Poprzednia

ⓘ 1 Regiment Pieszy Koronny



1 Regiment Pieszy Koronny
                                     

ⓘ 1 Regiment Pieszy Koronny

Uchwalony na sejmie 1717 roku komput wojska koronnego przewidywał zorganizowanie regimentu królowej w sile 1000 porcji. Faktyczny stan regimentu w 1719 roku wynosił 604 żołnierzy, w tym 136 oficerów i podoficerów i 472 szeregowych.

Najbardziej okazałych żołnierzy dobierano do kompanii grenadierskich. Z każdych dziesięciu żołnierzy wybierano też starszego szeregowego gefrajtera. Podoficerów mianował szef regimentu spośród zaproponowanych przez kapitanów żołnierzy wyróżniających się i piśmiennych, a oficerów mianował hetman na wniosek szefa jednostki.

W 1745 regiment liczył 605 żołnierzy, z tego 470 szeregowych, a w 1755 roku 611 żołnierzy, w tym 472 szeregowych.

Sejm roku 1776 zatwierdził nowy etat wojska, który zmieniał znacznie jego strukturę. Regiment miał liczyć 8 kompanii, w sumie etatowo 467 żołnierzy, a praktycznie 463 głowy. W 1786 roku regiment nadal etatowo liczył 467 żołnierzy. Wchodził w skład Dywizji Wielkopolskiej.

W 1786 roku wprowadzono numeracje regimentów piechoty od 1 do 14. Tylko regiment gwardii pozostał bez numeru. Regiment Pieszy Koronny Królowej hierarchicznie ustępował właśnie Gwardii i otrzymał numer 1 i zawsze nosił imię aktualnej królowej. Z braku takowej za panowania króla Stanisława Augusta, przybrał za patronkę królową Jadwigę.

Reformy sejmu Wielkiego zwiększyły stany polskiej piechoty w poszczególnych regimentach. Etaty z października 1789 i maja 1792 roku zakładały istnienie regimentu składającego się z dwunastu kompanii uszykowanych w trzy bataliony, w tym jeden grenadierski i dwa fizylierskie. W praktyce nigdy takiej organizacji nie osiągnięto. W przededniu wojna w obronie Konstytucji 3 maja 1 regiment piechoty im. Królowej Jadwigi szefostwa Augusta Gorzeńskiego liczył 1295 żołnierzy.

Liczebność regimentu Etatowe i faktyczne zmiany liczebności regimentu po 1777 roku przedstawiały się następująco:

  • etat tymczasowy z 22 11790 - 1440 żołnierzy
  • etat z 1777 - 467 żołnierzy
  • faktycznie 1 III 1777 - 463 żołnierzy
  • faktycznie IX 1793 - 1117 żołnierzy
  • etat z 1 III 1794 - 419 żołnierzy
  • etat wojenny 22 V 1792 - 2169 żołnierzy
  • faktycznie 9 VI 1792 - 1289 żołnierzy
  • etat z 8 X 1789 - 2153 żołnierzy
  • faktycznie III 1794 - ok. 720 żołnierzy

Liczebność regimentu w 1792 roku wynosiła 1470 osób, w marcu 1794 roku 720, w maju 668, a we wrześniu 1008? żołnierzy.

                                     

1. Struktura regimentu

W 1717 roku:

  • 1 stępka – 1 porcja
  • 1 pułkownik – 20 porcji
  • 1 audytor – 6 porcji
  • 4 podchorążych – 1.5 porcji
  • 1 lekarz – 5 porcji
  • 1 woźnica – 1 porcja
  • 1 regimentswebel profos – 2 porcje
  • 1 szef regimentu – 30 porcji
  • 1 adiutant – 6 porcji
  • 1 major – 15 porcji
  • 1 wagenmagister dowódca taboru – 2 porcje
  • 1 kwatermistrz – 7 porcji
  • 6 oboistów – 1.5 porcji
  • 1 kapelan – 4 porcje
  • 1 regimentstamber dobosz – 2 porcje
  • 1 podpułkownik obersterlejtnant – 17.5 porcji
  • 2 kapitanów agreges – 9 porcji
Razem 25 żołnierzy i 151.5 porcji

Kompanie liczyły etatowo po 110 - 115 porcji. Skład każdej jak w lejbkompanii przedstawiał się następująco:

  • 1 trębacz – 1 porcja
  • 1 woźnica – 1 porcja
  • 1 chorąży – 4 porcje
  • 1 cieśla – 1 porcja
  • 1 furrier – 1.5 porcji
  • 1 kapitan – 12 porcji
  • 1 porucznik lub kapitan-lejtnant – 8 porcji
  • 62 szeregowych
  • 2 sierżantów – 2 porcje
  • 3 kaprali – 1.5 porcji
  • 2 doboszy – 1 porcja
  • 1 felczer – 2 porcje

Razem 77 żołnierzy a 103 porcje

                                     

2. Barwa regimentu

W okresie panowania Sasów, w stosunku do poprzedniego okresu, mundurowanie piechoty polskiej zmieniło się całkowicie. Zniesiono używane dotychczas niebieskie mundury kroju polskiego, a strój żołnierzy upodobniono do saskiego. Mundur oficerów regimentu składał się z pąsowej kurtki sukiennej z wyłogami pomarańczowymi, naramiennikami srebrnymi, guzikami białymi, białej kamizelki, białych spodni i kamaszy, czarnego kapelusza i trzewików. W okresie od 1 maja do 31 października używano spodni czarnych, zakazano natomiast noszenia spodni płóciennych, które poprzednio były w użyciu.

Mundury podoficerów i szeregowych były podobne do oficerskich, z tym że noszono zamiast kamaszy białe pończochy wełniane. Latem podoficerowie i szeregowi używali spodni płóciennych, białych. Pasy skórzane z mosiężnymi klamrami. Płaszcze sukienne w kolorze czerwonym wydawano tylko po dwa dla kompanii na lat sześć, a służyły one wyłącznie wartownikom w okresie od 15 października do 30 kwietnia. Każdy żołnierz nosił tornister i patrontasz z czerwonej skóry. Zarówno oficerowie, jak podoficerowie i szeregowi nosili harcapy przewiązane czarną wstążką.

Opisy umundurowania żołnierzy regimentu wykonane przez Bronisława Gembarzewskiego na podstawie obrazów z ówczesnej epoki:

  • z 1732 roku fajfer, fizylier, dobosz - kapelusze czarne z taśmą białą, kokarda biało-czerwona. Rajtroki pasowe, wyłogi, kamizele ciemnogranatowe. Taśmy i galony białe, guziki srebrne. Spodnie i kamasze białe. Lederwerki białe. Rękojeść tasaka mosiężna. Feldcech srebrny. Bęben dobosza mosiężny, obręcze pasowe

W stroju tym w drugiej połowie XVIII w. zaszły pewne zmiany. Wzorem innych armii zamiast długich kurtek wprowadzono krótkie z rabatami, kapelusze zaś zastąpiły sztywne kaszkiety z blachą mosiężną zawierającą inicjały monarchy.

  • Po 1776: wyłogi czarne, guziki srebrne

W roku 1789 zmieniono poważnie krój i kolor mundurów piechoty. Składał on się z kurtki zimowej koloru granatowego z wyłogami pomarańczowymi, naramiennikami srebrnymi, Lejbika białego ze stojącym kołnierzem, w lecie koletu sukiennego w kolorze białym z wykładkami podobnymi do wyłogów, zapinanego na guziki białe od dołu do góry, długich białych spodni wkładanych do butów kroju węgierskiego, wysokich do kolan i wyciętych z tyłu, a wreszcie z kołpaka okrągłego filcowego, wysokiego na około 30 cm, z sukiennym wierzchem pąsowym, daszkiem i blachą mosiężną z orłem. Żołnierze nosili poza tym halsztuki i naramiennik z czarnej szmelcowanej blachy z nicianym kutasem, jako strój zaś koszarowy - kitle i furażerki. Mundury były o wiele wygodniejsze i pozwalały na większą swobodę ruchów. Strój oficerów różnił się barankowym czarnym obszyciem czapek i galonami. Roczny koszt umundurowania piechura wraz z przymunderunkiem wynosił 111 zł.

  • Podczas insurekcji kościuszkowskiej: wyłogi pomarańczowe, guziki złote.
                                     

3. Uzbrojenie

Uzbrojenie żołnierza piechoty składało się z karabinu skałkowego z bagnetem oraz pałasza noszonego na czerwonym rzemieniu juchtowym. Podoficerowie mieli pistolety, pałasze i tzw. kurcgewery, będących raczej oznaką władzy niż bronią. Oficerowie mieli pistolety i szpady. Cała broń palna i częściowo biała była pochodzenia saskiego. Uzbrojenie to zakupywano na dziesięć lat. W każdej kompanii znajdowały się dwa karabiny zapasowe.

W 1775 roku ujednolicono uzbrojenie podoficerów i szeregowych, odbierając tym pierwszym broń krótką, a oficerom pozostawiając jedynie szpady.

                                     

4. Stanowiska

  • Poznań 1775,
  • Kalisz 1785,
  • Stary Konstantynów 1791,
  • Kalisz, Pleszew październik 1792,
  • Winnica 1788,
  • Zamek w Malborku
  • Parczew i okolice 1793
  • Piotrków 1789,
                                     

5. Żołnierze regimentu

Regimentem dowodził zazwyczaj pułkownik. Stanowisko szefa regimentu, związane z wielkimi poborami, było najczęściej uważane za synekurę. Szefowie posiadali prawo fortragowania przedstawiania do awansu oficerów. Do 1790 roku w sztabie służyło ośmiu oficerów. Byli to: szef regimentu, pułkownik, podpułkownik, major, regimentskwatermistrz, adiutant, audytor i regimentsfelczer. Szefa i pułkownika w dowodzeniu kompaniami zastępowali kapitanowie sztabowi. W kompaniach było czterech kapitanów, ośmiu poruczników i ośmiu chorążych. Zatem w regimencie znajdowało się 30 oficerów wyłączając kapelana.

Od 1790 roku w regimencie było dwóch majorów i trzech kapitanów z kompanią. W związku z podniesieniem etatu całego wojska w strukturze regimentu pojawił się trzeci kapitan sztabowy, ośmiu podporuczników i drugi adiutant. W sumie było ich 40.

W latach 1763-1782 szefem regimentu pozostawał gen. mjr Stanisław Goltz. Był on zarazem dowódcą Dywizji Wielkopolskiej. Następnym szefem był Samuel Ożarowski, którego w 1790 roku zmienił Augustyn Gorzeński. W 1793 roku zastąpił go czołowy działacz konfederacji targowickiej Antoni Pułaski. Stanowisko utrzymał do wybuchu powstania kościuszkowskiego

Szefowie:

  • gen. lejtn.Augustyn Gorzeński 24 lutego 1790,
  • Antoni Pułaski generalny insp. wojsk koronnych 1793–1794,
  • hrabia Joachim Fryderyk Flemming 1717–1763,
  • August Stanisław Golcz 21 marca 1763,
  • Samuel Ożarowski 13 marca 1780,

Pułkownicy:

  • Jan Grochowski 1792
  • ppłk Karol Kurcyusz maj 1791
  • Józef Biernacki,
  • Jan G. Szeński 23 V 1783 - 10 XI 1783
  • Ignacy Hoffman 10 XI 1783 - 15 VI 1791
  • gen. mjr Karol Ludwik de Fiszer 4 XI 1771 - 2 V 1783


                                     

6. Walki pułku

1 Regiment Pieszy Koronny uczestniczył w 1792 roku w VII wojnie polsko-rosyjskiej toczonej w obronie Konstytucji 3 Maja. Szef: gen. Augustyn Gorzeński. Stan osobowy: 1550 ludzi.

Bitwy i potyczki:

  • Zasław, Szczekociny 6 czerwca 1794,
  • Konfederacja barska, Piotrków, Skrzynno, Zbąszyń, Boruszkowce 15 czerwca 1792,
  • Dubienka 18 lipca,
  • Zieleńce 17 czerwca,
  • obrona Warszawy, Powązki 28 lipca.
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →