Poprzednia

ⓘ 1 Regiment Pieszy Koronny




1 Regiment Pieszy Koronny
                                     

ⓘ 1 Regiment Pieszy Koronny

Uchwalony na sejmie 1717 roku komput wojska koronnego przewidywał zorganizowanie regimentu królowej w sile 1000 porcji. Faktyczny stan regimentu w 1719 roku wynosił 604 żołnierzy, w tym 136 oficerów i podoficerów i 472 szeregowych.

Najbardziej okazałych żołnierzy dobierano do kompanii grenadierskich. Z każdych dziesięciu żołnierzy wybierano też starszego szeregowego gefrajtera. Podoficerów mianował szef regimentu spośród zaproponowanych przez kapitanów żołnierzy wyróżniających się i piśmiennych, a oficerów mianował hetman na wniosek szefa jednostki.

W 1745 regiment liczył 605 żołnierzy, z tego 470 szeregowych, a w 1755 roku 611 żołnierzy, w tym 472 szeregowych.

Sejm roku 1776 zatwierdził nowy etat wojska, który zmieniał znacznie jego strukturę. Regiment miał liczyć 8 kompanii, w sumie etatowo 467 żołnierzy, a praktycznie 463 głowy. W 1786 roku regiment nadal etatowo liczył 467 żołnierzy. Wchodził w skład Dywizji Wielkopolskiej.

W 1786 roku wprowadzono numeracje regimentów piechoty od 1 do 14. Tylko regiment gwardii pozostał bez numeru. Regiment Pieszy Koronny Królowej hierarchicznie ustępował właśnie Gwardii i otrzymał numer 1 i zawsze nosił imię aktualnej królowej. Z braku takowej za panowania króla Stanisława Augusta, przybrał za patronkę królową Jadwigę.

Reformy sejmu Wielkiego zwiększyły stany polskiej piechoty w poszczególnych regimentach. Etaty z października 1789 i maja 1792 roku zakładały istnienie regimentu składającego się z dwunastu kompanii uszykowanych w trzy bataliony, w tym jeden grenadierski i dwa fizylierskie. W praktyce nigdy takiej organizacji nie osiągnięto. W przededniu wojna w obronie Konstytucji 3 maja 1 regiment piechoty im. Królowej Jadwigi szefostwa Augusta Gorzeńskiego liczył 1295 żołnierzy.

Liczebność regimentu Etatowe i faktyczne zmiany liczebności regimentu po 1777 roku przedstawiały się następująco:

  • etat tymczasowy z 22 11790 - 1440 żołnierzy
  • etat z 1777 - 467 żołnierzy
  • faktycznie 1 III 1777 - 463 żołnierzy
  • faktycznie IX 1793 - 1117 żołnierzy
  • etat z 1 III 1794 - 419 żołnierzy
  • etat wojenny 22 V 1792 - 2169 żołnierzy
  • faktycznie 9 VI 1792 - 1289 żołnierzy
  • etat z 8 X 1789 - 2153 żołnierzy
  • faktycznie III 1794 - ok. 720 żołnierzy

Liczebność regimentu w 1792 roku wynosiła 1470 osób, w marcu 1794 roku 720, w maju 668, a we wrześniu 1008? żołnierzy.

                                     

1. Struktura regimentu

W 1717 roku:

  • 1 stępka – 1 porcja
  • 1 pułkownik – 20 porcji
  • 1 audytor – 6 porcji
  • 4 podchorążych – 1.5 porcji
  • 1 lekarz – 5 porcji
  • 1 woźnica – 1 porcja
  • 1 regimentswebel profos – 2 porcje
  • 1 szef regimentu – 30 porcji
  • 1 adiutant – 6 porcji
  • 1 major – 15 porcji
  • 1 wagenmagister dowódca taboru – 2 porcje
  • 1 kwatermistrz – 7 porcji
  • 6 oboistów – 1.5 porcji
  • 1 kapelan – 4 porcje
  • 1 regimentstamber dobosz – 2 porcje
  • 1 podpułkownik obersterlejtnant – 17.5 porcji
  • 2 kapitanów agreges – 9 porcji
Razem 25 żołnierzy i 151.5 porcji

Kompanie liczyły etatowo po 110 - 115 porcji. Skład każdej jak w lejbkompanii przedstawiał się następująco:

  • 1 trębacz – 1 porcja
  • 1 woźnica – 1 porcja
  • 1 chorąży – 4 porcje
  • 1 cieśla – 1 porcja
  • 1 furrier – 1.5 porcji
  • 1 kapitan – 12 porcji
  • 1 porucznik lub kapitan-lejtnant – 8 porcji
  • 62 szeregowych
  • 2 sierżantów – 2 porcje
  • 3 kaprali – 1.5 porcji
  • 2 doboszy – 1 porcja
  • 1 felczer – 2 porcje

Razem 77 żołnierzy a 103 porcje

                                     

2. Barwa regimentu

W okresie panowania Sasów, w stosunku do poprzedniego okresu, mundurowanie piechoty polskiej zmieniło się całkowicie. Zniesiono używane dotychczas niebieskie mundury kroju polskiego, a strój żołnierzy upodobniono do saskiego. Mundur oficerów regimentu składał się z pąsowej kurtki sukiennej z wyłogami pomarańczowymi, naramiennikami srebrnymi, guzikami białymi, białej kamizelki, białych spodni i kamaszy, czarnego kapelusza i trzewików. W okresie od 1 maja do 31 października używano spodni czarnych, zakazano natomiast noszenia spodni płóciennych, które poprzednio były w użyciu.

Mundury podoficerów i szeregowych były podobne do oficerskich, z tym że noszono zamiast kamaszy białe pończochy wełniane. Latem podoficerowie i szeregowi używali spodni płóciennych, białych. Pasy skórzane z mosiężnymi klamrami. Płaszcze sukienne w kolorze czerwonym wydawano tylko po dwa dla kompanii na lat sześć, a służyły one wyłącznie wartownikom w okresie od 15 października do 30 kwietnia. Każdy żołnierz nosił tornister i patrontasz z czerwonej skóry. Zarówno oficerowie, jak podoficerowie i szeregowi nosili harcapy przewiązane czarną wstążką.

Opisy umundurowania żołnierzy regimentu wykonane przez Bronisława Gembarzewskiego na podstawie obrazów z ówczesnej epoki:

  • z 1732 roku fajfer, fizylier, dobosz - kapelusze czarne z taśmą białą, kokarda biało-czerwona. Rajtroki pasowe, wyłogi, kamizele ciemnogranatowe. Taśmy i galony białe, guziki srebrne. Spodnie i kamasze białe. Lederwerki białe. Rękojeść tasaka mosiężna. Feldcech srebrny. Bęben dobosza mosiężny, obręcze pasowe

W stroju tym w drugiej połowie XVIII w. zaszły pewne zmiany. Wzorem innych armii zamiast długich kurtek wprowadzono krótkie z rabatami, kapelusze zaś zastąpiły sztywne kaszkiety z blachą mosiężną zawierającą inicjały monarchy.

  • Po 1776: wyłogi czarne, guziki srebrne

W roku 1789 zmieniono poważnie krój i kolor mundurów piechoty. Składał on się z kurtki zimowej koloru granatowego z wyłogami pomarańczowymi, naramiennikami srebrnymi, Lejbika białego ze stojącym kołnierzem, w lecie koletu sukiennego w kolorze białym z wykładkami podobnymi do wyłogów, zapinanego na guziki białe od dołu do góry, długich białych spodni wkładanych do butów kroju węgierskiego, wysokich do kolan i wyciętych z tyłu, a wreszcie z kołpaka okrągłego filcowego, wysokiego na około 30 cm, z sukiennym wierzchem pąsowym, daszkiem i blachą mosiężną z orłem. Żołnierze nosili poza tym halsztuki i naramiennik z czarnej szmelcowanej blachy z nicianym kutasem, jako strój zaś koszarowy - kitle i furażerki. Mundury były o wiele wygodniejsze i pozwalały na większą swobodę ruchów. Strój oficerów różnił się barankowym czarnym obszyciem czapek i galonami. Roczny koszt umundurowania piechura wraz z przymunderunkiem wynosił 111 zł.

  • Podczas insurekcji kościuszkowskiej: wyłogi pomarańczowe, guziki złote.
                                     

3. Uzbrojenie

Uzbrojenie żołnierza piechoty składało się z karabinu skałkowego z bagnetem oraz pałasza noszonego na czerwonym rzemieniu juchtowym. Podoficerowie mieli pistolety, pałasze i tzw. kurcgewery, będących raczej oznaką władzy niż bronią. Oficerowie mieli pistolety i szpady. Cała broń palna i częściowo biała była pochodzenia saskiego. Uzbrojenie to zakupywano na dziesięć lat. W każdej kompanii znajdowały się dwa karabiny zapasowe.

W 1775 roku ujednolicono uzbrojenie podoficerów i szeregowych, odbierając tym pierwszym broń krótką, a oficerom pozostawiając jedynie szpady.

                                     

4. Stanowiska

  • Poznań 1775,
  • Kalisz 1785,
  • Stary Konstantynów 1791,
  • Kalisz, Pleszew październik 1792,
  • Winnica 1788,
  • Zamek w Malborku
  • Parczew i okolice 1793
  • Piotrków 1789,
                                     

5. Żołnierze regimentu

Regimentem dowodził zazwyczaj pułkownik. Stanowisko szefa regimentu, związane z wielkimi poborami, było najczęściej uważane za synekurę. Szefowie posiadali prawo fortragowania przedstawiania do awansu oficerów. Do 1790 roku w sztabie służyło ośmiu oficerów. Byli to: szef regimentu, pułkownik, podpułkownik, major, regimentskwatermistrz, adiutant, audytor i regimentsfelczer. Szefa i pułkownika w dowodzeniu kompaniami zastępowali kapitanowie sztabowi. W kompaniach było czterech kapitanów, ośmiu poruczników i ośmiu chorążych. Zatem w regimencie znajdowało się 30 oficerów wyłączając kapelana.

Od 1790 roku w regimencie było dwóch majorów i trzech kapitanów z kompanią. W związku z podniesieniem etatu całego wojska w strukturze regimentu pojawił się trzeci kapitan sztabowy, ośmiu podporuczników i drugi adiutant. W sumie było ich 40.

W latach 1763-1782 szefem regimentu pozostawał gen. mjr Stanisław Goltz. Był on zarazem dowódcą Dywizji Wielkopolskiej. Następnym szefem był Samuel Ożarowski, którego w 1790 roku zmienił Augustyn Gorzeński. W 1793 roku zastąpił go czołowy działacz konfederacji targowickiej Antoni Pułaski. Stanowisko utrzymał do wybuchu powstania kościuszkowskiego

Szefowie:

  • gen. lejtn.Augustyn Gorzeński 24 lutego 1790,
  • Antoni Pułaski generalny insp. wojsk koronnych 1793–1794,
  • hrabia Joachim Fryderyk Flemming 1717–1763,
  • August Stanisław Golcz 21 marca 1763,
  • Samuel Ożarowski 13 marca 1780,

Pułkownicy:

  • Jan Grochowski 1792
  • ppłk Karol Kurcyusz maj 1791
  • Józef Biernacki,
  • Jan G. Szeński 23 V 1783 - 10 XI 1783
  • Ignacy Hoffman 10 XI 1783 - 15 VI 1791
  • gen. mjr Karol Ludwik de Fiszer 4 XI 1771 - 2 V 1783


                                     

6. Walki pułku

1 Regiment Pieszy Koronny uczestniczył w 1792 roku w VII wojnie polsko-rosyjskiej toczonej w obronie Konstytucji 3 Maja. Szef: gen. Augustyn Gorzeński. Stan osobowy: 1550 ludzi.

Bitwy i potyczki:

  • Zasław, Szczekociny 6 czerwca 1794,
  • Konfederacja barska, Piotrków, Skrzynno, Zbąszyń, Boruszkowce 15 czerwca 1792,
  • Dubienka 18 lipca,
  • Zieleńce 17 czerwca,
  • obrona Warszawy, Powązki 28 lipca.

Użytkownicy również szukali:

...
...
...