Poprzednia

ⓘ Wrzeszcz




Wrzeszcz
                                     

ⓘ Wrzeszcz

Wrzeszcz – część Gdańska, znajdująca się na północ od Śródmieścia, nad strugą Strzyżą. W latach 1992–2010 dzielnica Gdańska, współcześnie jego terytorium jest podzielone pomiędzy dwie dzielnice: Wrzeszcz Dolny i Wrzeszcz Górny.

                                     

1. Etymologia nazwy

Dawne nazwy: Vriest, Vriezst 1263, Vryst 1342, Langenfort 1404, Lange Vore 1480, Langen Furth 1778, Langefurt 1780, Lange Fuhre 1822, Danzig – Langfuhr 1906, Lęgfor 1923, w niektórych źródłach Langfur

Nazwa Wrzeszcz pochodzi od dawniejszych nazw Wrest i Wrzost, która z kolei oznacza wrzos niegdyś na tych terenach istniał las z wrzosowiskiem.

Z dokumentu księcia Świętopełka wystawionego w dniu św. Katarzyny 25 listopada 1263 wynika, że dawna nazwa brzmiała Vriezst. W 1404 osadę nazwano Langfuhr – w tym czasie Krzyżacy mieli w niej swoje folwarki.

Langfuhr w języku niemieckim oznacza "długi przejazd”. Według innych źródeł nazwa ta znaczyła "długi bród” i odnosiła się do konieczności przeprawy przez potoki: Królewski, Strzyży i Jaśkowej Doliny w drodze z Gdańska do Oliwy.

28 marca 1949 r. ustalono stosowaną wcześniej w języku polskim nazwę Wrzeszcz, jako urzędową polską nazwę miejscowości, określając drugi przypadek jako Wrzeszcza, a przymiotnik – wrzeszczański.

                                     

2. Historia

Po raz pierwszy osada została wspomniana z dokumencie księcia Świętopełka w dniu św. Katarzyny 25 listopada 1263. W XIII wieku była własnością kościoła św. Katarzyny. W 1345 Wrzeszcz został przejęty przez Zakon Krzyżacki komturia gdańska. Od 1404 wieś na prawie chełmińskim. Na początku XV wieku w osadzie Krzyżacy mieli swoje folwarki. Od XV do XVIII wieku własność patrycjuszowska. W 1772 został włączony do Królestwa Prus, od 1807 wieś w obrębie Wolnego Miasta Gdańska. W 1809 liczył zaledwie 908 mieszkańców.

Od XVII wieku we Wrzeszczu mieli własny cmentarz Żydzi.

Wrzeszcz został administracyjnie przyłączony do miasta 17 marca 1814.

Do lat 70. XIX w. Wrzeszcz miał charakter letniskowy w 1837 założono jeden z pierwszych w Europie miejski Park Jaśkowej Doliny, istniały tu liczne dwory i podmiejskie posiadłości, bardziej intensywna zabudowa istniała przy głównym trakcie łączącym Gdańsk z Oliwą. Działały tu pojedyncze folwarki i zakłady przemysłowe oraz młyny, kuźnice i fabryki popiołu, wykorzystujące wody wrzeszczańskich potoków.

W 1864 regularnie zaczął jeździć z Gdańska do Sopotu omnibus konny. W 1870 powstała tu linia kolejowa z dworcem Gdańsk Wrzeszcz, w 1873 zbudowano linię tramwaju konnego i otwarto browar w Kuźniczkach. W 1896 zbudowano linię tramwaju elektrycznego łączącego Wrzeszcz z Gdańskiem.

Gwałtowny rozwój dzielnicy nastąpił na przełomie XIX i XX w. Od 1893 rozpoczęto doprowadzanie sieci wodno-kanalizacyjnej do wszystkich budynków. W okresie 1899–1914 częściowo zelektryfikowano dzielnicę prądem z miejskiej elektrowni na Ołowiance, w 1904 podłączono do sieci gazowej. W 1906 przy ówczesnej ul. An der Abstmühle dziś Leczkowa powstał okazały gmach szkolny, obecnie Centrum Szkolenia Nauczycieli.

W latach 1913–1917 poprowadzono po nasypie linię kolejową i zbudowano wiadukty nad obecnymi al. Hallera, ul. Miszewskiego-Wyspiańskiego i Wajdeloty. 6 października 1899 poświęcono kościół ewangelicki przy ul. Sobótki 20 Am Johannisberg, w styczniu 1911 ukończono budowę świątyni katolickiej przy ul. ks. Zator-Przytockiego Schwarzer Weg W 1904 założono Królewską Wyższą Szkołę Techniczną Königliche Technische Hochschule zu Danzig, istniejącą do dziś jako Politechnika Gdańska, najstarsza w granicach współczesnej Polski. W 1905 dzielnica liczyła 24 tys. mieszkańców, a już w 1934 było ich ponad 55 tys. Od 1910 funkcjonowało tu pierwsze lotnisko na terenie Gdańska lotnisko Gdańsk-Wrzeszcz oraz pierwsze w granicach współczesnych Polski. W latach 1911–1913 w związku ze sprawowaniem dowództwa nad 1 Regimentem w miejscowej Brygadzie Huzarów Śmierci w dzielnicy mieszkał pruski następca tronu Wilhelm. W 1916 otwarto ewangelicki kościół przy ul. Mickiewicza Bärenweg, w 1917 – w dawnym Zakładzie dla Niewidomych im. Wilhelma i Augusty – zakład dla ociemniałych żołnierzy przy ul. Do Studzienki Heiligenbrunnerweg. W 1924 przy ul. Legionów otwarto przeniesioną w 1924 z Gdańska Szkołę Nawigacyjną, której budynek, znajdujący się w osi pl. Wybickiego, wieńczy charakterystyczna wieża obserwatorium pierwotnie astronomicznego, następnie meteorologicznego. W 1929 torowisko tramwajowe na ul. Szymanowskiego i Zamenhofa zostało przełożone na nowo powstałą ul. Wojska Polskiego. We Wrzeszczu w 1927 urodził się i mieszkał przy ul. Lelewela, ówczesnej Labesweg niemiecki pisarz, laureat literackiej Nagrody Nobla Günter Grass.

W okresie międzywojennym we Wrzeszczu znajdowało się jedno z największych skupisk Polaków w Gdańsku, w tym polska dzielnica określana jako Polenhof. Istniały polskie parafie katolickie 1925 – parafia św. Stanisława, działał polski klub sportowy KKS Gedania.

Po II wojnie światowej do 1948 Wielka Brytania utrzymywała konsulat zob. Konsulat Generalny Wielkiej Brytanii w Gdańsku, mieszczący się w dawnej willi Patschkego przy ul. Uphagena 23. W 1945 ponownie otwarto konsulat generalny ZSRR w Gdańsku. Został umieszczony w budynku przy ul. Matki Polki 10 któremu później zmieniono adres na ul. Batorego 15, gdzie mieści się do dziś. W 1962 władze Niemieckiej Republiki Demokratycznej powołały w Gdańsku konsulat generalny, mieszczący się przy al. Zwycięstwa 23 w zbudowanym przed 1933 budynku b. Klubu Żeglarskiego; arch. Albert Carsten. Po likwidacji NRD w 1990, budynek stał się siedzibą konsulatu generalnego RFN.

                                     

3.1. Transport i komunikacja Kolej

Na terenie dzielnicy znajduje się jedna z trzech największych stacji kolejowych w Gdańsku – Gdańsk Wrzeszcz. Stacja ta jest obsługiwana przez wszystkie pociągi pasażerskie kursujące po liniach 202 PKP IC, PR, SKM w Trójmieście i 250 SKM w Trójmieście. Na stacji zaczynała się rozebrana po II wojnie światowej linia Wrzeszcz – Stara Piła. Dzięki jej odbudowie, zakończonej w 2015 roku, Wrzeszcz uzyskał połączenie z zachodnią częścią Gdańska, w tym portem lotniczym im. Lecha Wałęsy zob. Pomorska Kolej Metropolitalna.

Na terenie dzielnicy znajdują się ponadto wyłączone w 2005 z eksploatacji przystanki osobowe Gdańsk Kolonia i Gdańsk Nowe Szkoty, znajdujące się w ciągu linii kolejowej Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port.

                                     

3.2. Transport i komunikacja Tramwaje

Sieć tramwajowa w Gdańsku-Wrzeszczu składa się z dwóch ramion al. Grunwaldzka i al. Hallera, które rozchodzą się przy Operze Bałtyckiej, oraz dwóch odnóg w stronę pętli Zaspa ulicą Mickiewicza i w stronę centrum przez Jana z Kolna ulicą Kliniczną.

Linie tramwajowe jadące przez Wrzeszcz.

  • 2. Oliwa – Łostowice Świętokrzyska przez Dolny Wrzeszcz

al. Grunwaldzka – ul. Pomorska – ul. Chłopska – al. Rzeczypospolitej – al. Legionów – pl. Komorowskiego – ul. Mickiewicza – al. Hallera – al. Zwycięstwa – Błędnik – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – al. Armii Krajowej – al. Sikorskiego – al. Witosa – al. Havla – ul. Świętokrzyska

  • 3. Brzeźno – Stogi przez Dolny Wrzeszcz

ul. Mazurska – al Hallera – al. Zwycięstwa – Błędnik – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – ul. Podwale Przedmiejskie – ul. Ułańska – ul. Siennicka – ul. Lenartowicza – ul. Budzysza – ul. Stryjewskiego – ul. Nowotna powrót: al. Hallera – ul. Uczniowska – ul. Gdańska)

  • 5. Strzyża PKM – Nowy Port Oliwska przez Górny i Dolny Wrzeszcz

ul. Wita Stwosza – al. Wojska Polskiego – al. Grunwaldzka – al Hallera – ul. Uczniowska – ul. Gdańska – ul. Krasickiego – ul. Oliwska – ul. Rybołowców – ul. Wolności ul. Władysława IV – ul. Oliwska powrót: ul. Oliwska – ul. Krasickiego – ul. Mazurska – al. Hallera i dalej po trasie)

  • 6. Jelitkowo – Łostowice Świętokrzyska przez Górny Wrzeszcz

ul. Pomorska – al. Grunwaldzka – ul. Rybińskiego – ul. Wita Stwosza – al. Wojska Polskiego – al. Grunwaldzka – al. Zwycięstwa – Błędnik – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – al. Armii Krajowej – al. Sikorskiego – al. Witosa – al. Havla – ul. Świętokrzyska

  • 8. Jelitkowo – Stogi przez Dolny Wrzeszcz

ul. Pomorska – ul. Chłopska – al. Rzeczypospolitej – al. Legionów – pl. Komorowskiego – ul. Mickiewicza – al. Hallera – ul. Kliniczna – ul. Marynarki Polskiej – ul. Jana z Kolna – ul. Wały Piastowskie – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – ul. Podwale Przedmiejskie – ul. Ułańska – ul. Siennicka – ul. Lenartowicza – ul. Budzysza – ul. Stryjewskiego – ul. Nowotna

  • 9. Strzyża PKM – Przeróbka przez Górny Wrzeszcz

ul. Wita Stwosza – al. Wojska Polskiego – al. Grunwaldzka – al. Zwycięstwa – Błędnik – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – ul. Podwale Przedmiejskie – ul. Ułańska – ul. Siennicka – ul. Lenartowicza

  • 11. Chełm Witosa – Zaspa przez Górny Wrzeszcz

al. Rzeczypospolitej – ul. Chłopska – ul. Pomorska – al. Grunwaldzka – ul. Rybińskiego – ul. Wita Stwosza – al. Wojska Polskiego – al. Grunwaldzka – al. Zwycięstwa – Błędnik – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – al. Armii Krajowej – al. Sikorskiego – al. Witosa

  • 12. Migowo – Oliwa przez Górny Wrzeszcz

ul. Bulońska - ul. Rakoczego - ul. Nowolipie - ul. Kartuska – ul. Nowe Ogrody – ul. Hucisko – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Podwale Grodzkie – Błędnik – al. Zwycięstwa – al. Grunwaldzka – al. Wojska Polskiego – ul. Wita Stwosza

Przy ulicy Wita Stwosza znajduje się zajezdnia tramwajowa Wrzeszcz. Z formalnoprawnego punktu widzenia zajezdnia znajduje się w granicach dzielnicy Strzyża.



                                     

3.3. Transport i komunikacja Autobusy

Plac przed dworcem jest wykorzystywany przez jedną z największych pętli autobusowych w Gdańsku. Na przystanku Wrzeszcz PKP rozpoczynają i/lub kończą bieg autobusy linii:

Przez przystanek Wrzeszcz PKP kursuje jeszcze linia:

  • 315 Dworzec Główny – Beethovena – Sobieskiego – Wrzeszcz PKP – Grunwaldzka – Kołobrzeska – Dąbrowszczaków – Jagiellońska – Droszyńskiego – Oliwa PKP
  • 199 Wały Piastowskie – Beethovena – Sobieskiego – Wrzeszcz PKP – Grunwaldzka – Kołobrzeska – Dąbrowszczaków – Jagiellońska – Droszyńskiego – Oliwa PKP

Przez Wrzeszcz przejeżdżają ponadto linie autobusowe:

  • 227 Jelitkowo pętla tramwajowa – Pomorska – Chłopska – Kościuszki – Słowackiego – Potokowa – Nowolipie – Witosa – Chełm Cienista
  • 122 Port Lotniczy – Słowackiego – Al. Grunwaldzka – Sopot Kamienny Potok
  • 127 Jasień PKM – Bulońska – Jaśkowa Dolina – Grunwaldzka – Kościuszki – Legionów – Zaspa SKM – Jana Pawła II – Czarny Dwór – Obrońców Wybrzeża – Droszyńskiego – Oliwa PKP

W nocy przez Wrzeszcz kursują autobusy linii:

  • N3 Wrzeszcz PKP – Słowackiego – Port Lotniczy – Budowlanych – Nowatorów – Kiełpino Górne – Trasa W-Z – Kartuska – Nowe Ogrody – Dworzec Główny
  • N13 Olimpijska – Kampinoska – Witosa – Armii Krajowej – Dworzec Główny – Grunwaldzka – Wita Stwosza – Bażyńskiego – Kołobrzeska – Dąbrowszczaków – Obrońców Wybrzeża – Żabianka SKM
  • N2 Nowy Port – Grudziądzka – Wrzeszcz PKP – Jaśkowa Dolina – Rakoczego – Bulońska – Łostowicka – al. Havla – Łostowice Świętokrzyska
  • N1 Jaworzniaków – Zakoniczyn – Orunia Górna – Małomiejska – Dworzec Główny – Zwycięstwa – Legionów – Rzeczypospolitej – Oliwa – Spacerowa – Barniewicka – Osowa PKP
  • N4 Rębowo – Ujeścisko – Witosa – Zaroślak – Dworzec Główny – Grunwaldzka – Wita Stwosza – Oliwa – Piastowska – Jelitkowo
                                     

4. Zabytki i interesujące miejsca

  • Kolegiata Gdańska
  • Politechnika Gdańska
  • Park Kuźniczki
  • Czołg w al. Zwycięstwa w Gdańsku
  • Nowa Synagoga z 1927 roku
  • Ulica Wajdeloty
  • Indiańska Wioska
  • Kościół pw. św. Stanisława BM
  • Koszary w Gdańsku-Wrzeszczu
  • Stadion przy ul. Kościuszki 49
  • Dwór Studzienka
  • Browar we Wrzeszczu przy ul. Kilińskiego 6-7 oraz Staw Browarny
  • Cerkiew prawosławna pw. św. Mikołaja, ul. Romualda Traugutta 45
                                     

5. Szkoły artystyczne

  • Szkoła Muzyczna II st. im. Fryderyka Chopina w Gdańsku-Wrzeszczu
  • Zespół Szkół Muzycznych w Gdańsku-Wrzeszczu
  • Szkoła Muzyczna I st. im. Grażyny Bacewicz w Gdańsku-Wrzeszczu
  • Ogólnokształcąca Szkoła Baletowa w Gdańsku-Wrzeszczu

Użytkownicy również szukali:

gdańsk wrzeszcz atrakcje, gdańsk wrzeszcz dworzec, gdańsk wrzeszcz mapa,

...
...
...