Poprzednia

ⓘ 28 Pułk Strzelców Kaniowskich




28 Pułk Strzelców Kaniowskich
                                     

ⓘ 28 Pułk Strzelców Kaniowskich

28 Pułk Strzelców Kaniowskich – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Sformowany w lipcu 1919 roku. Toczył walki na Wołyniu, a następnie nad Styrem w rejonie Rafałówki. Walczył z Czechami o Śląsk Cieszyński, potem nad Niemnem w rejonie Skidla i w rejonie Lwowa. Walczył też z wojskami ukraińskimi nad Seretem. Od 4 lipca 1920 rozpoczął odwrót w kierunku na Oszmianę i Lidę. W Bitwie Warszawskiej z Nieporętu atakował w kierunku na Wólkę Radzymińską i Mokre. W okresie międzywojennym pułk stacjonował w Łodzi i podporządkowany był dowódcy 10 Dywizji Piechoty.

                                     

1. Formowanie

28 pułk Strzelców Kaniowskich powstał w lipcu 1919, we Wschodniej Małopolsce i na Wołyniu, w wyniku połączenia 13 pułku strzelców polskich z 28 pułkiem piechoty "Dzieci Łódzkich”. Nazwa pułku została mu przyznana rozkazem nr 88 Naczelnego Wodza z dnia 26 sierpnia 1919.

                                     

2. Działania bojowe w latach 1919–1920

Z Besarabii przez Bukowinę 13 pułk strzelców dotarł do Małopolski Wschodniej 12 czerwca 1919, a już następnego dnia przystąpił do działań bojowych w rejonie Stanisławowa i Jezupola. Działanie te prowadził do 2 lipca, po czym odjechał do wsi Pałahicze, gdzie połączył się z 28 pułkiem piechoty "Dzieci Łódzkich”.

28 pułk piechoty, powstał jesienią 1918. Od stycznia 1919 prowadził działania bojowe. Drugi batalion toczył walki na Wołyniu, w rejonie Kowla i Łucka, a następnie nad Styrem w rejonie Rafałówki. Trzeci batalion toczył boje z Czechami na Śląsku Cieszyńskim, potem nad Niemnem w rejonie Skidla, a następnie został przerzucony w rejon Lwowa, gdzie brał udział w jego obronie, po czym w pogoni za wojskami ukraińskimi dotarł do Tarnopola i w rejon Trembowli. Tam stoczył 12 czerwca zwycięską bitwę pod Iwankowem. Pierwszy batalion w czerwcu 1919 stoczył przegrany bój pod Brzeżanami.

Już jako 28 pułk Strzelców Kaniowskich przydomek Kaniowskich pochodzi od Bitwy pod Kaniowem, w której brał udział 13 pułk strzelców walczył z wojskami ukraińskimi nad Seretem aż do linii rzeki Zbrucz, którą osiągnął 19 lipca 1919.

W końcu września pułk przerzucono pod Wilno, gdzie pełnił służbę patrolową na linii demarkacyjnej polsko-litewskiej. Tutaj spędził zimę 1919/1920. Po skoncentrowaniu się w połowie maja koło stacji Ignalino odmaszerował w kierunku Kozian, gdzie prowadził walki nad Dzisną w rejonie Mariampola, Kozian, Twerecza i Szarkowszczyzny.

Pod wpływem ogromnej przewagi wojsk sowieckich, od 4 lipca 1920 pułk rozpoczął odwrót w kierunku na Oszmianę i Lidę. W drugiej połowie lipca staczał boje pod Trokielami, Grodnem, Indurą i przez Białystok, Ostrów, Brańszczyk, Serock, Zegrze dotarł do Jabłonny.

W Bitwie Warszawskiej z miejscowości Nieporęt atakował w kierunku na Wólkę Radzymińską i Mokre, które zdobył w południe 16 sierpnia 1920. Po utracie Mokrego nieprzyjaciel nie stawiał już większego oporu na tym kierunku a pułk odszedł do odwodu.

                                     

3. Pułk w okresie pokoju

W okresie międzywojennym pułk stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV w garnizonie Łódź i podporządkowany był dowódcy 10 Dywizji Piechoty. Stacjonował w koszarach im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi przy zbiegu ul. Leszno i Żeligowskiego, praktycznie w samym centrum miasta. Okazały budynek koszar zachował się do dziś, obecnie jest własnością Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

14 sierpnia 1929 o 6:40 w katastrofie kolejowej na linii Łódź Kaliska-Łódź Fabryczna zginęło siedmiu żołnierzy pułku: Zygmunt Wiśniewski, Albin Urbaniak, Jakub Doński, Jakub Giersz, Bazyli Łapkiewicz, Jefim Korniuk i Józef Dolny, a kolejnych 23 zostało ciężko rannych. Ponadto żywcem spłonęło dwóch kolejarzy: nadkonduktor Ignacy Grzebielak i Antoni Gorzeń. Kolejnych siedmiu zostało rannych, w tym dwóch bardzo ciężko. W wyniku złego nastawienia zwrotnicy pociąg mieszany nr 3371, którym jechali żołnierze, najechał na odchodzący pociąg towarowy nr 33 376.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 28 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty tzw. "normalnych”. W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza.



                                     

4. Kampania wrześniowa

24 sierpnia 1939, w czasie mobilizacji alarmowej, pułk został uzupełniony rezerwistami, mieszkańcami Łodzi oraz okolic, a następnie przetransportowany w rejon Błaszek.

Mapy bitew

                                     

5. Strzelcy kaniowscy

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku.

Dowódcy pułku

Dowódca 13 Pułku Strzelców Polskich

  • ppłk piech. Franciszek Sikorski

Dowódcy 28 Pułku "Dzieci Łódzkich”

  • ppłk piech. Stanisław Palle do 12 I 1919
  • ppłk piech. Jerzy Lesiecki 13 I – 14 VII 1919

Dowódcy 28 Pułku Strzelców Kaniowskich

  • ppłk piech. Franciszek Sikorski 15 VII – 11 X 1919
  • ppłk piech. Juliusz Zulauf 21 III – 25 X 1921
  • mjr piech. Jan Tabaczyński 24 X 1919 – 25 VI 1920
  • ppłk / płk piech. Jan Bratro 14 II 1929 – 20 II 1938 → dowódca piechoty dywizyjnej 29 DP
  • mjr piech. Stanisław Sobieszczak 12 – 23 X 1919
  • ppłk piech. Wincenty Kurek 20 III – IX 1939
  • ppłk piech. Erwin Kossowski VI 1923 – X 1925 → praktyka poborowa w PKU Lublin
  • ppłk piech. Bronisław Laliczyński 21 III 1938 – 20 III 1939 → dowódca 4 pp Leg.
  • płk SG Franciszek Arciszewski 3 I – 13 V 1926
  • ppłk piech. Władysław Dragat 11 I 1922 – VI 1923 → Rezerwa Oficerów Sztabowych DOK IV
  • ppłk / płk piech. Stanisław Oziewicz 4 V 1927 – 14 II 1929
  • ppłk piech. Józef Tunguz-Zawiślak p.o. 13 V 1926 – 2 V 1927
  • ppłk piech. Wiktor Thommée 26 VI 1920 – 21 III 1921
  • mjr piech. Józef Zborowski p.o. 25 X 1921 – 11 I 1922
Zastępcy dowódcy pułku

Stanowisko zastępcy dowódcy pułku zostało utworzone latem 1922 roku. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na "I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

  • ppłk piech. Konrad Wiktor Sieciński 1923 – 11 X 1926 → zastępca dowódcy 39 pp
  • ppłk piech. Józef Tunguz-Zawiślak 23 XII 1926 – 21 I 1930 → dowódca 84 pp
  • ppłk dypl. Roman Umiastowski 23 III 1932 – VII 1936
  • ppłk piech. Mieczysław Łukoski 21 I 1930 – 23 III 1932 → zastępca dowódcy 31 pp
  • ppłk piech. Mikołaj Kostecki 10 VII – 10 XI 1922 → dowódca 85 pp
  • ppłk piech. Kazimierz Makatrewicz 1936 – VIII 1939 → dowódca OZ 10 DP
Kwatermistrzowie pułku
  • mjr piech. Przemysław Nakoniecznikoff-Klukowski 1925 – 26 IV 1928 → p.o. oficera PW 27 DP
  • mjr piech. Feliks Maurycy Kulczyński od 28 VI 1933
  • mjr piech. Józef Tunguz-Zawiślak 1922 – 1924 → dowódca III baonu
  • mjr piech. Jan Topczewski od 23 XII 1929 – 28 VI 1933 → dowódca baonu
  • mjr / ppłk piech. Stefan Cieślak 26 IV 1928 – 21 I 1930 → zastępca dowódcy 31 pp
  • mjr piech. Karol Leon Zaprutkiewicz do IX 1939
Oficerowie pułku
  • kpt. piech. Leon Krajewski
  • por. Bronisław Marian Jakubowski
  • mjr piech. Janusz Dłużniakiewicz – dowódca baonu 1922
  • kpt. piech. Stefan Pogonowski
  • por. Alfons Kotowski
  • ppłk piech. Juliusz Hoffmann – dowódca I baonu od 23 V 1927
  • mjr SG Stanisław Krzysik
  • kpt. piech. Tadeusz Ludwik Dworak
  • kpt. piech. Jan Bartczak
  • mjr piech. Stefan Fabiszewski do 26 IV 1928
  • kpt. lek. Antoni Więckowski
  • kpt. piech. Edward Rajpold
  • mjr piech. Piotr Zabłocki – komendant obwodu PW 1928 – 31 III 1930 i dowódca baonu
Podoficerowie
  • Stefan Gądzio
  • Stanisław Zwojszczyk
                                     

5.1. Strzelcy kaniowscy Obsada personalna w 1939 roku

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku:

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne
  • oficer żywnościowy – por. Józef Konstanty Tys
  • dowódca pułku – ppłk Wincenty Kurek
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Kasper Ślepokura
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Jerzy Andrzej Wodziński
  • II zastępca dowódcy kwatermistrz – mjr Karol Leon Zaprutkiewicz
  • młodszy lekarz – por. lek Jan Józef Bojarski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Jan Bartczak
  • dowódca oddziału zwiadu – ppor. Władysław Kulfan
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Jan Maśliński
  • kapelmistrz – kpt. adm. kapelm. Aleksander Gaul
  • I zastępca dowódcy – ppłk Wacław Makatrewicz
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – por. Emil Woźniak*
  • dowódca plutonu pionierów – por. Janusz Michał Orłowski
  • oficer administracyjno-materiałowy – p.o. por. Emil Woźniak
  • starszy lekarz – mjr dr Adam Molka
  • adiutant – kpt. Kazimierz Michał Gryziecki
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. art. Bolesław Świtoniak
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Leon Olejniczak
I batalion
  • dowódca 1 kompanii – por. Aleksander Pogorzelski
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Tadeusz Mińczakowski
  • dowódca batalionu – mjr Wiesław Zygmunt Hołubski
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Eugeniusz Marian Smoliński
  • dowódca plutonu – ppor. Roman Marian Błaszczak
  • dowódca 1 kompanii km – por. Jan Zenon Świerczyński
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Ignacy Wieliczko
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Władysław Malinowski
  • dowódca plutonu – por. Włodzimierz Pęski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Bolesław Kukulski
  • dowódca plutonu – ppor. Leon Sapiński
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Józef Jerzy Korczewski
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Janowski
  • dowódca 4 kompanii – por. Jan Feliks Wrona
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Józef Karol Opioła
  • dowódca plutonu – por. Antoni Alojzy Węgrzyn
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Wiktor Górny
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Aleksander Mazur
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Marian Jan Mytkowicz
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Jan Chamielec
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Stanisław Marek Słowik
III batalion
  • na kursie – kpt. Stefan Stanisław Gwoździński
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Kubalski-Milan
  • dowódca plutonu – ppor. Wilhelm Michał Zając
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Piotr Szymczak
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Bolesław Górnicki
  • dowódca 8 kompanii – por. Piotr Stefan Alfons Wojciszewski
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Stanisław Śniady
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Wróbel
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Stefan Bojakowski
  • dowódca plutonu – por. Piotr Muniak
  • dowódca 7 kompanii – por. Tomasz Fijałkowski
28 kompania wartownicza "Gałkówek”
  • zastępca dowódcy – kpt. adm. piech. Jan Fryderyk Ludwig
  • dowódca – kpt. adm. piech. Adam Gostwicki
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 10 DP
  • dowódca plutonu – ppor. Czesław Niewiadomski
  • dowódca – mjr Jan Rekorajski
  • dowódca plutonu – por. Czesław Łukomski
  • dowódca plutonu – ppor. Eugeniusz Oryński
  • dowódca plutonu – kpt. Leonard Malinowski
Dywizyjny Kurs Dla Podoficerów Nadterminowych 10 DP
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Skwark
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Korwin-Wierzbicki
  • dowódca – kpt. Jan Bielecki
28 obwód przysposobienia wojskowego
  • kmdt miejski PW Łódź IV – kpt. piech. Bolesław Stanisław Antoń*
  • kmdt miejski PW Łódź III – vacat
  • kmdt miejski PW Łódź II – ppor. kontr. piech. Borys Fiedotjew
  • kmdt miejski PW Łódź I – por. piech. Henryk Gruszka
  • kmdt obwodowy PW – p.o. kpt. piech. Bolesław Stanisław Antoń*
  • kmdt powiatowy PW Łódź – por. kontr. piech. Mikołaj Milczyński


                                     

5.2. Strzelcy kaniowscy Obsada personalna we wrześniu 1939

Organizacja wojenna i obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku

Dowództwo
  • I adiutant - kpt. Ignacy Wieliczko
  • oficer informacyjny - N.N.
  • dowódca - ppłk Wincenty Kurek
  • dowódca kompanii gospodarczej - por. Jan Turkowski
  • naczelny lekarz - por. lek. Jan Bojarski
  • oficer żywnościowy - N.N.
  • kapelan - kpt. rez. ks. Michał Marian Stańczyk
  • oficer łączności - kpt. Kasper Ślepokura
  • kwatermistrz - mjr piech. Karol Leon Zaprutkiewicz / kpt. Kazimierz Gryziecki
  • oficer płatnik - N.N.
  • II adiutant - por. rez. Adam Bierzwiński
I batalion
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - por. rez. Kazimierz Fiedofiew/por. rez. Marian Petz
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Stanisław Wróbel
  • dowódca 1 kompanii cekaemów - por. Jan Świerczyński
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Jan Wrona
  • dowódca batalionu - mjr Stanisław Milan
  • adiutant batalionu - ppor. Mieczysław Miller
II batalion
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - por. Janusz Orłowski/ppor. Henryk Górny
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - ppor. rez. Zygmunt Ulrych
  • dowódca batalionu - mjr Józef Jerzy Korczewski
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - por. Marian Górnicki
  • dowódca 2 kompanii cekaemów - kpt. Aleksander Mazur
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Michał Dąbrowski
III batalion
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Feliks Missala
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. Jerzy Korwin-Wierzbicki
  • dowódca batalionu - mjr Jan Cichocki
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - por. Piotr Muniak
  • dowódca 3 kompanii cekaemów - kpt. Leonard Malinowski
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. Aleksander Pogorzelski
Pododdziały specjalne
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - por. Henryk Gruszka
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - kpt. Bolesław Świtoniak
  • dowódca kompanii zwiadowców - ppor. Władysław Kuifan
  • dowódca plutonu pionierów - por. Janusz Orłowski
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - kpt. Jan Chamielec
                                     

5.3. Strzelcy kaniowscy Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920

                                     

6. Symbole pułkowe

Sztandary

25 maja 1919 roku przed odjazdem na front dowództwa pułku I batalionu, Łódź, reprezentowana przez wszystkie zrzeszenia, cechy i organizacje społeczne uroczyście wręczyła swym "Dzieciom” chorągiew. W 1930 roku chorągiew została przekazana do Muzeum Wojska w Warszawie.

Nowa chorągiew została wykonana zgodnie z wzorem chorągwi pułkowej w piechocie, określonym w Ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej. "Prezydent Rzeczypospolitej zarządzeniem z dnia 25 lipca 1927 r. zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 28 Pułku Piechoty”.

W niedzielę 15 maja 1927 roku na placu Dąbrowskiego w Łodzi odbyła się ceremonia wręczenia chorągwi. Po mszy świętej ksiądz biskup Kazimierz Tomczak sufragan diecezji łódzkiej poświęcił chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Łodzi. Następnie prezes rady miejskiej doktor Bolesław Fichna wręczył poświęcony sztandar Prezydentowi RP Ignacemu Mościckiemu "prosząc aby go oddał pułkowi, w którego szeregach walczyła i ginęła młodzież łódzka. Prezydent przyjął sztandar z rąk prezesa rady miejskiej i oddał go klęczącemu dowódcy pułku płk. Oziewiczowi”.

Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem. Po wojnie nie udało się odnaleźć sztandaru. Nadal jest uznawany za zaginiony.

Odznaka pamiątkowa

Odznakę pierwotnie stanowił orzeł trzymający w szponach dwie skrzyżowane szable i tarczę. Na tarczy herb m. Łodzi i inicjały LA 28 L.P.P. Jednoczęściowa - bita z blachy srebrzonej. Wymiary: 39x27 mm.

16 listopada 1926 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór odznaki 28 pułku piechoty, a 23 kwietnia 1929 roku jej regulamin.

Odznaka o wymiarach 41x41 mm ma kształt krzyża kawalerskiego, którego ramiona pokryte są białą emalią ze srebrno oksydowanym obramowaniem. Na ramionach krzyża srebrne znaki: herb Łodzi, miniatura odznaki POW, odznaka Oddziału Werbunkowo-Agitacyjnego 4 Dywizji gen. L. Żeligowskiego, nazwy pól bitewnych: "BOREJKI”, "”AUTA”, "RADZYMIN” i "SOKAL”. Środek odznaki stanowi emaliowana w kolorze karminowym tarcza z numerem "28” otoczona wieńcem laurowym. Pola między ramionami krzyża wypełniają dwa skrzyżowane miecze zwrócone ostrzami ku górze. Odznaka oficerska - czteroczęściowa, wykonana w srebrze, elementy łączone nitami, emaliowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy.

                                     

7. Pamięć o pułku

W Łodzi jedną z ulic w dzielnicy Polesie, przebiegającą na obszarze tzw. Starego Polesia, nazwano imieniem Pułku. Od 2004 roku w Łodzi działa Stowarzyszenie Historyczne "Strzelcy Kaniowscy” kultywujące pamięć o 28 i 31 pSK; gromadzi pamiątki a także organizuje i bierze udział w licznych przedsięwzięciach nawiązujących do historii obu pułków. Od 11 listopada 2016 roku w historycznym budynku koszar w Łodzi przy ulicy Żeligowskiego 7/9 działa "Izba Pamięci 28 pułku Strzelców Kaniowskich” prowadzona przez członków S.H. "Strzelcy Kaniowscy”. Izba gromadzi pamiątki, militaria i dokumenty historyczne związane z dziejami Strzelców Kaniowskich, a część zbiorów stowarzyszenia jest prezentowana w formie wystawy stałej, dostępnej dla zainteresowanych.

Użytkownicy również szukali:

28 pułku strzelców kaniowskich 45, łódź,

...
...
...