Poprzednia

ⓘ 49 Huculski Pułk Strzelców




49 Huculski Pułk Strzelców
                                     

ⓘ 49 Huculski Pułk Strzelców

49 Huculski Pułk Strzelców – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk sformowany został na początku kwietnia 1919 we Francji jako 3 pułk instrukcyjny na bazie utworzonych w styczniu tegoż roku w miejscowościach Quintin i Potique trzech kompanii instrukcyjnych. Już 20 maja przetransportowany transportem kolejowym do Kutna, przeszedł w rejon Brześcia Kujawskiego i obsadził odcinek polsko-niemieckiej linii rozjemczej. W sierpniu pułk zmienił nazwę na 15 pułk strzelców pieszych, a w ramach łączenia Armii Polskiej gen. Józefa Hallera z Wojskiem Polskim w kraju przemianowany został na 149 pułk piechoty strzelców kresowych. W wojnie polski-bolszewickiej pułk walczył w składzie 18 Dywizji Piechoty na froncie południowo-wschodnim, nad Wkrą i na Polesiu.

W okresie międzywojennym stacjonował w Kołomyi. W 1938 pułk przemianowany został na 49 Huculski pułk strzelców. W 1939 roku walczył w składzie macierzystej 11 Karpackiej Dywizji Piechoty.

                                     

1. Formowanie i zmiany organizacyjne

W styczniu 1919 roku w Quintin i Potigne zostały zorganizowane trzy polskie kompanie instrukcyjne, którym nadano kolejne numery: 27, 28 i 29. Następnie wspomniane pododdziały zostały rozmieszczone w okolicy Sene: 27 kompania pod dowództwem porucznika Glanowskiego w Ervi, 28 kompania pod dowództwem kapitana Antoniego Bartmańskiego w Sermeri, a 29 kompania pod dowództwem porucznika Adama Nadachowskiego w Montfey i Racines. W kwietniu, po wcieleniu uzupełnień i przejęciu całego materiału od francuskiego 344 rezerwowego pułku piechoty, kompanie rozwinęły się w trzy bataliony, z których powstał 3 pułk instrukcyjny należący do Dywizji Instrukcyjnej.

W trzeciej dekadzie maja 1919 roku pułk został przetransportowany koleją przez Niemcy do Kutna, a następnie obsadził linię demarkacyjną w rejonie Brześcia Kujawskiego. 1 sierpnia został włączony w skład 8 Dywizji Strzelców, jako 15 pułk strzelców pieszych. W międzyczasie pułk przegrupował się do rejonu Pułtuska, a później Mławy. We wrześniu 1919 roku, w wyniku scalenia Armii generała Hallera z armia krajową, pułk został zaliczony do jednostek rezerwowych i przemianowany na 149 pułk piechoty Strzelców Kresowych.

W drugiej dekadzie grudnia 1919 roku pułk został przetransportowany do Borszczowa, gdzie wszedł w skład Grupy generała Krajowskiego, a następnie został skierowany do rejonu Kamieńca Podolskiego, gdzie przygotowywał obronę nad Uszycą. W trzeciej dekadzie lutego pułk został wysunięty nad rzekę Kalus, gdzie nawiązał bezpośrednią styczność z oddziałami Armii Czerwonej. W końcu marca 1920 roku oddział został wcielony do 18 Dywizji Piechoty jako 49 pułk piechoty.

                                     

2.1. Pułk w walce o granice Na froncie południowo-wschodnim

Z dniem 8 grudnia 1919 pułk został przydzielony do grupy wojsk dowodzonej przez gen. Franciszka Krajowskiego. Z końcem roku pułk wyjechał z Borszczowa w rejon Kamieńca Podolskiego. Tam nad Uszycą, a potem nad rzeką Kalus, przygotowywał linię obrony. 25 lutego 1920, gdy przez ugrupowanie pułku przeszły na tyły resztki oddziałów białego rosyjskiego generała Mikołaja Bredowa. W tym też dniu ubezpieczenia pułku zetknęły się po raz pierwszy z wojskami bolszewickimi. Następnie, razem z 42 i 145 pułkami piechoty, przy wsparciu 6 baterii 18 pap pułk przeprowadził wypady na Zamiechów, Jełtuszków i Wierzbowiec oraz bronił się w Kuczy i Słobódce Kuczyskiej. Stracił w zabitych dwóch oficerów i 15 szeregowych. W końcu marca 1920 roku oddział został wcielony do 18 Dywizji Piechoty jako 49 pułk piechoty.

1 kwietnia nie wytrzymały uderzenia bolszewików, znajdujące się na prawym skrzydle pułku, ukraińskie oddziały płk. Aleksandra Udowiczenki. Nieprzyjaciel wyszedł na tyły 49 pp. Sytuację uratował kontratak 7 i 8 kompanii III batalionu. Widmo okrążenia zostało oddalone. W kolejnych dniach bolszewicy wznawiali natarcie. W dniach 6 – 8 kwietnia pułk został zmuszony opuszczać wsie: Iwankowice, Borsukowice, Słobódkę i Kuryżycę. I batalionowi udało się utrzymać wieś Kuczę. 10 kwietnia Kucza stała się pozycją wyjściową do wyprowadzenia uderzenia 49 i 145 pułków piechoty. Utracony teren został odzyskany, a pułk zdobył jedno działo, 12 karabinów maszynowych, część taborów oraz wziął do niewoli około 200 jeńców. Ranny został ppor. Cywiński, kilkunastu szeregowych zostało zabitych, a kilkudziesięciu rannych.

25 kwietnia 1920 ruszyła "wyprawa kijowska”. Pułk, wraz z ukraińskimi oddziałami płk. Udowiczenki, wkroczył do Mohylewa Podolskiego, a następnie prowadził walki pod Zmierzynką i Wapniarką.

W końcu maja kontrofensywa konnej armii Budionnego zmusiła wojska polskie do odwrotu. Pułk przemaszerował pod Niemirów i 6 czerwca III batalionem, wspólnie z 42 pułkiem piechoty, uderzył na Nowo Żytów. Bataliony II obsadziły rzekę Sob oraz wsie Kolnik i Daszów. 12 czerwca, zagrożona oskrzydleniem przez kozaków Budionnego, 6 Armia otrzymała rozkaz odwrotu z Ukrainy. W czasie ośmiodniowego marszu pułk stoczył potyczkę z kozakami pod Waniaczem i 20 czerwca obsadził zachodni brzeg Bohu pod Latyczowem. Na rubieży rzeki stosował obronę aktywną. 9 kompania III batalionu zorganizowała w nocy z 21 na 22 czerwca wypad na pododdziały bolszewickie zgrupowane we wsi Bohny. Zdobyła 2 działa, 3 karabiny maszynowe, tabory i wzięła 26 jeńców. Wypad na Spiczyńce I/49 pp skończył się tragicznie. Batalion otoczony przez brygadę kawalerii, po dwugodzinnej walce, poszedł w rozsypkę. W walce na białą broń grupy żołnierzy przebijały się na Nową Sieniawkę. Batalion utracił 4 oficerów oraz 150 szeregowych zabitych, rannych i wziętych do niewoli.

Tymczasem bolszewicka armia Budionnego zajęła Korzec i parła na Lwów. Polska 6 Armia otrzymała rozkaz uderzenia na tyły Sowietów i nawiązania kontaktu operacyjnego z 2 Armią. 3 lipca, po uciążliwym marszu, 49 pułk piechoty zajął wsie: Hryców i Kurhanówkę. Wieczorem uderzył na Makiejowce, wziął jeńców oraz zdobyły 3 działa i 5 karabinów maszynowych. Następnego dnia pułk zdobył Wołkowce i już bez walki dotarł do Zasławia. Tu nawiązał kontakt z pododdziałami Grupy gen. Pawła Szymanowskiego. Po dwóch dniach odpoczynku pułk, działając jako awangarda 18 Dywizji Piechoty, w południe 7 lipca zajął Ostróg, zdobywając 2 działa i 1 karabin maszynowy, oraz uwolnił polskich jeńców ze 105 pułku piechoty. Przez cały dzień broniono miejscowości. Wieczorem gen Krajowski zdecydował opuścić Ostróg. Dalej walcząc na osi Buderyż, Bondary, Obgów, Antonowce osiągnął 11 lipca rejon Szepietyna nad Ikwą.

Rankiem 13 lipca 18 Dywizja ruszyła na Dubno.

W straży przedniej dowódca XXXVI Brygady Piechoty prowadził dwa bataliony 49 pułku piechoty, wzmocnione bateriami 18 pap. 49 pułk piechoty uderzył na oddziały 11 Dywizji Kawalerii blokujące fort Zahorce i odrzucił je na północ. Dowódca obrony fortu, mjr Matczyński, witał radośnie swoich oswobodzicieli. Jego pododdziały - batalion zapasowy 50 pułku piechoty i 2/VIII kompania saperów walczyły w okrążeniu resztami sił. Odblokowanie fortu nie zakończyło jednak walk w jego otoczeniu. I/49 pułku piechoty obsadził wzgórza na zachód od fortu i walczył jeszcze kilka godzin z kontratakującymi kozakami. W walkach tych został ranny dowódca 49 pp, kpt. Adam Nadachowski, a dowództwo objął kpt. Szymon Kocur. Pod jego dowództwem wyprowadzono natarcie na Tarakanowo. Po krótkiej walce zdobyto dwa ckm, kilka wozów amunicyjnych i sanitarnych oraz kilka luźnych koni. Kolejną rubież obrony bolszewicy zorganizowali w oparciu o wzniesienia na północ od Tarakanowa i przedmieścia Dubna "Park Palestyna”. Atak 49 pp, wsparty ogniem artylerii, nie zdołał ich stamtąd odrzucić. Straty pułku wyniosły 16 szeregowych zabitych oraz 2 oficerów i około 40 żołnierzy rannych. W tym czasie pozostawiony nad Ikwą III/49 pułku piechoty zajął wsie: Sudobiczyn, Straktów i Wolicę. Zdobył 7 karabinów maszynowych i tabory. Jednak po ciężkiej całodziennej walce batalion zmuszony został do wycofania się na pozycje wyjściowe. Straty wyniosły 23 zabitych i 48 rannych.

O świcie 16 lipca wyszło drugie uderzenie na Dubno. W tym czasie XXXVI BP w składzie 49 pułk piechoty z I/18 pułku artylerii polowej ruszyła przez Sady na Chorupań. Natarcie 49 pułku piechoty na miejscowość wywołało gwałtowny kontratak około 800 jeźdźców z 14 Dywizji Kawalerii. Celny ogień I/18 pap, prowadzony z najbliższych odległości, spowodował załamanie bolszewickiej szarży, a salwy III/49 pp ścigały odchodzącego nieprzyjaciela ogniem karabinów maszynowych. Po odparciu kontrataku zaatakował cały 49 pułk piechoty i zdobył Chorupań i Hołowczyny. Zginęło ponad 100 bolszewików, w tym trzech dowódców pułków, zdobyto 2 karabiny maszynowe i kilkanaście koni. III/49 pp miał 9 zabitych i 25 rannych.

O 18.00 wyszło kolejne, tym razem zsynchronizowane, natarcie obu brygad na Dubno. Z Chorupania przez Niemców i Miatyń nacierała XXXVI BP. Zaskoczony nieprzyjaciel wycofał się z Dubna, a ścigany ogniem polskiej artylerii poniósł duże straty. Około 21.00 Dubno zostało zdobyte. Tymczasem w nocy z 16 na 17 lipca gen. Krajowski zdecydował o wymarszu 49 i 144 pp z Dubna do rejonu Chorupania i Gołowczyc. 144 i 49 pp były zmuszone ponownie atakować Chorupań. Walki obronne trwały trzy dni. Nieustanne ataki kawalerii kozackiej, wspomaganej przez piechotę i samochody pancerne zostały odparte. Pułk w walce stracił 27 oficerów i 650 szeregowych w zabitych, rannych, zaginionych i wziętych do niewoli.

Przejście zaś na zachodni brzeg Ikwy sowieckiej 45 Dywizji Strzeleckiej stawiałoby w trudnym położeniu wyczerpaną walkami 18 Dywizję Piechoty. Podchodzenie nowych sił sowieckich, duże straty, brak kontaktu z 2 Armią i obecność 4 Dywizji Kawalerii na tyłach spowodowały, że gen. Krajowski późnym wieczorem 19 lipca podjął decyzję przerwania bitwy i wycofania dywizji do rejonu Werba – Białogródek. Nad ranem 20 lipca opuszczono Chorupań i Dubno. 49 pułk piechoty rano 20 lipca rozbił we wsi Sady oddział kozacki. W dalszym marszu stanowił straż tylną dywizji. Następnego dnia w Radziwiłłowie na pułk czekało uzupełnienie oficerskie. Wieczorem 22 lipca dywizja podjęła ponownie marsz na Dubno i dalej na Krzemieniec. Idący na czele dywizji I/49 pp zdobył nad ranem 23 lipca Iwanie Puste. Tu dywizja czekała cały dzień na współdziałających z nią sąsiadów. Jej statyczne działania wykorzystali Sowieci i wieczorem dywizja została otoczona przez ruchliwe konne oddziały wroga. Rano 24 lipca nastąpił odwrót do Radziwiłłowa. Straż tylną stanowił 49 pułk piechoty. Pod wsią Krupiec stoczył on zwycięską bitwę z oddziałem kozaków.

25 lipca pułk osiągnął Brody. Tutaj osamotniona dywizja broniła się przez cały dzień. Około 19.00, dowódca dywizji postanowił wyjść z okrążenia, przebijać się na południe do rejonu Oleska i kontynuować odwrót na Krasne – Busk. Nim do tego doszło, około 22.00 bolszewicy uderzyli na Brody. Przez pół godziny spieszona kawaleria bezskutecznie szturmowała pozycje 18 DP. W walkach wyróżnił się kpr. Józef Wojtasik, który zauważywszy, że 5 kompania 49 pp "zachwiała się”, własnym przykładem poderwał ją do kontrataku i zmusił wroga do odwrotu. III/49 pp, zgrupowany na skraju miasta i przygotowany do otwarcia drogi XXXVI BP, poniósł dotkliwe straty. Zginął podchorąży Henryk Kolonista, a ranni zostali ppor. Wiktorowski i trzej nowo przybyli do pułku oficerowie. Po odparciu nocnego natarcia kozaków, gen. Krajowski powrócił do realizacji swojego planu. 49 pp, wspierany ogniem 2 baterii 18 pap opanował most na szosie do Złoczowa i tym samym otworzył drogę wyjścia dla całej XXXVI Brygady Piechoty. Duże straty w szeregach Polaków spowodował nieprzyjacielski karabin maszynowy na taczance zabijając 8 szeregowych, raniąc 3 oficerów, w tym adiutanta brygady, por. Koperskiego i 40 szeregowych. Rano 26 lipca dywizja zatrzymała się na odpoczynek w rejonie Podhorce – Olesko. Od 26 do 30 lipca trwały zacięte walki w rejonie Busk – Toporów – Grabowo Łopatyń – Majdan Stary. W walkach od 22 do 30 lipca pułk stracił 245 oficerów i żołnierzy. Zdolnych do walki pozostało 380. W nocy z 1 na 2 sierpnia pułk, wzmocniony słabym liczebnie batalionem 4 pułku strzelców podhalańskich, odprowadził na tyły transport 200 rannych i dwie baterie dział, dla których zabrakło już pocisków. Gdy 3 sierpnia nastąpiło natarcie skrzydeł polskich 3 i 6 Armii, 49 pułk piechoty stanowiący praktycznie ekwiwalent batalionu, nadal brał udział w walkach. Walczył między innymi pod Brodami i Radziwiłłowem, tracąc 6 zabitych i kilkunastu rannych. 6 sierpnia pułk został wycofany z walk, a następnego dnia przewieziony transportem kolejowym z Brodów do Modlina.

                                     

2.2. Pułk w walce o granice Walki pułku w bitwie warszawskiej nad Wkrą

Oddziały 18 DP przybywały transportami kolejowymi do Modlina od 9 do 13 sierpnia i zostały zakwaterowane w cytadeli twierdzy modlińskiej. Do Modlina przybywały też "marszówki”. 12 sierpnia dowódca 5 Armii gen. Władysław Sikorski rozkazem nr 202/III nakazał 18 DP skoncentrować się w rejonie Płońsk – Joniec i obsadzić odcinek Wkry od przeprawy pod Zawadami włącznie po Suchocin.

W ciągu nocy z 12 na 13 sierpnia oddziały ześrodkowały się na odpoczynek w rejonie Zawady – Sochocin. 13 sierpnia gros sił 18 DP znalazło się w Płońsku i okolicach, a 49 pułk piechoty ruszył nad Wkrę gdzie obsadził linię rzeki na odcinku Gromadzyn - Kołaząb - Pruszków. Około 18.00 bolszewicy przekroczyli Wkrę na odcinku 49 i 144 pułków piechoty. Kontratak II/49 pp wyrzucił ich za rzekę.

Zacięte walki nad Wkrą trwały 14 i 15 sierpnia. Bolszewicy wielokrotnie atakowali pułk i kilkakrotnie forsowali rzekę, ale za każdym razem polskie kontrataki ponownie wyrzucały ich na drugi brzeg. W pewnym momencie bitwy, gdy zabrakło oficerów, dowództwo nad jedną z kompanii objął starszy szeregowy Marian Filkiewicz. Późnym wieczorem 15 sierpnia pułk przekroczył rzekę i zajął Nowe Miasto. Rano 16 sierpnia otrzymał uzupełnienie – 400 żołnierzy z batalionu marszowego. W dniach 16–19 sierpnia, stale w walce z przeważającymi siłami nieprzyjaciela, powoli posuwał się do przodu, zajmując Szlubowo, Gąsocin, Sońsk, Sarnową Górę i Ciechanów.

20 sierpnia pułk w ramach dywizji dywizja ruszył na Mławę. Pod folwarkiem Szulmierz pułk przełamał zacięty opór oddziałów sowieckiej 33 Dywizji Strzelców i obsadził odcinek pomiędzy Mławą a Słupskiem, frontem na zachód nie na wschód. O świcie 22 sierpnia wojska sowieckie rozpoczęły natarcie. Masy bolszewickiej kawalerii i piechoty zalały polskie pozycje. Przed południem pięć kompanii 49 pp przestało praktycznie istnieć. 180 żołnierzy z por. Wadlewskim dostało się do niewoli. Po bitwie nadeszły uzupełnienia z rozwiązanego 4 pułku pomorskiego i z własnej marszówki oraz 16 oficerów ze Śląska Cieszyńskiego. Wróciło też kilku oficerów pułku rannych na Wołyniu. 27 sierpnia pułk liczył już 40 oficerów i około 1000 szeregowych.



                                     

2.3. Pułk w walce o granice Pułk w działaniach pościgowych

Po zakończeniu Bitwy Warszawskiej 49 pułk piechoty wziął udział w ofensywie polskiej 3 Armii nad Bugiem na Wołyniu i Polesiu. Na początku września pułk został przewieziony transportami kolejowymi do Chełma. XXXVI BP zajęła rejon Parypse – Staw – Nowosiółki – Henrysin – Spas. 11 września Grupa gen. Krajowskiego ruszyła do natarcia. W tym dniu 49 pp zajął Wiszniów i Lubomi oraz w gwałtownej i ostrej walce wieś Ruda, bronioną przez oddziały sowieckie wspomagane pociągiem pancernym. Następnie ruszył na Maciejów, lecz zorientowawszy się, że na jego tyłach są Sowieci, zawrócił i w ponownej walce pod Rudą zmusił nieprzyjaciela do ucieczki. W tym czasie techniczna kompania pułku zajęła Maciejów. Rankiem 13 września II i III batalion stoczył potyczkę pod Godowiczami. W tym czasie I batalion rozproszył tabory wroga. 14 września pułk bronił Kowla. W walkach wziął do niewoli ponad 200 jeńców i zdobył 6 karabinów maszynowych. Utracił 24 zabitych i kilkudziesięciu rannych. Po bitwie pułk wyruszył, częściowo na samochodach, częściowo pieszo, na Łuck. Podczas przeprawy przez Stochód kolumna została zaatakowana przez dwa pociągi pancerne. Poniesiono straty w ludziach i w samochodach. W dalszej drodze pułk toczył potyczki o każdą miejscowość. Do Łucka dotarła 16 września. Dalej z dywizją maszerował na Polesie do Pińska. Po 6 dniach marszu wzdłuż Styru, a potem Stochodu, pułk dotarł do Lubiąża. Kontakt bojowy z Sowietami nawiązano dopiero 28 września. Walki nad Jasiołdą o utrzymanie Pińska trwały dwa dni. Następnie pułk, wspólnie ze 145 pp, sforsował 1 października rzekę i zdobył wieś Parachońsk, na drugi dzień Łyniec. Tutaj 49 pułk piechoty pozostawał do 11 października. W międzyczasie otrzymał uzupełnienie w sile 2 oficerów i 560 żołnierzy. Uzupełniony, przeprawił się 11 października przez Prypeć, zajął Łubieniec i ruszył na Turów. W Turowie odarł atak sowieckiej flotylli rzecznej. 17 października bataliony i III przełamały silny opór wroga i zajęły Parerów. Tutaj 18 września 1920 pułk został powiadomiony został o zawieszeniu broni. 3 listopada został wycofany do Dawidgródka. Przez kolejne 8 miesięcy pułk pozostawał na wschodniej granicy.

Rozkazem Ministra Spraw Wojskowych L. 8432 z 29 czerwca 1921 49 pułk piechoty wyszedł z podporządkowania 18 Dywizji Piechoty i wszedł w skład 11 Dywizji Piechoty. Znad granicy pułk przegrupował się do Kołomyi. W rozkazie pożegnalnym gen. Franciszek Krajowski napisał:

                                     

2.4. Pułk w walce o granice Bilans walk

49 pułk piechoty w czasie walk na froncie bolszewickim zdobył między innymi kilka sowieckich chorągwi, 13 dział, 69 karabinów maszynowych, kilkaset koni, wiele materiału wojennego oraz wziął do niewoli ponad 1500 jeńców. Lista poległych i zmarłych z ran obejmuje: 241 oficerów, podoficerów i szeregowych znanych z nazwiska, blisko 150 żołnierzy, których nazwisk nie ustalono, zaś bez wieści zaginęło 130; liczba rannych przekroczyła 1000 żołnierzy.

                                     

3. Pułk w okresie pokoju

W okresie międzywojennym 49 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr VI w Kołomyi, wchodząc w skład 11 Dywizji Piechoty.

W niedzielę 12 lipca 1925 roku, w trakcie obchodów święta pułku, został poświęcony i oddany do użytku stadion sportowy. Przecięcia wstęgi dokonał dowódca Okręgu Korpusu Nr VI, generał dywizji Mieczysław Linde. Stadion został zbudowany dzięki staraniom dowódcy jednostki, pułkownika Bernarda Monda przez pluton pionierów pod dowództwem porucznika Schuberta. Stadion posiadał boisko sportowe z trybuną na 1000 miejsc, bieżnię o długości 400 metrów, tor szturmowy, tor szermierczy, rzutnię granatów, skocznie i plac do ćwiczeń gimnastycznych wolnych z przyrządami. W następnych latach stadion otrzymał imię Bernarda Monda.

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 19 lipca, jako datę święta pułkowego. W 1938 roku sejmik powiatu kołomyjskiego podjął uchwałę w sprawie obchodów święta szlachty zagrodowej Pokucia w dniu święta 49 Huculskiego pułku strzelców.

Na podstawie rozkazu wykonawczego L.dz. 3900/tj. Org. Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych z 10 października 1930 roku o wprowadzeniu w życie przepisu służbowego P.S. 10–50 – "Organizacja – Piechota na stopie pokojowej” 49 pułk piechoty zaliczony został do pułków piechoty typu I tzw. "normalnych”. W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych.

W pułku zorganizowano też specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce.

9 stycznia 1931 roku kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych generał dywizji Daniel Konarzewski nadał nazwy koszarom 49 pułku piechoty w Kołomyi:

  • koszarom gminnym przy Alei Wolności – "Koszary im. ks. Poniatowskiego”,
  • koszarom państwowym przy ulicach Piłsudskiego, Alei Wolności i Szpitalnej – "Koszary im. Marszałka Piłsudskiego”.

12 kwietnia 1937 roku Minister Spraw Wojskowych nadał I batalionowi nazwę "huculski batalion Legionów Polskich”, na pamiątkę walk kompanii Hucułów pod dowództwem kapitana Edwarda Szerauca w Karpatach, w składzie Legionów Polskich.

4 marca 1938 roku Minister Spraw Wojskowych nadał jednostce nazwę "49 Huculski Pułk Strzelców” oraz "zarządził noszenie przez żołnierzy całego pułku kapelusza huculskiego”.

W tym samym miesiącu na stanowisko dowódcy pułku został wyznaczony podpułkownik Władysław Ziętkiewicz, na stanowisko I zastępcy dowódcy podpułkownik dyplomowany Czesław Kopański. Ponieważ podpułkownik Ziętkiewicz został czasowo zatrzymany na dotychczasowej funkcji w Państwowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Warszawie, obowiązki dowódcy jednostki pełnił podpułkownik Kopański. W styczniu 1939 roku, w Warszawie, podpułkownik Kopański przekazał obowiązki dowódcy oddziału podpułkownikowi dyplomowanemu Karolowi Hodale.



                                     

4. Kampania wrześniowa

Wiosną 1939 roku pułk został jednostką administracyjną i mobilizującą dla II Huculskiego batalionu ON.

W I rzucie mobilizacji powszechnej pułk sformował kompanię kolarzy Nr 62 i Kolumną Taborową Parokonną Nr 610 dla 11 Karpackiej Dywizji Piechoty oraz własny Batalion Marszowy.

Pułk we wrześniu 1939 wchodził w skład 11 Karpackiej Dywizji Piechoty, bronił pozycji na linii Wisłoki, Wisłoka oraz Sanu.

1 września 49 pułk został detaszowany do 53 pułku strzelców, gdzie następnie oba pułki już w składzie 11 Karpackiej Dywizji Piechoty walczyły w zgrupowaniu Armii "Karpaty”.

10 września w miejscowości Błażowa wchodzący w skład pułku pluton pod dowództwem ppor. Edmunda Szczota w zasadzce napadł na kolumnę samochodów eliminując z niej 11 członków sztabu niemieckiego oraz zdobywając na nieprzyjacielu rozkazy i ważne plany działania.

Podczas przebijania się zgrupowania z Przemyśla do Lwowa 14 września pułk ten wraz z 53 pułkiem strzelców, w nocnej akcji opodal Sądowej Wiszni zaatakował przy użyciu bagnetów sztab i jeden z batalionów doborowego niemieckiego pułku zmotoryzowanego SS-Standarte Germania jeden z trzech pułków Waffen SS w 1939 - obok SS-Leibstandarte Adolf Hitler i SS-Standarte Totenkopf i rozbił je w ciągu niecałej pół godziny.

19 września 1939 część oddziału dotarła do Lwowa a następnie kapitulowała przed Armią Czerwoną.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari.

                                     

5.1. Huculscy strzelcy Dowództwo pułku

Dowódcy pułku
  • ppłk / płk SG Maksymilian Milan-Kamski 17 III 1927 - 27 IV 1929 → komendant SPPiech.
  • płk piech. Bernard Mond 1921 - 17 III 1927 → dowódca piechoty dywizyjnej 6 DP
  • ppłk Karol Franciszek Staszkiewicz 10 - 12 VII 1920
  • ppłk / płk dypl. piech. Zygmunt Grabowski 18 VI 1930 – 1938 → szef sztabu DOK X
  • mjr Antoni Bartmański 1 IX 1919 - VI 1920
  • ppłk Kazimierz Łubieński 25 - 31 VIII 1920
  • mjr piech. Eugeniusz Lityński p.o. 2 I 1939 - 1 IV 1939
  • kpt. Szymon Kocur 20 - 25 VIII 1920
  • płk piech. Kazimierz Rybicki 6 VII 1929 - VI 1930 → członek OTO
  • kpt. Adam Nadachowski 13 VII - 20 VIII 1920
  • ppłk piech. Władysław Ziętkiewicz III – XII 1938 → dowódca 1 pułku KOP "Karpaty”
  • mjr Baltazar Cezary Niepokojczycki od 1 IX 1920
  • kpt. Adam Nadachowski VI - 10 VII 1920 → ranny pod Zahorcami
  • płk franc. Thiery 22 V - 31 VIII 1919
  • ppłk dypl. Czesław Kopański p.o. III 1938 - 1 I 1939 → słuchacz kursu doskonalącego w WSWoj.
  • ppłk dypl. Karol Hodała 2 IV - IX 1939
Zastępcy dowódcy pułku
  • ppłk dypl. piech. dr Stanisław Krzysik 12 III 1929 - † 1 II 1930
  • ppłk dypl. piech. Kazimierz Ryziński 21 VIII 1935 – III 1938 → p.o. szefa WINO
  • ppłk piech. Franciszek Otton Karol Matuszczak 31 III 1930 – 4 VII 1935 → dowódca 18 pp
  • ppłk SG Eugeniusz Pieczonka do 31 X 1927 → dyspozycja dowódcy OK VI
  • ppłk Feliks Markowski 11 X 1926 – 1927 → stan spoczynku z dniem 30 IV 1927
  • ppłk piech. Tadeusz Wiktor Czechowicz 31 X 1927 – 5 XI 1928 → praktyka poborowa w PKU Kołomyja II
  • ppłk piech. Józef Szeląg - 1939
  • ppłk dypl. piech. Czesław Kopański III 1938 – I 1939
  • ppłk dypl. piech. Franciszek Tomczuk 24 VIII – 31 VIII 1939 → szef Oddziału II Sztabu GO gen. Kruszewskiego
  • ppłk piech. Władysław Koczorowski od 10 VII 1922 – 11 X 1926 → zastępca dowódcy 68 pp
Kwatermistrzowie
  • mjr piech. Kazimierz III Wróblewski)
  • mjr / ppłk piech. Witold Ciechanowicz 23 III 1932 – 7 VI 1934 → zastępca dowódcy 4 pp Leg.
  • mjr piech. Tadeusz Wiktor Czechowicz 10 VII 1922 – XI 1923 → dowódca II baonu
  • kpt. / mjr piech. Wiktor Hawel 31 X 19271928 – 1929 → dyspozycja dowódcy OK VI
  • kpt. Stanisław Jaworski IX 1939
  • mjr piech. Józef Pacześniak od 7 VI 1934
  • mjr piech. Ludwik Łabędzki od 22 V 1925 – 23 V 1927 → referent w Komendzie Miasta Lwów
  • kpt. piech. Adam Laszuk p.o. 1924
Oficerowie pułku
  • por. piech. Antoni Kasztelan
  • kpt. piech. Antoni Glanowski – p.o. komendanta Kadry Batalionu Zapasowego 1922–1923 i p.o. dowódcy I baonu 1924
  • mjr piech. Dionizy Tustanowski – dowódca I baonu 1928
  • ppłk rez. Michał Wyrostek
  • ppłk SG Tadeusz Alf-Tarczyński
  • płk Stanisław Wrzaliński
  • ppor. Jan Adam Niedzielski
  • por. piech. Kazimierz Kaciukiewicz
  • kpt. piech. Henryk Heber
  • mjr SG Zbigniew Osostowicz – dowódca III baonu 1924
  • mjr piech. Emilian Ślusarczuk – dowódca II baonu
Podoficerowie i podchorążowie rezerwy
  • pchor. rez. Józef Biss
                                     

5.2. Huculscy strzelcy Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari

                                     

5.3. Huculscy strzelcy Obsada personalna w 1939 roku

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku:

  • II zastępca dowódcy kwatermistrz – mjr Józef VI Sokołowski
  • dowódca plutonu łączności – por. Stanisław Jan Bystrzanowski
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Witalis Karbaum
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Tadeusz Paczkowski
  • młodszy lekarz – por. lek. Wacław Marian Krzyżewski
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Karol Hodała
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Ignacy Marian Bronisław Tomaszewski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. adm. piech. Aleksander Suchodolski
  • kapelmistrz – ppor. adm. kapelm. Aleksander Sargalski
  • oficer żywnościowy – vacat
  • I zastępca dowódcy – ppłk dypl. Czesław Henryk Kopański
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Władysław Bieliński
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. piech. Hieronim Oloś
  • adiutant – kpt. Wiesław Janusz Cygański
  • dowódca plutonu pionierów – por. Zdzisław Jarosław Michowicz
  • starszy lekarz – kpt. lek. Piotr Frączak
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Mieczysław Edmund Baruszyński
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Kazimierz Marian Buryło
I batalion
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Piotr Osica
  • dowódca 1 kompanii – por. Stanisław Mijakowski
  • dowódca plutonu – por. Eugeniusz Marcin Otto Neuberg
  • dowódca batalionu – mjr Eugeniusz Robert Lityński
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Zdzisław Stadnicki
  • dowódca plutonu – ppor. Piotr Paweł Motylewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Aleksander Florian Łukomski
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Kowarzyk
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Marian Dominik Kozicki
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Waśko
  • dowódca plutonu – por. Kazimierz Ferdynand Frydel
  • dowódca plutonu – ppor. Antoni Rólski
II batalion
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Jan Alojzy Lewicki
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Karol Daszkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Budzyński
  • dowódca plutonu – por. Roman Franciszek Mazurek
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Julian Lisikiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Kręcicki
  • dowódca plutonu – ppor. Ernest Paweł Józef Wielgosz
  • dowódca batalionu – mjr Michał Łapiński
  • dowódca 2 kompanii km – por. Franciszek Michał Słaby
  • dowódca 6 kompanii – p.o. por. Tadeusz Józef Pawulski
III batalion
  • na kursie – por. Franciszek Andrejczyk
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Julian Tadeusz Hanus
  • dowódca plutonu – ppor. Paweł Jan Jastrzębski
  • dowódca batalionu – mjr Mieczysław Stecewicz
  • dowódca 9 kompanii – por. Aleksander Włodzimierz Lewicki
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Jan Mieczysław Antonów
  • odkomenderowany – por. Tadeusz Paczkowski
  • dowódca plutonu – por. Edward Władysław Półchłopek
  • dowódca plutonu – ppor. Edmund Franciszek Szczot
  • dowódca plutonu – por. Dominik Dawidowicz
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Marian Jakub Wiszniewski
Dywizyjny Kurs Dla Podoficerów Nadterminowych 11 DP
  • dowódca – kpt. kontr. Michał Irali Kiknadze
  • dowódca plutonu – ppor. Bolesław Tadeusz Franciszek Albiński
  • dowódca plutonu – por. Kazimierz Mieczysław Podgórski
49 Obwód Przysposobienia Wojskowego
  • kmdt powiatowy PW Horodenka – kpt. piech. Kazimierz Ludwik Jarmuła
  • kmdt powiatowy PW Nadworna – por. kontr. piech. Gustaw Trzaska
  • kmdt powiatowy PW Kosów Pokucki – ppor. kontr. piech. Mieczysław Juny
  • kmdt obwodowy PW – mjr piech. Marian Karol Jasiński
  • kmdt powiatowy PW Śniatyń – por. kontr. piech. Józef Stanisław Petertill
  • kmdt powiatowy PW Kołomyja – kpt. piech. Stanisław Franciszek Jaworski


                                     

5.4. Huculscy strzelcy Obsada personalna we wrześniu 1939 roku

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku

Dowództwo
  • oficer łączności – por. Stanisław Bystrzanowski/ ppor. Aleksander Derulski
  • I adiutant - kpt. Wiesław Cygański
  • kwatermistrz - kpt. Stanisław Jaworski
  • kapelan - kpt. rez. ks. Wojciech Kośmider
  • II adiutant - por. rez. Lazur
  • naczelny lekarz - kpt. lek. Piotr Frączek
  • oficer żywnościowy - NN
  • oficer płatnik - kpt. Ignacy Tomaszewski
  • dowódca kompanii gospodarczej - kpt. Witalis Karnbaum
  • oficer informacyjny - NN
  • dowódca pułku - ppłk dypl. Karol Hodała
I batalion
  • dowódca 1 kompanii ckm - kpt. Marian Dominik Kozicki 19 IX 1939 ranny
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - kpt. Piotr Osica
  • adiutant batalionu - ppor. Edmund Szczot
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Franciszek Andrejczyk
  • dowódca I batalionu - mjr Eugeniusz Lityński
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Stanisław Mijakowski
II batalion
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Stanisław Leś
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - kpt. Jan Lewicki
  • dowódca 2 kompanii ckm - por. Tadeusz Pawulski
  • dowódca II batalionu - mjr Michał Łapiński
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej –por. Kazimierz Frydel
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - por. Eugeniusz Neuberg
III batalion
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - kpt. Mieczysław Antonów
  • dowódca 3 kompanii ckm - kpt. Marian Wiszniewski
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. rez. Ignacy Szwejkowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. Włodzimierz Lewicki
  • dowódca III batalionu - mjr Mieczysław Stecewicz
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii łączności – NN
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Tadeusz Paczkowski/ por. Dominik Dawidowicz
  • dowódca plutonu pionierów - por. Zdzisław Michowicz
  • dowódca kompanii zwiadowców - por. Kazimierz Buryło
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. Władysław Biliński
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - NN
                                     

6. Symbole pułkowe

Sztandar

18 września 1922 roku w Kołomyi marszałek Polski Józef Piłsudski wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez obywateli miasta Kołomyi i Pokucia. Dotychczasowe chorągwie, pierwsza ufundowana dla pułku przez Komitet Narodowy Polski i druga ofiarowana batalionowi zapasowemu pułku przez obywateli miasta Liska, zostały przekazane do Muzeum Wojska w Warszawie. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem.

Odznaka pamiątkowa

8 listopada 1928 roku Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 49 pp. Odznaka o wymiarach 39x39 mm ma kształt krzyża. Na górnym ramieniu, emaliowanym żłobkowo na czerwono, nałożona miniatura orła wojskowego, na bocznych ramionach pokrytych białą emalią wpisano nazwy pól bitewnych z roku 1920 "CHORUPAŃ” i "MŁAWA”, na dolnym pokrytym niebiesko biało czerwoną emalią - miniatura odznaki 18 DP. Środek odznaki stanowi okrągła tarcza w otoku wieńca laurowego pokryta granatową emalią, na której wpisano numer "49”. Pola między ramionami wypełniają złote promienie. Odznaka oficerska - trzyczęściowa, wykonana w srebrze, na rewersie numerowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy.

Emblemat

20 lutego 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 11 Dywizji Piechoty nazwę "11 Karpacka Dywizja Piechoty” oraz ustalił dla żołnierzy tej dywizji emblemat przedstawiający dwa liście dębowe z gałązką limby, przytrzymane krzyżem huculskim. Minister zezwolił na noszenie emblematów od chwili ogłoszenia rozkazu, natomiast zobowiązał do ich noszenia od 1 stycznia 1938 roku. Emblematy był noszone na kołnierzach łapkach kurtek i płaszczy peleryn. Dla oficerów i chorążych emblematy były wykonane z białego metalu oksydowanego na stare srebro, natomiast dla pozostałych podoficerów i szeregowców były wytłaczane z białego matowanego metalu blachy. Minister zezwolił podoficerom zawodowym na noszenie przy ubiorze pozasłużbowym emblematów wykonanych, jak dla oficerów.

Specjalne części umundurowania

12 kwietnia 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki wprowadził "specjalne części umundurowania” dla żołnierzy 11 Karpackiej Dywizji Piechoty w postaci pióra do czapki – rogatywki garnizonowej i peleryny typu podhalańskiego, a dla żołnierzy huculskiego batalionu Legionów Polskich dodatkowo – kapelusza huculskiego.

4 marca 1938 roku Minister Spraw Wojskowych nadał jednostce nazwę "49 Huculski Pułk Strzelców” oraz "zarządził noszenie przez żołnierzy całego pułku kapelusza huculskiego”.

Użytkownicy również szukali:

...
...
...