Poprzednia

ⓘ Złoty kodeks gnieźnieński




Złoty kodeks gnieźnieński
                                     

ⓘ Złoty kodeks gnieźnieński

Złoty kodeks gnieźnieński, in. Ewangeliarz gnieźnieński – ewangelistarz powstały najprawdopodobniej w końcówce XI wieku. Przechowywany obecnie w Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie.

Czas powstania ustala się w oparciu o szczególne związki ww. kodeksu z wytworzonym ok. 1085 roku Kodeksem wyszehradzkim, który napisano z okazji koronacji Wratysława II. Należy on do grupy kodeksów tworzonych za pomocą szlachetnych kruszców i z wielką starannością. Przypuszcza się, że użyty został jako bardzo cenny dar lub jako manifestacja pobożności zleceniodawcy.

                                     

1. Historia

Pokrewieństwo pomiędzy ewangelistarzem gnieźnieńskim a kodeksem czeskim uwidacznia się wyraźnie w sposobie wykonania miniatur, jak i w użytym rodzaju pisma. Oba kodeksy pisane są tzw. kapitałą kwadratową z domieszką uncjały i z użyciem podobnych systemów abrewiacji. Różnica polega na tym, że kiedy kodeks gnieźnieński cały napisany został za pomocą złota na purpurowym tle, w kodeksie czeskim "ozłocono” tylko kilka wybranych kart.

Powyższe podobieństwo skłania do koncepcji o czeskim pochodzeniu ewangelistarza gnieźnieńskiego miałby on powstać w Pradze lub w Sazawie, lecz nie wykluczone, że punktem wyjścia dlań była Ratyzbona.

Trudniejszym do ustalenia zagadnieniem jest sposób, w jaki powyższy kodeks znalazł się w Polsce. Pierwsza wzmianka o jego bytności w tym kraju pochodzi z 1603 roku, ale wiek rękopisu nie pozostawia wątpliwości, że przybył on do Polski znacznie wcześniej, prawdopodobnie za panowania Bolesława Szczodrego lub jego brata. Powody mogły być różne:

  • Kodeks został zamówiony przez Piastów w skryptorium czeskim lub bawarskim dla zamanifestowania swojej pobożności.
  • Wratysław II ofiarował kodeks Piastom w darze. Tym samym pozbawiałby się najcenniejszego ewangelistarza. Trudno przyjąć taki rozwój wypadków.
  • Któraś z żon Władysława Hermana przywiozła kodeks ze sobą; Judyta z Czech lub Judyta Maria z Bawarii najprawdopodobniej odpowiedzialna za sprowadzenie Kodeksu Emmeramskiego.
  • Kodeks został zamówiony na posag dopiero co odbudowanej katedry w Gnieźnie.

Historia Złotego Kodeksu Gnieźnieńskiego jest ściśle powiązana z historią Złotego kodeksu pułtuskiego.

Złoty Kodeks Gnieźnieński został wpisany na Listę Krajową Programu UNESCO "Pamięć Świata”.