Poprzednia

ⓘ Departament IV MSW




                                     

ⓘ Departament IV MSW

Departament IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – departament operacyjny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL, wchodzących w skład Służby Bezpieczeństwa.

                                     

1. Utworzenie Dep IV

Departament IV MSW został powołany zarządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych Władysława Wichy nr 0105/62 z dnia 9 czerwca 1962. Powstał on na bazie wydzielonego z Departamentu III Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL, Wydziału V. W terenie, tzn. w województwach itd, odpowiednikami Departamentu IV były początkowo Wydziały IV Komend Wojewódzkich Milicji Obywatelskiej KW MO, a po kolejnych reorganizacjach MSW i Służby Bezpieczeństwa filiami Departamentu IV MSW były Wydziały IV w Wojewódzkich Urzędach Spraw Wewnętrznych WUSW.

                                     

2. Zadania

Departament IV MSW został utworzony 9 czerwca 1962, a swą działalność rozpoczął już 15 czerwca tego samego roku.

Departament IV zajmował się walką z wrogą "antypaństwową” działalnością kościołów i związków wyznaniowych. Ewidencjonowaniem i dokumentowaniem m.in. działalności kleru katolickiego i innych wyznań.

W przeszłości podobne zadania realizowały następujące jednostki UB:

  • Sekcja III Wydziału Operacyjnego Kontrwywiadu RBP PKWN 1944
  • Departament VI KdsBP 1955-1956
  • Wydział V Departamentu V MBP 1945-1953
  • Wydział III Departamentu I MBP 1945
  • Departament XI MBP 1953-1954
                                     

3. Dyrektorzy

W Ministerstwie Spraw Wewnętrznych PRL na czele departamentów stał przeważnie oficer w stopniu pułkownika lub Generała brygady. W przypadku Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, byli nimi kolejno:

                                     

4. Organizacja

  • Wydział III – Świadkowie Jehowy i inne wyznania nierzymskokatolickie 38 Kościołów i wyznań, centrale tych Kościołów i związki wyznaniowe, działania operacyjne mające na celu rozpoznanie ich orientacji i działań społeczno-politycznych, Polska Rada Ekumeniczna, Komisja Mieszana PRE i Episkopatu, Chrześcijańska Konferencja Pokojowa, Chrześcijańska Akademia Teologiczna, Stowarzyszenie Polskich Katolików, zakłady "Polkat”.
  • Wydział VI jako Grupa "D” w latach 1973–1976 – grupa operacyjna do zadań specjalnych, której zadaniem była dezinformacja i dezintegracja tzw. specjaliści, badanie tendencji odśrodkowych, kontestacyjnych, opracowywanie strategicznych działań dezintegracyjnych, koordynacja działań dezintegracyjnych wszystkich jednostek IV Departamentu, prognozy dotyczące siły koncepcyjno-organizacyjnej Kościoła, koncepcje działań specjalnych w stosunku do zagranicznych instytucji centralnych Kościoła rzymskokatolickiego, zakonów i organizacji katolickich.
  • Wydział V – kierownictwa zakonów męskich i żeńskich, duszpasterstw akademickich, instytutów świeckich, kler zakonny, parafialny, wykładowcy KUL, ATK, wyższych seminariów duchownych, studenci, alumni, zakonnicy, osoby świeckie kontaktujące się z klerem zakonnym.
  • Wydział IV – analiza i informacja bieżąca, prognozy dla kierownictwa MSW i PZPR, organizacja, dokumentacja, sondaże wśród duchownych, współpraca z pozostałymi Wydziałami.
  • Wydział II – stowarzyszenia kościelne, ugrupowania katolików świeckich i ich baza wychowawcza, byli działacze chadeccy, Stowarzyszenie PAX, PZKS, Zjednoczone Zespoły Gospodarcze, Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych – ODISS, ChSS, aktyw świecki i duszpasterstw stanowo-zawodowych, Kluby Inteligencji Katolickiej, "Znak”, "Więź”, osoby utrzymujące kontakty z "ośrodkami dywersji” i działacze katoliccy z Europy Zachodniej przyjeżdżający do Polski.
  • Wydział I – kierownicze ogniwa Kościoła katolickiego, w tym urząd prymasa, biskupi kurialni, świecki kler parafialny oraz tzw. kler pozytywny – patrioci, wykładowcy świeccy KUL, ATK, wyższe seminaria duchowne, ich studenci i alumni, osoby świeckie kontaktujące się z klerem świeckim.


                                     

5. Działalność i likwidacja

Wieloletnim szefem IV Departamentu był płk Stanisław Morawski który brał udział m.in. w aresztowaniu prymasa Stefana Wyszyńskiego, zaś jego zastępcą był Henryk Piętek. W 1973 wprowadzony został nowy regulamin i struktura Departamentu IV zarządzenie organizacyjne Ministra Sprawa Wewnętrznych Stanisława Kowalczyka nr 092/Org z dnia 19 listopada 1973. Powstała wówczas tzw. grupa "D”, wydzielona grupa operacyjna do zadań specjalnych, której zadaniem była dezinformacja i dezintegracja środowisk kościelnych. Z tej grupy wywodzili się oficerowie: Grzegorz Piotrowski, Leszek Pękala i Waldemar Chmielewski, którzy w 1984 porwali i zamordowali ks. Jerzego Popiełuszkę

.

24 sierpnia 1989 ówczesny minister spraw wewnętrznych, Czesław Kiszczak oficjalnie rozwiązał IV Departament. W praktyce, został on połączony z Biurem Studiów SB pod nazwą Departament Studiów i Analiz MSW.

W 1989, tuż przed upadkiem PRL, zniszczono zasadniczą część dokumentacji "czwórki” a niektórzy funkcjonariusze przywłaszczyli sobie i wynieśli poza resort najcenniejsze dokumenty na temat agentury.

Użytkownicy również szukali:

...
...
...