Poprzednia

ⓘ 1 Dywizja Grenadierów




1 Dywizja Grenadierów
                                     

ⓘ 1 Dywizja Grenadierów

Dywizja była pierwszą wielką jednostką Wojska Polskiego sformowaną we Francji. Jej formowanie rozpoczęto już w połowie września 1939 roku w obozie ćwiczebnym w Camp de Coetquidan. Wtedy to w uzgodnieniu z rządem francuskim ogłoszono pobór polskich obywateli mieszkających we Francji oraz zaciąg ochotniczy wśród emigracji pochodzenia polskiego.

13 listopada 1939 Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski wydał formalny rozkaz o sformowaniu 1 Dywizji Piechoty. Na dowódcę dywizji gen. Sikorski wyznaczył płk. Stanisława Maczka, ówczesnego dowódcę oddziałów polskich w Coetquidan, mianując go jednocześnie generałem brygady. W styczniu 1940 dowódcą 1 Dywizji został płk dypl. Bronisław Duch od 3 maja 1940 roku – generał brygady, który był faktycznym organizatorem dywizji.

Zawiązki stanowili oficerowie z rezerwowych ośrodków szkolenia i szeregowi z oddziałów polskich zgrupowanych w Coetquidan uzupełniani napływającymi żołnierzami z poboru i ewakuacji.

Umundurowanie żołnierzy pochodziło z okresu I wojny światowej i było w kolorze błękitnym. Nie odpowiadało ono wymogom ówczesnego pola walki. Brakowało sprzętu i uzbrojenia. W połowie lutego dywizja przekazała trzy najlepiej wyszkolone bataliony wraz ze sprzętem do tworzącej się brygady podhalańskiej.

W drugiej połowie kwietnia 1940 przetransportowano dywizję do strefy przyfrontowej w okolice Colombey-les-Belles w Lotaryngii. Tu w przyspieszonym tempie pobierano sprzęt i szkolono się. Prace organizacyjne wyraźnie utrudniała nieprzychylna postawa ludności cywilnej. Żołnierze złożyli przysięgę 25 maja 1940.

W czerwcu 1940 1 Dywizja Grenadierów osiągnęła stan 16 165 ludzi i stała się pełnowartościową jednostką bojową.

                                     

1. Struktura organizacyjna i obsada etatowa

Dywizja była formowana według etatów francuskich.

Dowództwo

dowódca – gen. bryg. Bronisław Duch dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Zygmunt Grabowski dowódca artylerii dywizyjnej – gen. bryg. Rudolf Niemira oficer sztabu - ppłk dypl. art. Zdzisław Grzymirski

Sztab

szef sztabu – ppłk dypl. Józef Skrzydlewski
  • 1 Gdański Batalion Łączności - mjr dypl. Tadeusz Rola
  • 1 Pomorski Pułk Artylerii Ciężkiej – ppłk dypl. Aleksander Onacewicz
  • 1 Pułk Grenadierów Warszawy – płk dypl. Szymon Kocur
  • 1 Oddział Rozpoznawczy im. Księcia Józefa Poniatowskiego używał nazwy 8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego – ppłk dypl. Włodzimierz Kasperski
  • 2 Pułk Grenadierów Wielkopolskich im. Bolesława Chrobrego – płk Władysław Ziętkiewicz
  • 1 Wileński Pułk Artylerii Lekkiej im. gen. Bema – płk Stefan Brzeszczyński
  • 1 Modliński Batalion Saperów im. Tadeusza Kościuszki - mjr Kazimierz Łukasiewicz
  • 3 Pułk Grenadierów Śląskich – płk Wincenty Wnuk

oraz oddział przeciwpancerny i służby

Dywizja liczyła:

  • szeregowych – ok. 13 000
  • podoficerów – 2600
  • oficerów – 580

Sprzęt to:

  • 336 ręcznych karabinów maszynowych
  • 560 samochodów
  • 1600 wozów i biedek
  • 12 000 karabinów
  • 54 działa przeciwpancerne kal. 25 mm
  • 24 haubice kal. 155 mm.
  • 27 moździerzy kal. 60 mm
  • 8 dział przeciwpancernych kal. 47 mm
  • 24 moździerze kal. 81 mm
  • 36 armat kal. 75 mm
  • 176 ciężkich karabinów maszynowych
                                     

2. Działania bojowe

Pod koniec kwietnia 1940 roku dywizja została skierowana w rejon Colombey-les-Belles w Lotaryngii, a następnie w połowie maja Lunéville. W dniu 18 maja 1940 roku weszła w skład XX korpusu armii francuskiej – składającego się z francuskiej 52 Dywizji Piechoty i grupy fortecznej Sarry, który znajdowała się w rejonie Sarry – jednego z odcinków linii Maginota.Początkowo poszczególne oddziały Dywizji zostały rozdzielone pomiędzy jednostki francuskie. Dopiero w dniu 14 czerwca 1940 roku, gdy Niemcy uderzyli na wojska francuskie – Dywizja wystąpiła jako całość, broniąc środkowego odcinka XX Korpusu. W dniu 15 czerwca 1940 roku Dywizja cały dzień broniła zajmowanego odcinka obrony, lecz z uwagi na wycofanie się francuskiej 52 Dywizji Piechoty, w nocy wycofała się w rejon Dieuze. Broniła się tam w dniu 16 czerwca, a jej artyleria 1 pal razem z artylerią francuską I/17 pal powstrzymują natarcie II batalionu 499 niemieckiego pułku piechoty, zadając mu poważne straty zginął między innymi dowódca tego batalionu, major Hutterer. W nocy dywizja wycofała się na linię kanału Marna – Ren gdzie zajęła pozycje obronne pod Lagarde. Broni tam pozycji przez następne dwa dni, lecz wobec rozbicia francuskiej 52 Dywizji Piechoty i wycofania się grupy fortecznej Sarry, wycofuje się w rejon lasów pod Baccarat. Zajmuje tam pozycje obronne w rejonie miejscowości Meriller. W dniu 19 czerwca 1940 roku XX Korpus zostaje okrążony a wraz z nim 1 Dywizja Grenadierów. W tym dniu 1 Dywizja Grenadierów zajmuje swoją ostatnią pozycję obronną w rejonie Neureville. W dniu 21 czerwca 1940 roku gen. bryg. Bronisław Duch wobec niemożności prowadzenia dalszych walk oraz podjęciu rozmów w sprawie kapitulacji Francji podjął decyzję o rozwiązaniu Dywizji i przedzieraniu się żołnierzy na południe Francji lub do Szwajcarii. Tego dnia Dywizja przestała istnieć. Części żołnierzy udało się dostać do Wielkiej Brytanii, w tym dowódcy dywizji gen. bryg. Bronisławowi Duchowi.

Straty 1 Dywizji Grenadierów w toku prowadzonych działań w trakcie kampanii francuskiej wyniosły około 5200 żołnierzy.

                                     

3. Symbole dywizji

Odznaka pamiątkowa 2 lipca 1943 roku Naczelny Wódz WP rozkazem nr 3 zatwierdził odznakę pamiątkową 1 Dywizji Grenadierów, którą otrzymali wszyscy żołnierze dywizji.

Odznaka o wymiarach 52 x 26 mm wykonana w mosiądzu i białym metalu, srebrzona, lekko oksydowana na kolor starego srebra, jednoczęściowa. Posiada kształt tarczy, na której wsparty jest stylizowany orzeł polski, stanowiący tło krzyża lotaryń-skiego, nawiązującego do miejsca powstania jednostki. Na obwodzie tarczy umieszczono napis będący dewizą jednostki: "Bóg-Honor-Ojczyzna". W dolnej części tarczy "płonący granat" - znak grenadierów, na nim inicjały dywizji "D1G". Mocowana nakrętką firmową na lewej górnej kieszeni munduru. Autor projektu: ppor. Marian Walentynowicz. Wykonawca: Zakład Kirkwood and Son - Edinburgh.

Barwy dywizji

  • granatowa patka z żółtą wypustką
                                     

4. Pamięć o dywizji

Po wojnie na terenie Wielkiej Brytanii działał Związek Grenadierów – organizacja kombatantów 1 Dywizji Grenadierów.

W 1970, w trzydziestą rocznicę walk 1 Dywizji Grenadierów pod Lagarde, został odsłonięty pomnik poświęcony żołnierzom dywizji poległym w walkach na terenie Lotaryngii.

W 1989 odsłonięto w Białymstoku przy ul. M. Curie-Składowska 7/9 pomnik poświęcony "Polskim Siłom Zbrojnym na Zachodzie 1939–1945”, na którym umieszczono epitafium upamiętniające 1. Dywizję Grenadierów.