Poprzednia

ⓘ Derywacja (socjologia)




                                     

ⓘ Derywacja (socjologia)

Derywacja – nienaukowe rozumowanie polegające na logicznych i pozornie logicznych uzasadnieniach ludzkiego działania oparte na rezyduach, a w małym stopniu lub w ogóle niebiorące pod uwagę doświadczenia. Pojęcie zostało wprowadzone do socjologii przez Vilfreda Pareto w Traktacie o socjologii ogólnej, opublikowanym w 1916 roku.

Derywacje powstają jako wnioski bądź sofizmaty z rezyduów. Odpowiadają wnioskom logicznym i opisom doświadczeń w taki sposób, w jaki rezydua odpowiadają zasadom i twierdzeniom naukowym, a derywaty oparte na rezyduach i derywacjach odpowiadają teoriom naukowym, wyprowadzonym z wcześniej sformułowanych twierdzeń. Charakterystyczne dla derywacji jest to, że:

  • w rozumowaniu opartym na derywacjach nie są koniecznie logiczne implikacje.
  • podobnie w przypadku wykazania błędów logicznych w derywacji, zastępowana jest ona inną;
  • siła wniosku osłabia się, gdy pod wpływem wnioskowania rezydua są zastępowane przez logiczne rozumowanie;
  • w przypadku zniszczenia rezyduum jest ono zastępowane innym, aby jednostka używająca derywacji mogła osiągnąć ten sam cel;

Pareto wyróżnił cztery klasy derywacji:

  • niezależne od doświadczenia;
  • Stwierdzenia
  • przekształcające fakty subiektywne "tak odczuwam” w fakty obiektywne "tak jest”.
  • przejawy rezyduów, będące "wyjaśnieniami” poprzez wyrażenie uczuć wspólnych dla nadawcy i odbiorcy;
  • istoty boskiej bądź personifikacji.
  • Odwołania do autorytetu
  • jednostki lub wielu ludzi;
  • obyczajów i zwyczajów;
  • wnioskowanie opierające się na aprobacie wielu wszystkich;
  • Zgodność z uczuciami odbiorcy przedstawianymi jako zasada zgodność z uczuciami wszystkich, większości, w tym
  • twierdzenia odwołujące się do zgodności z pojęciami metafizycznymi i abstrakcjami zapewniającymi dobro, takimi jak "Ludzkość”, "Postęp” itp.;
  • narzucenie jednostce sposobu działania jako właściwego i zatarcie w ten sposób różnicy interesów jednostki i zbiorowości;
  • twierdzenia będące wyjaśnieniami "pozadoświadczalnymi”, charakterystyczne dla myślenia magicznego.
  • twierdzenia o historycznych prawach i stosunkach moralnych jako absolutnych i istniejących zawsze;
  • odwoływanie się do interesu zbiorowości, aby osiągnąć cele partykularne, osobiste;
  • używanie terminów wieloznacznych oraz określanie danych rzeczy jednym terminem, aby wydłużyć derywację i przez to wywołać i ugruntować uczucia, a ukryć fakty;
  • podawanie metafor, analogii i alegorii jako dowodów, stosowane przez metafizyków i teologów;
  • Derywacje słowne, oparte na nieodpowiadających rzeczywistości niejednoznacznym określeniom, budzące uczucia przez sposób rozumowania
  • stosowaniu terminów mających wywołać odpowiednie uczucia przy stwierdzeniach, np. wybieranie między wyrażeniami handel ludźmi i handel żywym towarem, egzekucja i morderstwo, partyzanci i terroryści;
  • używanie niemających odpowiednika w rzeczywistości nieprecyzyjnych pojęć w celu wywołania wrażenia, że mówi się o "wielkich tajemnicach”.
  • derywacje powstające przez stosowanie nieprecyzyjnych nieokreślonych terminów dużo, mało do rzeczy realnych lub odwrotnie, jak w przypadku sofizmatu "sorite”;