Poprzednia

ⓘ Jerzy Putrament




Jerzy Putrament
                                     

ⓘ Jerzy Putrament

Jerzy Putrament – polski pisarz, poeta, publicysta, poseł na Sejm PRL I kadencji II kadencji z ramienia PZPR, członek egzekutywy POP PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich, członek Związku Akademickiego Młodzież Wszechpolska, Obozu Wielkiej Polski. W latach 1947–1950 ambasador RP we Francji.

                                     

1. Życiorys

Wychował się w polskiej rodzinie o tradycjach patriotycznych, wyznania prawosławnego.

W początkowym okresie studiów polonistyka na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie w latach 1930–1934 był od 1929 korporantem Filomatii Vilnensis i członkiem Młodzieży Wszechpolskiej oraz wiceprezesem tej organizacji w połowie lat trzydziestych dokonał wolty politycznej, przechodząc na pozycje komunisty-internacjonalisty.

Członek grupy literacko-artystycznej Żagary. Debiut poetycki w 1932. Na przełomie lat 1933/1934 opublikował pod pseudonimem Jerzy Pleśkiewicz przekłady utworów Bunina. Opisany w Zniewolonym umyśle Czesław Miłosz jako Gamma. W 1937 wraz z kolegami został oskarżony o prowadzenie propagandy komunistycznej na łamach czasopisma "Poprostu”, wskutek czego wydawnictwo zostało zamknięte.

Po wybuchu wojny znalazł się we Lwowie, gdzie działał w kolaboracyjnym Związku Pisarzy. Po prowokacji NKWD i aresztowaniu grupy pisarzy polskich w styczniu 1940 zaczął organizować serwilistyczny list potępiający aresztowanych. Inicjatywa ta spełzła na niczym, utrącona przez Wandę Wasilewską. Ze wspomnień Michała Borwicza, późniejszego współpracownika paryskiej "Kultury”, można wnioskować, że Putrament wtedy został zwerbowany przez NKWD. 17 września 1940 przyjęto go do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy. Po zaatakowaniu ZSRR przez Niemcy hitlerowskie ewakuował się do Moskwy, gdzie spędził okres aż do wyzwolenia Wilna w lipcu 1944. Współtwórca Związku Patriotów Polskich i 1 Armii Wojska Polskiego, oficer oświatowo-polityczny I Dywizji im. T. Kościuszki.

W 1944 Putrament został wysłany przez gen. Zygmunta Berlinga do Wilna, by namawiać członków AK do wstępowania do 1 Armii. Wykonywał też inne misje w imieniu Związku Patriotów Polskich.

Po wojnie był w latach 1947–1950 ambasadorem RP w Paryżu. Następnie pracował w Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich w latach 1950–1953 sekretarz generalny, 1955–1956 oraz 1959–1980 wiceprezes, gdzie w okresie stalinowskim sprawował faktyczną władzę. Działał w Polskim Komitecie Obrońców Pokoju. 22 listopada 1950 w Warszawie na II Kongresie Obrońców Pokoju został wybrany w skład Światowej Rady Pokoju.

19 października 1956 roku, w dniu rozpoczęcia obrad VIII Plenum KC PZPR, opublikował w "Trybunie Ludu" artykuł - "Sedno sprawy" w którym krytykował stalinowski model socjalizmu i wypowiadał się za utworzeniem samorządnych rad robotniczych. Na artykuł ten gwałtownie i krytycznie zareagował organ KPZR "Prawda" w artykule "Antysocjalistyczne wystąpienia w prasie polskiej".

W latach 1954–1957 i 1963–1973 był prezesem Polskiego Związku Szachowego, a w latach 1955–1968 kierownikiem literackim zespołu filmowego "Start”. W latach pięćdziesiątych związany z "frakcją” puławian.

W latach 1966–1971 był współredaktorem "Miesięcznika Literackiego”, a następnie redaktorem naczelnym ukazującego się w latach 1972–1981 warszawskiego tygodnika literacko-społecznego "Literatura”. W 1969 był członkiem Komisji Nagród Ministerstwa Kultury i Sztuki.

Oprócz krytyczno-propagandowej powieści Wrzesień opisującej klęskę 1939 roku, za najgłośniejszy utwór literacki Putramenta uchodzi jego późna powieść światopoglądowa Bołdyn, zekranizowana w 1982 przez Czesława i Ewę Petelskich.

W latach 1944–1948 członek PPR, a od 1948 – PZPR. Był zastępcą członka 1948–1964 oraz członkiem 1964–1981 Komitetu Centralnego PZPR. W latach 1952–1961 poseł na Sejm PRL II kadencji z ramienia PZPR. Aż do śmierci zasiadał także w Radzie Naczelnej ZBoWiD. W 1983 wybrany w skład Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej.

Pochowany na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie kwatera A31-tuje-10.

                                     

2. Twórczość

Poezja

  • 1951 – Wiersze wybrane
  • 1937 – Droga leśna
  • 1934 – Wczoraj powrót
  • 1944 – Wojna i wiosna

Proza

  • 1979 – Akropol
  • 1959 – Fiołki w Neapolu
  • 1979, 1980 – Wybrańcy 2 tomy
  • 1947 – Rzeczywistość
  • 1959 – Kronika obyczajów
  • 1977 – Hiszpańska szkoła jazdy Wydawnictwo Pojezierze
  • 1958 – Strachy w Biesalu
  • 1963 – Pasierbowie
  • 1961 – Chińszczyzna
  • 1956 – Dwa łyki Ameryki
  • 1952 – Wrzesień
  • 1966 – Puszcza
  • 1954 – Rozstaje
  • 1957 – Trzynasty z Wesołka
  • 1961 – Pół wieku, t. II
  • 1967 – Małowierni
  • 1969 – Bołdyn
  • 1961 – Arkadia
  • 1963 – Cztery strony świata
  • 1946 – Święta kulo
  • 1961 – Pół wieku, t. I
  • 1961 – Arka Noego
  • 1956 – Notatki polemiczne
  • 1956 – Wakacje
  • 1953 – Na literackim froncie
  • 1964 – Odyniec
  • 1936 – Struktura nowel Prusa
  • 1957 – Wypadek w Krasnymstawie
  • 1955 – Trzy powroty
  • 1953 – Od Wołgi do Wisły
  • 1952 – Notatnik chiński
                                     

3. Odznaczenia i nagrody

  • i inne
  • Krzyż Wojenny z Palmą Francja, 1947
  • Kawaler Orderu Legii Honorowej Francja, 1947
  • Medal 10-lecia Polski Ludowej
  • Order Sztandaru Pracy I klasy
  • Medal im. Ludwika Waryńskiego 1986
  • Order Krzyża Grunwaldu III klasy 19 listopada 1946
  • Nagroda państwowa II stopnia za powieść "Wrzesień” 1953
  • Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski 1970
  • Medal 30-lecia Polski Ludowej
  • Nagroda państwowa II stopnia 1955
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski 19 lipca 1946
  • Nagroda im. L. Waryńskiego 1986
  • Order Sztandaru Pracy II klasy 22 lipca 1952
  • Medal 40-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945 ZSRR, 1985
  • Order Przyjaźni Narodów ZSRR, 1981
  • Order Budowniczych Polski Ludowej 1974
  • Nagroda państwowa I stopnia z okazji 20-lecia Polski Ludowej 22 lipca 1964