Poprzednia

ⓘ Józef Giza




Józef Giza
                                     

ⓘ Józef Giza

Urodził się w Dąbrówce Polskiej obecnie część Nowego Sącza jako syn Michała Gissa-Gizy i Małgorzaty, z domu Szkaradek. W 1909 ukończył I Gimnazjum w Nowym Sączu. W czasie nauki należał do Polskich Drużyn Strzeleckich. Po maturze nie został przyjęty do Seminarium Diecezjalnego i do końca września 1910 pracował w cegielni w Biegonicach. Od października 1910 służył w Cesarskiej i Królewskiej Armii Austro-Węgier, odbył roczne przeszkolenie dla ochotników w 20 pułku piechoty Austro-Węgier. Przechodził szkolenie w Krakowie, Wadowicach, od 20 kwietnia 1911 w Bielinie Bośnia, gdzie był dowódcą sekcji i plutonu w 16 kompanii 20 pułku w stopniu kaprala, a następnie sierżanta podchorążego. 30 września 1911 został przeniesiony do rezerwy. Od 12 lutego 1912 pracował na stanowisku oficjała pocztowego w Urzędzie Pocztowym w Nowym Sączu. Od maja do czerwca 1913 odbywał ćwiczenia wojskowe ponownie w Bośni, od października 1912 do końca marca 1913 ukończył sześciomiesięczny kurs pocztowo–telegraficzny. Od 1912 ponownie działał w Polskich Drużynach Strzeleckich.

Po wybuchu I wojny światowej 1 sierpnia 1914 został wcielony do 15 kompanii macierzystego 20 pułku, 4 sierpnia awansowany do stopnia chorążego piechoty i mianowany dowódcą plutonu. Brał udział w walkach na froncie serbskim i włoskim. 1 listopada 1915 został awansowany do stopnia podporucznika. Od lipca 1916 uczestniczył w walkach na froncie rosyjskim. Następnie z powodu choroby był leczony w szpitalu. Od 30 czerwca 1917 był instruktorem w 20 pułku, ukończył kurs techniczny. 1 sierpnia 1917 został awansowany do stopnia porucznika i po raz drugi brał udział w walkach na froncie włoskim. Od 16 kwietnia do 23 maja 1918 ponownie przebywał w szpitalu, po czym był instruktorem w kompanii zapasowej 20 pułku w Tarnowie. W międzyczasie był członkiem konspiracyjnej organizacji "Wolność” 1917-1918, współpracował m.in. z Leopoldem Gebelem. Od 30 października 1918 był dowódcą 1 kompanii zapasowej 20 pułku piechoty. Współautor antyaustriackiego zamachu wojskowego z 30 na 31 października 1918 w Tarnowie.

W listopadzie 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego. U schyłku wojny uczestniczył w przekształceniu 20 pułku piechoty w 1 pułk strzelców podhalańskich. W pułku stacjonującym w Nowym Sączu pełnił funkcję adiutanta. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej na stanowisku dowódcy kompanii. Walczył w szeregach I Brygady Górskiej, brał udział w wyprawie kijowskiej. 1 kwietnia 1920 został awansowany do stopnia kapitana. Następnie walczył w rejonie Pińska, w obronie Brześcia.

Po zakończeniu wojny w grudniu 1920 wraz z 1 pułkiem wrócił do Nowego Sącza. Odbył kurs przy dywizyjnym Centrum Szkolenia w Krakowie, po czym nadal służył w pułku na stanowisku adiutanta. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 445. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W tym samym miesiącu został mianowany na stanowisko dowódcy batalionu. Od kwietnia 1926 do 1927 pełnił funkcję komendanta obwodowego Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego przy 1 pułku. Od czerwca do września 1928 był dowódcą III batalionu pułku.

Następnie został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza i od 6 października 1927 do kwietnia 1931 był dowódcą batalionu KOP "Iwieniec”. 23 stycznia 1929 roku został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1929 roku i 8. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Od kwietnia 1931 do maja 1932 był zastępcą dowódcy 82 pułku piechoty w Brześciu, po czym wystąpił o przeniesienie ze względu na klimat niesprzyjający zdrowiu jego dzieci. 20 maja 1932 został przeniesiony do 2 pułku Strzelców podhalańskich w Sanoku na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. 4 lipca 1935 został przeniesiony do 3 pułku Strzelców Podhalańskich w Bielsku na stanowisko dowódcy pułku. Na stopień pułkownika został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1938 i 6. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W maju 1938 został dowódcą Górnośląskiej Brygady Obrony Narodowej w Katowicach. Jednocześnie pełnił obowiązki komendanta Rejonu Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego 23 Dywizji Piechoty.

W obliczu zagrożenia konfliktem zbrojnym w sierpniu 1939 objął funkcję dowódcy piechoty dywizyjnej 55 Dywizji Piechoty. W czasie kampanii wrześniowej dowodził obroną odcinka Śmiłowice-Mikołów-Wyry na Górnym Śląsku, później w odwrocie Kazimierza Wielka 7 września, Osiek 11 września i od 12 września na Lubelszczyźnie aż po Tomaszów Lubelski 23 września. Uniknął niewoli i przedostał się na Węgry w październiku 1939. Tam był internowany w obozie Selyp od 25 października do 31 grudnia 1939. Zwolniony, został zastępcą dowódcy Przedstawicielstwa WP w Budapeszcie do 24 kwietnia 1940. W maju 1940 przedostał się do Francji, gdzie od 17 maja do 18 czerwca przebywał w obozach Carpiange i Val Andree. Po kampanii francuskiej i kapitulacji Francji 18 czerwca 1940 został ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Od 16 sierpnia 1940 przebywał w obozie w Crawford Szkocja. Tam od października do listopada 1940 pełnił funkcje: zastępca dowódcy 5 Brygady Kadrowej Strzelców, od listopada 1940 do kwietnia 1941 komendant Szkoły Podchorążych Piechoty, od kwietnia do października 1941 komendant kursów unitarnych, od listopada 1941 II zastępca dowódcy brygady szkolnej.

W czerwcu został 1942 został skierowany na Bliski Wschód. Tam od 14 lipca 1942 był dowódcą 4 Brygady Strzelców, a po jej przekształceniu, od marca do 22 września 1943 dowódcą 5 Wileńskiej Brygadą Piechoty. Następnie od września 1943 do 12 kwietnia 1944 był komendantem Centrum Wyszkolenia Armii. W maju 1944 objął dowodzenie 7 Dywizją Piechoty. Następnie z uwagi na zły stan zdrowia, od grudnia był dowódcą tylko formalnie, a w sierpniu 1945 złożył dowództwo. 25 września 1944 został mianowany generałem brygady. Od października 1945 pozostawał w stanie nieczynnym. Był leczony w szpitalu w Casamassima we Włoszech, następnie w 8 Polskim Szpitalu Wojskowym w Egipcie do 1948, po czym zwolniony jako inwalida.

Po zakończeniu II wojny światowej osiadł w Londynie. Działał w ruchu kombatanckim, pełnił funkcje w Oficerskim Sądzie Honorowym i był powoływany do sądów koleżeńskich. Ponownie był leczony w Polskim Szpitalu w Penley. Zmarł 16 sierpnia 1965 w Londynie. Został pochowany na londyńskim Cmentarzu Gunnersbury.

Jego żoną była Wiktora, z domu Szkaradek 1899–1986, pochowana na cmentarzu św. Heleny w Nowym Sączu. Mieli czworo dzieci: córkę Marię ur. 1921, łączniczka Armii Krajowej oraz synów Mieczysława, Kazimierza ur. 1924, emigrant i Tadeusza ur. 1929. Córka Maria Podgórska poświęciła ojcu książkę pt. Z Sącza rodem, Wspomnienia córki generała Józefa Gizy.

                                     

1. Ordery i odznaczenia

  • Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari 1921
  • Krzyż Zasługi Wojskowej – Austro-Węgry 1914
  • Odznaka pamiątkowa 1 pułku Strzelców Podhalańskich
  • Krzyż Walecznych – trzykrotnie
  • Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami październik 1945
  • Srebrny Krzyż Zasługi przed 1933
  • Signum Laudis – Austro-Węgry 1915.1916
  • Medal Niepodległości
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski 1937