Poprzednia

ⓘ Oradea




Oradea
                                     

ⓘ Oradea

Oradea – miasto w Rumunii w okręgu Bihor, stolica krainy historycznej Kriszana. Miasto liczy, zgodnie ze spisem ludności z 2002 roku, 206 614 mieszkańców. Natomiast liczba mieszkańców całego zespołu miejskiego wynosi ok. 241 tys. Oradea należy do najlepiej rozwiniętych miast w Rumunii. Merem miasta jest Ilie Bolojan.

Nazwa miasta w różnych językach:

  • polski Wielki Waradyn, Warad Wielki
  • węgierski Nagyvárad od 2001 r. nazwa urzędowa
  • jidysz אורדאה Grojswardejn
  • niemiecki Großwardein
  • łacina Magnovaradinum
  • turecki Varat
  • rumuński Oradea, dawniej Oradia Mare lub Oradea Mare
                                     

1. Historia

Miasto pod łacińską nazwą Varadinum istniało tutaj z pewnością już w XI stuleciu. W 1093 r. król węgierski Władysław I Święty doprowadził do powstania tutaj biskupstwa. Miasto stało się jednym z ważniejszych grodów Królestwa Węgier, a jego katedra miejscem pochówku królów.

Rozwój miasta zahamowało jego zniszczenie podczas najazdu mongolskiego w 1241 r. Oradea długo odzyskiwała dawne znaczenie. W mieście pracował Georg von Peurbach, skutkiem czego była Tabula Varadiensis. od 1445 biskupem Waradynu był Jan Vitéz, protektor Grzegorza z Sanoka. W 1541 znalazła się w granicach Wschodniego Królestwa Węgier, które w 1570 r. zostało przekształcone w Księstwo Siedmiogrodu, zależne od Imperium Osmańskiego. Od XVIII wieku – już w granicach monarchii Habsburgów – zaczęła odzyskiwać swą świetność. To wówczas wiedeński architekt Franz Anton Hillebrandt zaprojektował przebudowę miasta w stylu barokowym. Rozkwit przyniósł miastu wiek XIX, gdy węgierski Nagyvárad stał się ważnym centrum gospodarczym i kulturalnym.

Po rozpadzie Austro-Węgier Oradea znalazła się w granicach Rumunii, mimo iż większość stanowili w niej Węgrzy w 1910 91.1%, w 1919 62%. Po drugim arbitrażu wiedeńskim miasto powróciło do Węgier w 1940, ale w wyniku traktatu paryskiego ponownie znalazło się w granicach Rumunii w 1947 faktycznie od października 1944, po zdobyciu miasta przez Armię Czerwoną.

                                     

2. Gospodarka

Przez wieki Oradea należała do najbogatszych miast Węgier. Po roku 1989, w Oradei doszło do szerokich zmian ekonomicznych, które dotyczyły głównie sektora usług, ze względu na znaczący rynek konsumencki.

Bezrobocie w Oradei wynosi ok. 6% i jest nieco mniejsze niż średnia krajowa, jednak większe niż w całym regionie Bihor ok. 2%. Miasto wytwarza ok. 63% całej produkcji przemysłowej regionu Bihor, chociaż zamieszkuje go zaledwie 34.5% mieszkańców regionu.

Główne działy gospodarki to:

  • przemysł obuwniczy
  • przemysł meblowy
  • przemysł spożywczy
  • przemysł tekstylny i odzieżowy

W roku 2003, w Oradei powstał pierwszy hipermarket – Lotus Market.

                                     

3. Demografia

Rys historyczny

  • 1910: 69 000 narodowość rumuńska: 5.6%, narodowość węgierska: 91.10%
  • 1966: 122 634 R: 46%, W: 52%
  • 1992: 222 741 R: 64%, W: 34%
  • 1977: 170 531 R: 53%, W: 45%
  • 1930: 90 000 R: 25%, W: 67%
  • 1920: 72 000 R: 5%, W: 92%

Stan obecny

Skład etniczny według spisu z 2002 roku:

  • Niemcy: 563 0.27%
  • Bułgarzy: 25
  • Słowacy: 474 0.22%
  • Czesi: 9
  • Rumuni: 145 284 70.31%
  • Serbowie: 20
  • Polacy: 10
  • Ukraińcy: 93
  • Romowie: 2449 1.18%
  • Węgrzy: 56 985 27.58%
  • Żydzi: 166 0.08%
  • Rosjanie: 25
  • Turcy: 8
                                     

4. Transport

Komunikację w Oradei zapewnia przedsiębiorstwo OTL. Składają się na nią 3 linie tramwajowe 1R, 1N, 2, 3R, 3N i większa ilość linii autobusowych. W mieście znajdują się 3 dworce kolejowe Główny, Wschodni Est i Zachodni Vest. Vest mieści się w dzielnicy Ioșia, a dworzec główny zwany też po prostu Oradea mieści się w centrum miasta, koło dzielnicy Vie.

                                     

5. Architektura

Architektura Oradei jest mieszanką między budowlami ery socjalistycznej oraz barokową i secesyjną architekturą z czasów monarchii austro-węgierskiej. Po upadku reżimu Ceaușescu doszło do znacznych zaniedbań, jednak od roku 2002, kiedy Rumunia weszła w okres boomu gospodarczego doprowadzono do renowacji zabytkowej architektury.

                                     

6. Zabytki i turystyka

Główne atrakcje turystyczne to zabytkowe centrum miasta oraz uzdrowiska Băile Felix i Băile 1 Mai, położone w pobliżu miasta.

  • Kościół św. Władysława rum. – barokowy kościół katolicki pw. króla Węgier Władysława I Świętego, wzniesiony w 1742 r.
  • Kościół norbertanów rum. z l. 1741–1766
  • Kaplica św. Władysława z 1900 r.
  • Katedra św. Mikołaja rum. – kościół barokowy, wzniesiony w l. 1800–1839
  • Pałac biskupów rzymskokatolickich węg. – barokowy pałac z 365 oknami, wzniesiony w l. 1762–1777, dawna siedziba Muzeul Țării Crișurilor
  • Kościół św. Trójcy rum. – kościół barokowy, wzniesiony w 1727 r.
  • 100 kościołów, w tym
  • Kościół ewangelicki, wzniesiony w l. 1902–1903 w stylu neogotyckim
  • Kościół katolicki w twierdzy, wzniesiony w l. 1775-1777
  • Muzeum Endrego Adyego węg. – muzeum i dom Endrego Adyego, jednego z największych węgierskich poetów
  • Twierdza w Oradei rum. – twierdza w formie pięciokąta, sięgająca czasów średniowiecznych, obecnie budynek Instytutu Sztuk Pięknych miejscowego uniwersytetu
  • Kościół reformowany z l. 1835–1853
  • Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – największa barokowa katedra w Rumunii, wzniesiona w l. 1752–1780
  • Biserica cu Lună – wyjątkowy na miarę europejską kościół z mechanizmem zegarowym wskazującym fazy księżyca, wzniesiony w stylu barokowym w l. 1784–1790
  • Kościół św. Jerzego rum. z 1858 r.
  • Muzeul Țării Crișurilor w budynku dawnej szkoły kadetów z 1897 r.
  • Pomnik króla Węgier Władysława I Świętego z 1893 r. przed katedrą Wniebowzięcia NMP
  • Kościół św. Anny – dawny kościół zakonu urszulanek, wzniesiony w stylu barokowym w l. 1773-1774, przebudowany w 1858
  • Kościół i klasztor kapucynów z XVIII-XIX w.
  • Ratusz rum.
  • Kościół św. Ducha węg. – barokowy kościół, wzniesiony w l. 1732–1743, przebudowany w stylu eklektycznym
  • Kościół św. Józefa rum. z XX w.
  • Kościół św. Brygidy rum. – kościół barokowy, wzniesiony w 1693 r.
  • Kościół św. Archaniołów Michała i Gabriela – barokowa świątynia, wzniesiona w l. 1768–1779
  • Kaplica Anioła Stróża rum. z l. 1754–1760
  • 3 synagogi
  • największy zbór baptystyczny w Europie wschodniej
  • Popiersie Ede Szigligetiego, węgierskiego dramaturga, z 1912 r.
  • Teatrul de Stat – Teatr Narodowy, zbudowany przez 2 austriackich architektów, którzy stworzyli setki znaczących budowli w wielu krajach Europy
  • Gmach poczty z przełomu XIX/XX w., w stylu eklektycznym
  • Gmach sądu z 1901 r., w stylu eklektycznym
  • Pomnik Ferenca Szaniszló, węgierskiego biskupa katolickiego, z 1896 r.
  • Pałac Sterna węg. – secesyjny pałac z 1909 roku
  • Pasajul "Vulturul Negru” pasaż hotelu "Czarny Orzeł”


                                     

7. Sport

W mieście tym swoją siedzibę ma klub piłkarski FC Bihor Oradea, który został założony w 1958 roku jako Crișul Oradea. W 1961 roku klub po raz pierwszy w swojej historii awansował do drugiej ligi rumuńskiej. W 1963 roku wygrał te rozgrywki i wywalczył historyczny awans do pierwszej ligi Rumunii. W 2003 roku został wicemistrzem drugiej ligi i wygrywając baraż z Oțelulem Gałacz powrócił do pierwszej ligi. W 2004 roku był ostatni w Divizii A i znów został zdegradowany do drugiej ligi.

                                     

8. Miasta partnerskie

  • Reims, Francja
  • Waregem, Belgia
  • Iwano-Frankowsk, Ukraina
  • Linköping, Szwecja
  • Coslada, Hiszpania
  • Giv’atayim, Izrael
  • Mantua, Włochy
  • Vršac, Serbia
  • Debreczyn, Węgry
  • Ceyrat, Francja
  • Montbéliard, Francja

Użytkownicy również szukali:

bihor, oradea aquapark, oradea noclegi, oradea pogoda,

...
...
...