Poprzednia

ⓘ Drzwi płockie




                                     

ⓘ Drzwi płockie

Drzwi Płockie – brązowe drzwi z bazyliki katedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Płocku. Zabytek sztuki romańskiej. Obecnie oryginalne drzwi znajdują się w zachodnim portalu soboru św. Sofii w Nowogrodzie Wielkim w Rosji. W katedrze w Płocku od roku 1982 znajduje się ich odlew.

Drzwi powstały w połowie XII wieku w Magdeburgu z przeznaczeniem dla nowo wzniesionej w latach 1130–1144 katedry płockiej. Drzwi zostały odlane w Magdeburgu w latach 1152–1154 na zamówienie ówczesnego biskupa płockiego Alesandra z Malonne fundatora romańskiej katedry płockiej, prawdopodobnie za pośrednictwem arcybiskupa magdeburskiego Wichmana. Okoliczności fundacji nie są bliżej wyjaśnione. Wykonał je niejaki Riquinus wraz z przypuszczalnym pomocnikiem Waismuthem. Drzwi przeznaczone były do głównego wejścia do katedry.

                                     

1. Opis

Poszczególne części oryginalnych drzwi odlano z brązu osobno i przybito do drewnianych drzwi, co prawdopodobnie jest przyczyną zaburzenia pierwotnie przewidzianej kolejności. Płyty z przedstawieniami figuralnymi przedzielone są masywną bordiurą. Wykonano je z brązu, składały się z 24 kwater kwadratowych i 2 prostokątnych kwatery o podwójnej szerokości wieńczące oba skrzydła drzwi, odlanych oddzielnie i zamocowanych na drewnianych dębowych ramach. Poszczególne kwatery są oddzielone wypukłymi listwami, ozdobionymi ornamentem roślinnym, który w górnej części pionowej listwy zastępują zbrojne postaci triumfując nad bestiami.

Reliefy przedstawiają cykl Zbawienia począwszy od sceny zbawienia pierwszego człowieka, aż po Chrystusa tronującego jako Sędzia w otoczeniu symboli ewangelistów. Olbrzymia część scen odnosi się do dzieciństwa Zbawiciela i jego pasji. Niezależnie od tego, pośród reliefów drzwi znajdziemy też reminiscencje innych cyklów. Umieszczenie proroka Eliasza w wozie ognistym jest przypomnieniem równoległych wydarzeń Starego i Nowego Testamentu. W tym kontekście wóz Eliasza jest prefiguracją Wniebowstąpienia, choć umieszczona w niewłaściwym miejscu.

Kwatera z dwiema postaciami ciężkozbrojnych wojowników, u których stóp leżą pokonani wrogowie także odziani w zbroje byłaby trudna do odczytania gdyby nie inskrypcja obok jednej z nich, określająca ją jako Ubóstwo. A zatem mamy tu personifikacje triumfu cnót nad przywarami, jest to nawiązanie do "Psychomachii”. Do tej samej tematyki mogą się odnosić wspomniane już figurki rycerzy na obramieniu prawego skrzydła, walczący z bestiami. Występują też przedstawienia nawiązujące do Składu Apostolskiego i wśród nich znajdują się m.in. Maiestas Domini współgra z motywem zwycięstwa nad złem, gdzie Chrystus depcze bestie i nawet towarzyszący mu anioł ma pod stopami skrzydlatego potwora, co jest dość niezwyczajnym rysem ikonograficznym.

Kołatki osadzone w połowie wysokości skrzydeł przy wewnętrznej krawędzi, mają formę nieco uchylonych lwich paszcz, z których wystają główki ludzkie.

Inny wątek ukazano w "portrecie” biskupa Aleksandra w szatach liturgicznych, górującego nad innymi, wraz z dwoma diakonami, Weichmanna oraz autorów drzwi. W pierwotnym kontekście znajdowała się ona zapewne w pobliżu grupy trzech zbrojnych. Środkowy spośród nich, z nimbem, depczący smoka, to zapewne św. Maurycy. Jak się przypuszcza, szczególny patron diecezji magdeburskiej.

                                     

1.1. Opis Opis stylistyczny

Kompozycja przedstawień jest masywna i statyczna. Widoczny jest konwencjonalizm i ozdobność, przejawiająca się w rytowanych zdobieniach i bordiurze. Postaci są statyczne i podporządkowane symetrycznie do pionowych osi kompozycji, starając się unikać wszelkich skrótów i przecięć. Na abstrakcyjnym tle rysują się wypukłe figury jako zbita masa. Płytkie równolegle fałdy zasnuwają ryte i puncowane na gotowym odlewie ornamenty sugerując wzorzystość jedwabnych i haftowanych szat. Wielkie głowy, bez szyi ożywia schematyczna mimika. Uniesione kąciki ust Chrystusa siedzącego na tęczy oznaczają łaskawość, opuszczone u kobiet stojących nad grobem – smutek. Wyłupiaste oczy, wyodrębnione znad pucołowatych policzków, nadają ich twarzom charakter niepokojący. Anioły kształtowane są niezgrabnie. Posiadają sztywne skrzydła i spadają ślizgowym lotem ku miejscu swej interwencji. Reliefom brak wykończenia szczegółu. Rysunek miejscami jest niedbały i uderza zwłaszcza w opracowaniu dłoni.

                                     

2. Powiązania z innymi dziełami

Zygmunt Świechowski dopatruje się różnorodnych powiązań, znajdując analogie m.in. z drzwiami w kościele św. Zenona San Zeno w Weronie układ kompozycyjny, zastosowanie podobnej ramy i intensywność plastyki modelunku albo drzwiami augsburskimi. Pomimo licznych opracowań, drzwi nadal budzą wiele wątpliwości.

                                     

3. Historia drzwi płockich i powstanie ich kopii

Z dotychczasowych badań wynika, że Drzwi były w Płocku przez około 250 lat, a następnie ozdobiły sobór św. Sofii Mądrości Bożej w Nowogrodzie Wielkim na Rusi. Jak do tego doszło, nie wiadomo. Według niektórych hipotez miały być zrabowane w XIII w. przez Litwinów podczas ich wyprawy na Mazowsze. Inni badacze historii twierdzą, że zostały przekazane jako dar duchowieństwa polskiego bądź książąt płockich dla księcia nowogrodzkiego, Lingwena Olgierdowicza, brata Władysława Jagiełły. Według jednych źródeł trafiły do Nowogrodu już w 1170 – wkrótce po wykonaniu, według innych przed połową XV wieku. W Nowogrodzie ponownie je zmontowano, umieszczając w nieprawidłowej kolejności niektóre sceny. W Rosji pozostają do dziś, a w Płocku znajduje się ich XX-wieczna kopia, przekazana i poświęcona w 1982 roku.

Przed wybuchem II wojny światowej naukowcy postulowali, aby polski rząd podjął się próby wykupienia Drzwi Płockich. W 1962 prof. Aleksander Gieysztor na jednej z sesji naukowej zgłosił postulat wykonania z brązu kopii Drzwi, jednakże ówczesne władze państwowe okres Gomułki nie były zainteresowane tą sprawą. Początkowo kopia została wykonana z kompozycji żywicy epoksydowej, a w drugiej połowie lat 70. władze Płocka postanowiły, że wykonana zostanie kopia z brązu, która na stałe zostanie zawieszona w katedrze płockiej. Prace nad odlewem trwały trzy lata. Ważąca ponad 2 tony brązowa kopia Drzwi Płockich została zawieszona w portalu katedry 23 listopada 1981, a 28 lutego 1982 nastąpiło uroczyste przekazanie i poświęcenie jej przez prymasa Polski abpa Józefa Glempa.

W internetowym portalu katedry znajduje się opisana w skrócie historia Drzwi Płockich.



                                     
  • najazd litewski pod dowództwem Mendoga na Mazowsze płockie w trakcie którego zagrabiono drzwi płockie i wzięto je aż do Nowogrodu Wielkiego. Być może jak
  • ikonostas z wizerunkami archaniołów Gabriela i Michała po jednym na każdych drzwiach diakońskich św. Jozafata i św. Bazylego. W kolejnym opisie cerkwi z 1789
  • Fabularnych odbył się w 1974 w Gdańsku. Ciemna rzeka, reż. Sylwester Szyszko Drzwi w murze, reż. Stanisław Różewicz Gniazdo, reż. Jan Rybkowski Godzina za
  • II. Wizyty te miały miejsce 2 czerwca 1979 roku i 16 czerwca 1983 roku. Drzwi wejściowe wykonane zostały w 2009 roku przez rzeźbiarza Igora Mitoraja
  • do Pałacu, oszklenie arkad od strony zachodniej ogrodowej, montaż nowych drzwi zewnętrznych wraz z dostosowaniem wejścia dla osób niepełnosprawnych, instalacja
  • kwadratowa wieżyczka na sygnaturkę zwieńczona blaszanym dachem hełmowym. Obecnie drzwi do kościoła są zamknięte, a prawie wszystkie okna zostały wybite. Te, które
  • Henryka Piotra Kossowskiego. Do dnia dzisiejszego zachowały się obite blachą drzwi do zakrystii wykonane w XVI wieku. We wschodniej ścianie zakrystii znajduje

Użytkownicy również szukali:

drzwi bernwarda,

...
...
...