do historycznych granic państwa wodzisławskiego. Był to jeden z pierwszych powiatów utworzonych tuż po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin 29 września 1954 jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat wodzisławski złożyły się 1 miasto i 21 gromad, które wyłączono z powiatu rybnickiego w tymże województwie w praktyce gromady te należały do powiatu rybnickiego przez zaledwie dwa dni:

  • gromady: Czyżowice, Godów, Gołkowice, Gorzyce, Jastrzębie Górne, Jastrzębie Zdrój, Kokoszyce, Lubomia, Marklowice, Moszczenica, Mszana, Olza, Połomia, Pszów, Radlin, Rogów, Ruptawa, Skrzyszów, Syrynia, Turza i Wilchwy
  • miasto: Wodzisław Śląski

13 listopada 1954 roku Pszów i Radlin otrzymały prawa miejskie. 1 stycznia 1956 roku Jastrzębie Zdrój zostało osiedlem, którym pozostało do 1 lipca 1963 roku, kiedy to nadano mu prawa miejskie. 20 grudnia 1956 roku przywrócono województwu stalinogrodzkiemu jego pierwotną nazwę województwo katowickie. 1 stycznia 1957 roku do powiatu wodzisławskiego dołączono gromadę Bzie Zameckie z powiatu pszczyńskiego.

Po zniesieniu gromad i osiedli oraz reaktywacji gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku powiat wodzisławski podzielono na 4 miasta i 6 gmin:

  • gminy: Godów, Gorzyce, Lubomia, Marklowice, Mszana i Ruptawa
  • miasta: Jastrzębie-Zdrój, Pszów, Radlin i Wodzisław Śląski

27 maja 1975 roku, a więc pięć dni przed reformą likwidującą powiaty, odbyła się na Śląsku wielka akcja przyłączania jednostek administracyjnych do większych sąsiednich ośrodków miejskich. Spośród 10 jednostek powiatu wodzisławskiego aż 4 utraciły tego dnia suwerenność: do Wodzisławia włączono miasta Pszów i Radlin oraz gminę Marklowice a także miasto Rydułtowy z powiatu rybnickiego, a do Jastrzębia-Zdroju gminę Ruptawa ponadto gminę Szeroka z powiatu rybnickiego.

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku zredukowane administracyjnie terytorium zniesionego powiatu wodzisławskiego włączono do nowego mniejszego województwa katowickiego.

Jako pierwsze status miasta odzyskały Rydułtowy: odłączyły się od Wodzisławia 1 stycznia 1992. 30 grudnia 1994 roku status miasta odzyskał Pszów, odtworzono także gminę Marklowice. Nieco później, 1 stycznia 1997 roku, prawa miejskie odzyskał również Radlin. Gminy Ruptawa już nie reaktywowano.

Wraz z kolejną reformą administracyjną przywrócono 1 stycznia 1999 roku w województwie śląskim powiat wodzisławski o obszarze nieco zmodyfikowanym w porównaniu z tym z początku 1975 roku. Do powiatu przybyło miasto Rydułtowy wcześniej związane z powiatem rybnickim, a w latach 1975-1991 jako dzielnica Wodzisławia a ubyło miasto Jastrzębie-Zdrój, z którego utworzono miasto na prawach powiatu. Obecnie powiat wodzisławski obejmuje gminy związane przez wieki z miastem Wodzisław Śląski.

                                     

2. Geografia

Powiat wodzisławski leży w województwie śląskim, w jego południowej części, od północy graniczy z miastem Rybnik, od wschodu z powiatem rybnickim i miastem Jastrzębie-Zdrój należącym do 1975 r. do powiatu wodzisławskiego. Od południa granica powiatu stanowi również granicę państwa z Czechami. Od zachodu powiat graniczy z powiatem raciborskim. Na terenie powiatu wodzisławskiego leżą 4 miasta i 5 gmin. Stolicą powiatu jest położone w środku powiatu miasto Wodzisław Śląski. Przez powiat przepływają rzeki Odra, Olza, Lesznica, Nacyna i Szotkówka. W zachodniej części powiatu swoje źródło ma rzeka Sumina, na wschodnich jego krańcach swe źródła ma rzeka Pszczynka. W powiecie wodzisławskim występują bardzo duże różnice w wysokościach względnych sięgające ponad 100 metrów. W okolicach Rogowa i Bełsznicy roztacza się malowniczy krajobraz na dolinę Odry. Stawy Wielikątu tworzą ponadto doskonały teren dla dzikiego ptactwa. Północna część regionu od Wodzisławia na północ to krajobraz górnośląski z kominami zakładów przemysłowych i hałdami.

                                     

3. Kultura i turystyka

Życie kulturalne mieszkańców powiatu skupia się głównie w Wodzisławiu Śląskim w którym mają swe siedziby min. Wodzisławski Ośrodek Kultury, biblioteka powiatowa czy muzeum miejsko-powiatowe. W Wodzisławiu działa również klub piłkarski Odra Wodzisław Śląski, na którego stadionie goszczą drużyny piłkarskie w kraju. Rozpoznawalnym miejscem jest również bazylika w Pszowie która jest jednym z istotniejszych na Śląsku miejscem pątniczym. W powiecie istnieją ścieżki rowerowe, które przebiegają wzdłuż interesujących miejsc w regionie. Obiekty, które można zobaczyć po drodze to m.in. kościoły WNMP w Wodzisławiu, Radlinie, były klasztor franciszkanów oraz pałace w Wodzisławiu, zabytkowy drewniany kościół w Łaziskach. Część zabytków ziemi wodzisławskiej została nakazem ówczesnych władz przeniesiona do innych miejscowości kościoły w Syryni i Jedłowniku. Latem wypocząć można w nadodrzańskich miejscowościach takich jak np. Olza, Odra, Buków czy Nieboczowy.

                                     

3.1. Kultura i turystyka Najważniejsze zabytki i atrakcje turystyczne powiatu

  • Zespół pałacowo parkowy w Wodzisławiu Śląskim-Kokoszycach obecnie Dom Rekolekcyjny w Kokoszycach z 1822
  • Wodzisław Śląski
  • Pałac Dietrichsteinów z lat 1742-1745, obecnie Muzeum Regionalne i Urząd Stanu Cywilnego
  • Zespół klasztorny franciszkanów, kościół pw. Św. Trójcy z XIV wieku i klasztor franciszkański z XVII wieku.
  • Zabytkowy układ urbanistyczny Starego Miasta
  • Baszta Rycerska
  • Rodzinny Park Rozrywki Trzy Wzgórza
  • Kąpielisko leśne Balaton
  • kościół WNMP z lat 1909-1911. Na fundamentach kościoła gotyckiego z 1599
  • Kościół św. Jerzego
  • Tunel kolejowy w Rydułtowach
  • Hałda w Rydułtowach
  • Rydułtowy
  • Szyb kopalniany "Wiktor" projektu Hansa Poelziga
  • Kościół WNMP
  • Radlin
  • Tężnia w Radlinie
  • Zabytkowe osiedla Emma
  • Zabudowania byłej KWK Anna projektu Hansa Poelziga
  • Kalwaria Pszowska
  • Bazylika NMP
  • Pszów
  • Drewniany Kościół Wszystkich Świętych w Łaziskach z XV w.
  • Drewniany Kościół św. Anny w Gołkowicach z XIX w.
  • Gmina Godów
  • Zespół pałacowo-parkowy w Gorzycach XVIII w.
  • Sanktuarium Matki Boskiej Fatimskiej w Turzy Śl.
  • Zabytkowe osiedle Kolonii Fryderyk z pocz. XX w.
  • Gmina Gorzyce
  • Kaplica Matki Boskiej Różańcowej w Bukowie XVIII w.
  • Gmina Lubomia
  • Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Wielikąt”
  • Kościół św. Stanisława
  • Gmina Marklowice
  • Tropikalna wyspa
  • Gmina Mszana
  • Zabytkowa plebania w Połomi
  • Kościół NNMP w Połomi
  • Most autostradowy w Mszanie najszerszy most w Polsce


                                     

4. Demografia

Liczba ludności dane z 30 czerwca 2005:

  • Piramida wieku mieszkańców powiatu wodzisławskiego w 2014 roku.

Ludność w latach

  • 2000 – 158 246
  • 2001 – 158 108
  • 2003 – 155 147
  • 2002 – 155 389
  • 2004 – 155 124
  • 2009 – ok. 156 tys
  • 1999 – 158 570
                                     

5. Układ komunikacyjny powiatu

Drogi

Do najważniejszych dróg na terenie powiatu należą:

  • DW933
  • DW936
  • DK78
  • DW932
  • Autostrada A1
  • DW935
  • DW930
  • DW923

Kolej

Najważniejsze stacje kolejowe w powiecie wodzisławskim to:

  • Rydułtowy
  • Olza
  • Wodzisław Śl.

Planowane drogi

  • Droga Główna Południowa Pawłowice – Jastrzębie-Zdrój – Mszana – Skrzyszów – Krostoszowice - Wodzisław Śląski – Pszów – Rydułtowy